Кіріспе

Құстардың арнайы органы
Құстарда Фабрицийдің бурсасы (лат. bursa cloacalis немесе bursa fabricii) гематопоэз орыны болып табылады. Бұл орган, Брюс Глик және кейін Макс Дейл Купер мен Роберт Гуд көрсеткендей, құстардағы В-клеткаларының (иммундық жүйенің бөлігі) дамуы үшін қажетті арнайы орган. Сүтқоректілерде мұндай орган әдетте болмайды; гематопоэз бен В-клеткаларының дамуы көбінесе сүйек кемігінде жүзеге асады. Бурса құстардың клоакасында орналасқан және оны 1621 жылы сипаттаған Иероним Фабрициус есімімен аталған.

Сипаттама

Бурса – тек құстарда ғана кездесетін эпителийлік және лимфоидты орган. Бурса клоаканың проктадульді аймағының дорсальді дивертикулы ретінде дамиды. Бурсаның люминальді (ішкі) беті 15 негізгі және 7 қосымша пликалармен немесе бүктемелермен қапталған. Бұл пликаларда фоликулмен байланысты эпителийлік жасушалар, лимфоциттер, макрофагтар және плазмалық жасушаларды қамтитын жүздеген бурса фолликулдары бар. Лимфоидты шектес жасушалар онтогенез кезінде ұрықтық бауырдан бурсаға миграциялайды. Бурсада бұл шектес жасушалар жетіліп, иммунокомпетентті В жасушаларының қасиеттерін иеленеді. Бурса жас құстарда белсенді. Ол шамамен алты айдан кейін атрофияға ұшырайды.

Зерттеу тарихы

1956 жылы Брюс Глик жаңадан шайқасқан қозы балықтардың бұрсасын алып тастау ересек құстардың антидене өндіру қабілетін күрт нашарлататынын көрсетті. Керісінше, ересек тауықтардың бұрсасын алып тастау иммундық жүйеге аз әсер етеді. Бұл жағдай, антидене өндірісі бойынша курс оқытып жүрген Тімоти С. Чанг деген бір студент Гликтен бұрсасы алынып тасталған (бұрсектомия) тауықтарды алғанда кездейсоқ ашылды. Бұл тауықтар Staphylococcus бактериясымен иммундалғанда антидене өндіре алмағанда, екі студент антидене өндірісі үшін бұрсаның қажеттілігін түсінді. Олардың алғашқы зерттеулерін жариялау әрекеттері редактордың «жариялану алдында механизмді толығырақ зерттеу қажет» деген пікірімен тоқтатылды.

Иммундық жауапта тимустың рөлі де бұрсаның антиденелік жауаптағы рөлі анықталғаннан кейін жақын арада анықталды. Тимектомия жасалған жануарларда аллографттауларды қабылдамау және кешіктірілген гиперсезімталдық реакциясын дамыту қабілеті күрт төмендеді. 1960 жылдардың ортасына қарай иммунологтар иммундық жүйенің екі жеке бөлімі бар екеніне көз жеткізді: біреуі айналымдағы антиденелерді өндірумен (гуморальдық иммунитет) айналысса, екіншісі кешіктірілген гиперсезімталдық реакцияларымен және трансплантатты қабылдамаумен (жасушалық иммунитет) айналысады.

Аурулар

Инфекциялық бурсалық ауру (IBD) – құстардың вирустық ауруы. Әдетте, вирус жас құстардың бурсасын зақымдап, иммундық жүйенің қалыпты дамуына бөгет жасайды.