Кіріспе

Шөп түрі Тимоти (Phleum pratense) – Жерорта теңізі аймағынан басқа Еуропаның көп бөлігінде таралған көп жылдық шөп. Оны тимоти шөбі, жайылымдық мысыққұйрық немесе қарапайым мысыққұйрық деп те атайды. Бұл Флеум туысына жатады, ол шамамен 15 түрлі бір және көп жылдық шөптерді қамтиды. Бұл өсімдік, әлде кем емес, 18 ғасырдың басында Жаңа Англиядан оңтүстік штаттарға әкелген америкалық фермер және агроном Тимоти Хансонның құрметіне аталған болуы мүмкін. Оның ұсынысымен 18 ғасырдың ортасында бұл британдық шаруалар үшін шөп пен мал азығының маңызды көзіне айналды. Тимотиді аласа түлкіқұйрық (Alopecurus pratensis) немесе қызғылт сабақты мысыққұйрық (Phleum phleoides)пен шатастыру оңай.

Сипаттама

Тімоте биік өседі, жапырақтарына дейін ұзын және кең болады. Жапырақтары түксіз, бүктеліп емес, оралған, ал төменгі жапырақ қабықтары қоңыр түске айналады. Онда тамырсабақтар немесе жер асты сабақтары, сондай-ақ құлақшалар жоқ. Гүлшоғыры ұзын және кең, тығыз жиналған масақтармен. Ол маусымнан қыркүйекке дейін гүлдейді. Аталықтары қызғылт түсті. Лигуласы қысқа және дөңгелек. Ол салмақты топырақта жақсы өседі, суыққа және құрғақшылыққа төзімділігімен ерекшеленеді, сондықтан құрғақ жоталарда немесе кедей құмды топырақта өсе алады. Жаялымда басқа бәсекеге қабілетті шөптермен ығыстырылады. Шабудан кейін баяу өседі.

Өсіру және пайдалану

Тимоти Солтүстік Америкаға ерте қоныс аударушылармен кездейсоқ әкелінді және алғаш рет 1711 жылы Джон Хёрд Нью-Гэмпширде өсетін өсімдіктерден сипаттады. Хёрд бұл шөпті "хард шөбі" деп атады, бірақ Тимоти Хансон есімді фермер 1720 жылдан бастап оны мал азығы ретінде өсіруді ұсынды, содан бері шөп осы атаумен белгілі. Қазір Тимоти АҚШ пен Канаданың көп бөлігінде табиғи түрде өседі. Ол көбінесе мал азығы ретінде, әсіресе жылқыға арналған шөп ретінде өсіріледі. Оның құрамындағы талшық мөлшері жоғары, әсіресе кеш кескенде. Егер ертерек кесілсе, малға азырақ ұнайтын, қатаң әрі жалпақ шөп саналады. Бұл шөп шөп араластың стандартты бөлігі болып табылады және жылқыларға сапалы тамақтандыруға мүмкіндік береді. Тимоти шөбі үй жануарлары – қоян, теңіз шошқалары, шиншиллалар және дегустар үшін маңызды тағам, көбінесе олардың рационының басым бөлігін құрайды. Тимоти шөбі ұзын талшықтарға бай, ал оның абразивті текстурасы тістерді ұнтақтауға көмектеседі, тістер мен жақ сүйектерін сау күйде ұстайды. Кейбір көбелектердің дернәсілдері оны тамақ ретінде пайдаланады, мысалы, Эссекстің жылдам қанаттысы (Thymelicus lineola) және мраморлы ақ көбелек (Melanargia galathea). Бұл шөп жол жиегінде және тасталынған егістіктерде де өседі, бірақ әдетте қоректік заттарға бай топырақ қажет. Өсімдіктер қыс бойы тірі қалады. Өлі, сабан түсті гүл сабақтары қысқа мерзімге сақталуы мүмкін, оларды ерекше тік гүлшоғыры арқылы тануға болады.

Медициналық қолданыстар

Тимоти шөбінің тозаң аллергені құрғақ безгекпен емдеу үшін қолданылады.

Тімотедегі селекциялық мақсаттар

Азық шөптерін, әсіресе тимофейді өсіру бағдарламалары құрғақ заттың түлімін, ауруға төзімділігін, құрғақ заттың қорытылуын және қоректік құндылығын жақсартуға бағытталған, бұл көрсеткіштер мақсатты түрлерге және орта жағдайларына байланысты өзгереді. Жеке өсімдіктердің жоғары фенотиптік және генетикалық әртүрлілігі, сондай-ақ көптеген түрлердің полиплоидтығы тимофейді селекциялау бағдарламаларын жүргізуде қиындықтар туғызады.

Басқа түрлермен шатастыру

Оны көбінесе алаш түлкісі (Alopecurus pratensis)мен шатастырады. Тимоти маусымнан тамызға дейін гүлдейді, ал алаш түлкісі сәуірден маусымға дейін гүлдейді. Тимотидің гүлшоғырлары цилиндрлі паникльдерге орналасқан екі мүйіз тәрізді өскіндерден тұрады, ал түлкіқұйрығының өскіні жұмсақ, жалғыз болады. Қызғылт сабақты мысыққұйрық (Phleum phleoides) жеңіл топырақтарды жақсы көреді және борпы топырақты жартастарда өседі. Тау тимотисі (Phleum alpinum) 1829 метрден (6000 фут) жоғары өседі. Йосемити ашылған кезде "жабайы Тимоти" табылған, бірақ ол түлкіқұйрығы болуы мүмкін. Тимоти канари травасы (Phalaris angusta), сондай-ақ цилиндрлі гүлшоғыры бар, малға зиянды.