Кіріспе

Санскрит және пали тілдерінде нағыз бақыт күйін білдіретін термин. Сукха (пали және санскрит) – бақыт, қуаныш, жеңілдік, ләззат немесе шаттық деген мағынаны білдіреді. Ерте жазбаларда «сукха» «прея» (प्रेय) ұғымына қарсы қойылады, ол уақытша ләззатты білдіреді, ал «сукха» ләззаты – адам бойындағы тұрақты, шынайы бақыт күйі. Пали канонында бұл термин діни емес ізденістер мен медитацияны сипаттау үшін қолданылады.

Этимология

Монир Уильямстың (1964) айтуынша, сукха сөзінің этимологиясы "су ['жақсы'] + ха ['ашық жер']” деп түсіндіріледі және бастапқыда “жақсы ось тесігіне ие” деген мағынаны білдірген; осылайша, мысалы, Ригведада сукха “жылдам немесе оңай қозғалу” (көліктік құралдарға қатысты) дегенді білдіреді. Монир Уильямс сондай-ақ бұл терминнің “су сшта, қараңыз; ср. духкха” сөзбе-сөз “жақсы + тұру” дегенді білдіретін пракрит түрі болуы мүмкін екенін айтады. Сукха, духкхамен (санскрит; пали: дуккха; көбінесе “қайғы” деп аударылады) қатар қойылады, ол ерте веда дінінде өмірлік принциптердің басты қозғаушы күші ретінде қалыптасқан. Дуккханың маңыздылығы тақырыбы кейінірек веда және одан тараған буддалық дәстүрлерде дамыды. Дуккханы жою – ерте буддизмнің негізгі мақсаты.

Пали әдебиеті

Пали канонында және оған байланысты әдебиеттерде бұл термин жалпы мағынада осы өмірде немесе болашақ өмірлердегі "әл-ауқат пен бақыт" (хитасукха) дегенді білдіреді. Бұдан өзге, бұл медитациялық шоғырлану факторын (джхана) және сезім арқылы туындаған сезімді (ведана) сипаттаумен байланысты мамандық термин.

Жалпы өмірлік іс

Пали канонында Будда түрлі үй иелерімен «әл-ауқат пен бақыт» (хитасукха) туралы, «осы өмірде көрінетін» (диттха дхамма) және «келешек өмірге қатысты» (сампарайика) мәселелерді талқылайды, бұл келесі сутталарда көрсетілген.

Метта практикасы

Жоғарыда көрсетілгендей, Калама Суттада Будда төрт құдайлық мекенді (брахмавихара) практикалаудың адамның өзінің әл-ауқаты мен бақытына қолайлы екенін анықтайды. Осы мекендердің біріншісі – метта (мейірімділік, жақсылық), мысалы, Пали канонындағы Каранья Метта Суттасында (Sn 1.8) шын ниетпен тіленеді (ағылшын және пали тілдерінде): Барлық тіршілік иелері тыныш болсын! Саббе сатта баванту сухиттатта. Пали түсіндірмелерінде (SN A 128) метта «басқалардың әл-ауқатын және бақытын жеткізуге деген құштарлық» (hita sukha upanaya kāmatā) деп нақты анықталады. Осылайша, буддизмде басқалардың жалпы бақыты үшін тілек тілеу адамның өзінің бақытын дамытуға қолайлы.

Сезім атрибуты

Буддалық жүйеде бес жиынтық (санскрит: скандха; пали: хандха) және тәуелді туындау (санскрит: пратитиасмутпада; пали: патицкасамуппада) аясында, "сезімдер" немесе "қабылдаулар" (ведана) сыртқы нысанның (көру нысаны немесе дыбыс сияқты) сезім мүшелерімен (көз немесе құлақ сияқты) және санамен жанасуынан пайда болады. Пали канонында мұндай сезімдер көбінесе үш түрдің бірі ретінде сипатталады: жағымды (сукха), жағымсыз (дукха) немесе жағымды да емес, жағымсыз да емес (адукха асукха).

Санскрит әдебиеті

Йога сүтраларында Патанджали асананы «сукха» мен «стира» (күш, тұрақтылық, нығайып тұру) арасындағы тепе-теңдік ретінде анықтағанда «сукха» сөзін қолданады.

Нейрологиялық негіз

Кейбір зерттеушілер медиалдық префронтальді қабықтың қызметіндегі "өзгеріс" ішкі толықтық пен тепе-теңдік күйін қамтамасыз етеді деп ұсынады.