Кіріспе

Милан герцогинясы және Лотарингия герцогинясы (1521–1590)

Данияның Кристинасы (Christine af Danmark; 1521 жылдың қарашасы – 1590 жылдың 10 желтоқсаны) – Дания ханшайымы, Дания және Норвегия королі Кристиан II мен Австрияның Изабелласының кіші, тірі қалған қызы. Екі неке арқылы ол Милан герцогинясы, содан кейін Лотарингия герцогинясы атанды. 1545 жылдан 1552 жылға дейін ұлының кәмелетке толмауы кезеңінде Лотарингияның регенті қызметін атқарды. Сонымен қатар, 1561–1590 жылдары Дания, Норвегия және Швеция тақтарына талапкер болды және 1578–1584 жылдары Тортонаның тәуелсіз билеушісі болды.

Ерте өмір

Кристина 1521 жылы Данияның орталық бөлігіндегі Ниборг қаласында Дания, Швеция және Норвегия королі Кристиан II мен оның әйелі Изабелла Австрияның үшінші баласы ретінде дүниеге келді. Ол Бургундия герцогы Филипп пен Кастилия королевасы Иоаннаның қызы еді. 1523 жылдың қаңтар айында ақсүйектер оның әкесіне қарсы көтеріліп, тақты оның інісі, Холштейн герцогы Фредерикке ұсынды. Кристина және оның әпкесі мен ағасы сол жылдың сәуір айында ата-аналарымен бірге Нидерландының Зееланд провинциясындағы Веере қаласына жер аударылды. Олар голланд регенттері, әжесі мен тәтесі Маргарита Австрия және Мария Венгрия тәрбиесінде өсті. Оның анасы 1526 жылдың 19 қаңтарында қайтыс болды. 1532 жылы оның әкесі, Дания королі Кристиан II тағын қайтарып алуға тырысқаннан кейін Данияда тұтқындалды. Сол жылы оның ағасы қайтыс болды, және ол Дания тағына әкесінен кейін екінші кезекте тұрды, ал одан үлкен әпкесі Доротея бірінші кезекте болды. Кристинаны оның тәтесі, Нидерланды регенті, оның гувернантасы мадам де Фiennes қадағалауымен жақсы білім алды. Ол өте әдемі, ақылды және көңілді болып сипатталды, сонымен қатар аң аулау мен атпен жүруді ұнататын. Император Карл V-нің қамқорлығында және императорлық үйдің мүшесі ретінде, ол саяси неке нарығында құнды фигура болды. 1527 жылы Англияның приматы Томас Вулси, Англия королі Генрих VIII-нің заңды емес ұлы Ричмонд және Сомерсет герцогы Генрих Фицройды Кристина немесе Доротеяға үйлендіруді ұсынды, бірақ Габсбургтар олардың заңды емес туған балаға үйленуін қаламады. 1532 жылы Милан герцогы Франческо II Сфорца Доротеямен үйленуден бас тартылғаннан кейін 11 жасар Кристинаға үйленуді ұсынды. Карл оған өкілетті некеге ғана емес, Кристина Миланға келгеннен кейін бірден некені толықтыруға да келісті. Оның тәтесі ханшайымның некеге тұруға тым жас екенін ойлап, Кристинаның Миланға аттануын 1533 жылдың 11 наурызына дейін кешіктірді, Миландық елшіге ол ауырғандықтан және "маңызды істері" үшін Нидерландының басқа бөлігіне кеткенін хабарлады.

Милан герцогинясы

23 қыркүйекте 1533 жылы Брюссельде Кристина, Милан герцогы Франческо II Сфорцаға, оның өкілі граф Массимилиано Стампа арқылы өкілеттікпен тұрмысқа шықты. 3 мамырда 1534 жылы Кристина Милан қаласына салтанатты түрде кірді, ал 4 мамырда Рокчетта залында екінші неке рәсімі болды. Кристинаның Франческомен қарым-қатынасы жақсы болды және ол Милан халқының арасында өте танымал болды. Он жылдық соғыстан кейін ол бейбітшілік пен болашаққа деген үміттің символы ретінде қарастырылды, оның сұлулығына жоғары баға берілді. Ол аң аулауға шығуды ұнатты, сарай оның құрметіне қайта жаңартылып, әсемделді. Жеке сарайы берілген соң, оның ең жақын қызметкері Монферраттың Франческа Палеологасы болды, ол Македонияның титулды князі Константин Арианити Комненнің әйелі еді және оның өмір бойына жақын досы болды. Савой француздардың басып алуы кезінде, ол 1536 жылдың мамыр айында Павияда Беатриче мен императордың кездесуіне қатысты. Сол жылдың желтоқсан айында Милан ресми түрде императорлық шенеунікке тапсырылды, ал Кристина Павияға эскортталды. Кетіп бұрын, ол Тортона ханымы атағын алды және оның жесірлік қаласын басқару үшін губернатор тағайындады. Он алты жастағы Кристина ағылшын патшасына үйленуге қарсы екенін жасырмады, өйткені ол Еуропа бойынша әйелдерімен жаман қарым-қатынас жасағаны үшін жаман танымал болды: Генрих өзінің бірінші әйелі Катерина Арагондықпен (Кристинаның әжесі) некесін жойды және екінші әйелі Анна Болейннің басын шапты. Ол: «Егер менің екі басым болса, біреуін Англия короліне беруге болады» деді. Сондай-ақ, Мария Венгриялық Генрих VIII-ге құрметпен қарамады, сондықтан бұл одаққа ынтасы жоқ еді. Мария мен Кристинаның анасы Генрихтің бірінші әйелінің немере қыздары болды. Генрих 1539 жылдың қаңтарына дейін осы одақты іздестірді, бірақ Марияның көзқарасы одақ ешқашан болмайтынын көрсетті. Брюссельдегі ағылшын дипломаты Томас Уриотсли Томас Кромвельге Генрихтің «өзінің асыл рухын басқа жерде орналастыруы керек» деп кеңес берді. Кливс герцогы Вильгельм Кристинаға ұсыныс жасады. Вильгельм Гелдерс герцогы болып, соңғы баласыз герцогтың өсиеті бойынша тағайындалған еді. Император бұған қарсы болды, ол Гелдерсті Нидерландыға қосуды қалады. Гелдерс герцогтығы да оған дауласты, олар Гелдерсті Филиппа арқылы өздерінікі деп санады, ал оның ұсынысының мақсаты императордың Гелдерске ие болу құқығын қолдауын алу болды. Бұл мәселе 1544 жылғы Шпейер диетасында талқыланды. Олардың қарым-қатынасы бақытты болды: олар музыка мен сәулет өнеріне ортақ қызығушылық танытты және Нансидегі сарайды қайта жаңартуды жоспарлады. Бірде Кристина өзін әлемдегі ең бақытты әйел деп атады.

Лотарингияның регенті

Франциск 1545 жылдың 12 маусымында қайтыс болды, Кристина Лотарингияның регенті және оның кәмілетке толмаған ұлының қамқоршысы болды. Оның өсиеті граф Жан I де Салм (1560 ж. қайтыс болған) бастаған топ тарапынан дауланып, Кристина императордың құрылығы деп есептелді, сондықтан оның күйеу інісін оның тең регенті етіп тағайындауды қалады. Кристина, жақында үшінші баласын, 24 мамыр 1545 жылы дүниеге келген Доротеяны өмірге келтірген соң, жаназаны кейінге шегерді, өзінің жеке мүлкіне қайтып келді және Карл V-ке хабар жіберді. 6 тамызда императордың араласуынан кейін Кристина мен оның күйеу інісі кіші жастағы кезеңде тең регенттер деп жарияланды, бұйрықтарды беру үшін екеуінің де мөрі қажет болды, бірақ Кристина кіші монархтың толық қамқорлығындағы басты регент ретінде тағайындалды. 1546 жылдың қазан айында ол француз патшасын Бар қаласында қабылдады, ол оны Аумаль графына үйленуге көндіруге тырысты. Алайда ол қайтадан үйленуден бас тартты. Диета кезінде Кристина мен Польша патшасы Зигизмунд арасында неке туралы сөз болды. Сондай-ақ, Альберт Альцибиад, Бранденбург-Кульмбах маркграфы және Нюрнберг бурграфы оған қызығушылық танытты. Ол өзінің қайын інісі Николас де Вадемон мен Маргарет Эгмонттың некесіне қарсы болды, себебі ол Францияның ренжігенін қауптады. 1549 жылдың наурыз айында ол Испанияның принці Филипптің Нидерландыға келгенін қарсы алу үшін Брюссельге ресми сапар жасады. Осы кезде Филипп оған көп көңіл бөлді, бұл наразылық тудырды, сондықтан ол Лотарингияға кетті. Лотарингияда Кристина француз сарайымен тығыз байланысы бар Гиз әулетімен жақсы қарым-қатынас орнатуға тырысты, және Стенэй, Нанси және басқа да бірнеше бекіністерді күтілетін француз шабуылына қарсы нығайтты. 1550 жылдың қыркүйегінде ол Чарльз Батылдың мәйітін Лотарингияға қайта жерледі. Сол жылы ол Аугсбург диетасына екінші рет қатысты және қатысушы князьдар үшін керемет үй иесі ретінде мақтан тұтты. 1551 жылдың мамыр айында ол Лотарингияда әпкесі мен күйеу інісін қабылдады. 1551 жылдың қыркүйегінде Франция Империяға қарсы соғысқа дайындалды. Империяның одақтасы саналған Лотарингия бірден қауіпке ұшырады. Кристина Гиз әулетімен одақтасуға тырысты, императорға ескерту жіберді және оған және Мария Венгрияға Лотарингияны қорғауға көмектесуді сұрады, себебі ол шекарада француз соғысына дайындықтарды байқады. Ол Лотарингияның өз әскері жоқ екенін және жергілікті дворяндар арасында императорға қарсылық бар екенін, олар француз шапқыншылығын құптауға дайын екенін ескертті. 1552 жылдың 5 ақпанында Генрих II Франциядан Германия шекарасына қарай жорық жасап, 22-сі күні Жойнвиллге жетті. Кристина Нидерланды мен императордан көмек ала алмады, сондықтан 1 сәуірде ол Лотарингияның бейтараптығын сақтауды сұрау үшін Лотарингияның жесір ханшайымы Аннаның сүйемелдемесімен Жойнвиллдегі Гиз герцогинясы Антуанеттаға барды. Ол патшаға жүгінді, патша оған Лотарингияға шабуыл жасау қаупі жоқ екенін сендірді. 1552 жылдың 13 сәуірінде Франция Лотарингия герцогтығына басып кірді және француз патшасы астанасы Нансиге кірді. Келесі күні Кристинаға оның ұлының қамқорлығынан айырылғаны туралы хабар берілді, оны патша өзімен бірге алып кетеді, содан кейін ол француз сарайында тәрбиеленеді, ал ол және Лотарингиядағы барлық басқа императорлық шенеуніктер Лотарингияны басқарудағы кез келген лауазымдардан айырылады. Барлық императорлық шенеуніктер герцогтықты тастап кетуі керек еді: Кристинаның өзі кетіп қалуын сұрамады, бірақ ол регенттікке қатысу құқығынан айырылды, ал Лотарингияны бұрынғы тең регенті, Водемон герцогы ғана басқаратын болды, оған Францияға адалдық ант беруді сұрады. Бірде Кристина патша мен оның сарайы жиналған "Серфтер галереясы" залына кірді. Жесір әйелдің қара және ақ шапанының киімін киіп, ұлын аман қалдыруды өтінді. Бұл көрініс сол жерде болған сарай қызметкерлерімен қозғаушы деп сипатталды, бірақ патша Лотарингияның жау шекарасына тым жақын екенін айтып, онымен бірге алып кетті. Кристина Деноврдегі үйіне қайтты. 1552 жылдың мамыр айында оның күйеу інісі Водемон оған императорлық әскерге қақпаны ашу тілегі туралы хабарлады, ал оның хаттары ұсталып, содан кейін Генрих II Францияның Лотарингияны тастап кетуін бұйырды. Аймақтың соғыс жағдайына байланысты ол Нидерландыға жете алмады, бірақ қыркүйекте әскерімен аймаққа жеткенде, өзінің ағасы императормен қайта қосылғанша, Шлетштадтқа бас сауғалады. Содан кейін ол қыздары мен бұрынғы күйеу інісі Аннамен бірге Хайдельбергтегі (Пфальц) әпкесінің ордасына, содан кейін Нидерландыдағы Брюссельдегі Мэри әпкесінің ордасына барады.

Жер аудару

Кристинаға Наварра королі Генрих, Пьемонт князі Адольф Гольштейн және Бранденбург Альбертінен неке ұсыныстары келіп түсті. Соңғысы оған әкесінің патшалығын қайтарып беруге уәде берді. Бірақ ол үйленуден бас тартып, ұлының қамқорлығын қайтару үшін Франциямен келіссөздерге ден қойды. 1555 жылғы қазан айында ол Брюссельде император Карл V-нің тақтан басқанын көрді, содан кейін оның әпкесі Мария Венгрия Нидерланды регенттігінен кетті. Ол 1556 жылғы қазанда Испанияға аттанғанда олармен қоштасты. Император Савой герцогы Эммануэль Филибертке онымен үйленуді және Нидерландының губернаторы болуды ұсынды. Бірақ ол сол жылы Марияның орнын басып губернатор болғанымен, үйлену жоспары іске аспады. Франция мен Империя арасындағы соғыс аяқталғаннан кейін, ол француздардан Лотарингияға оралып, ұлымен қайта қосылуға рұқсат сұрады. Бірақ бұл мүмкін болмады. Француз монархы 1556 жылы оның ұлының ересек деп жарияланатынын, ал оның регенттікке талап етуі басқа жылы мәнсіз болады деп мәлімдеді. Сонымен қатар, король Филипп оған Брюссельден кетуге рұқсат бергісі келмеді, себебі оның серігін ұнататын және оның Нидерландыдағы танымалдылығы оған тиімді болды. Ол алғаш рет 1555 жылғы сәуірде Англияға сапар шекті, бірақ бұл сапар туралы көп мәлімет сақталмаған. 1557 жылғы ақпан-мамыр айларында ол Маргарет Пармамен бірге Англия королевасы Мэри I сарайына барды. Оларды королева Мэри Уайтхоллде әсем дастарханмен күтіп алды. Олардың сапарының себебі – Савой герцогының қызына үйлендіру үшін ханшайым Елизаветаны өздерімен алып кетуді жоспарлағандары еді. Бірақ патшайым бұл неке жоспарын бұзды. Кристина сапары барысында Лондонда жақсы әсер қалдырып, Арундел және Пемброк лордтарымен достық қарым-қатынас жасады, бірнеше католик қасиетті орындарына барды және Лондон мұнарасын тамашалады. Дегенмен, Филипптің оған көрсеткен қамқорлығы мен назарынан кейін королева Мэридің наразылығын тудырды. Сондай-ақ, ол сол кезде Хатфилдте оқшауланған ханшайым Елизаветамен кездесуге рұқсат алмады. Мамыр айында ол Нидерландыға оралды. Соңында, Кристинаның бұрынғы қайын інісі Николас де Водемон арқылы келіссөздер жүргізіліп, ұлымен кездесуге рұқсат берілді. Кездесу 1558 жылғы мамыр айында Маркоинг шекаралық ауылында өтті. Ол 1559 жылы Париждегі үйлену тойына шақырылды, бірақ бас тартты, себебі ол сол кезде асырап алған анасы Мария Венгрияны жоқтап, Франция мен Испания арасындағы бейбітшілік конференциясына төрағалық ету міндетін қабылдады. 1558 жылғы қазан-қыркүйек айларында Кристина Серкамптағы бейбіт келіссөздерде делдал ретінде төрағалық етті. Келіссөздер Мария Венгрияның қайтысынан кейін тоқтатылды. Бейбітшілік конференциясы қайта ашылғанда, ол 1559 жылғы ақпан-сәуір айларында Ле Като Камбрезисте өткен конференцияның президенті ретінде қызметін қайта бастады. Бейбітшілік шарты Кристинаның дипломатиялық шеберлігінің жемісі деп есептелді. 1559 жылғы мамыр айында Савой герцогы Нидерландының губернаторы лауазымынан кеткенде, Кристина оның орнын басуға ең лайықты кандидат болып саналды. Ол Нидерландының барлық топтарында танымал болды, өйткені ол осы жерде өскен және олар оны өздерінің жерлесі санайтын. Ол голланд аристократиясымен тығыз байланыста болды, ал Серкамп пен Като Камбрезистегі бейбітшілік конференцияларындағы сәттілігі оған дипломат ретінде жақсы бедел әкелді. Ол 1558 жылдың жазында губернатор лауазымына ұсынылған еді. Бірақ оның артықшылықтары Испания королі Филипптің көзінде оған тиімді болмады, себебі ол голландтардың арасындағы оның танымалдылығын, әсіресе Вильгельм Орандықпен достығын күдікпен қарады. Маусым айында Маргарет Парма оның орнына тағайындалды. Бұл Кристина мен Маргарет арасында келіспеушілік тудырды, ал қазан айында Кристина ұлы Чарльз бен оның әйеліне Лотарингияға қосылды.

Өтініш беруші

Лотарингияда Кристина ұлына кеңесші болды, әсіресе соғыстан кейін Лотарингияның қаржысын жақсартуда және жергілікті дворяндардың адалдығын қамтамасыз етуде, сондай-ақ келініне үй иесі ретінде көмектесті. 1560 жылғы наурыз айында ұлы мен келіні француз сарайында болмаған кезде ол қайтадан Лотарингияның регенті болып тағайындалды. 1561 жылғы мамырда Реймсте Карл IX-тың тәж кию рәсіміне, ал 1562 жылы Франкфуртта император Максимилианның тәж кию рәсіміне қатысты. Оның ұлы Карл 1562 жылғы мамырда Нансиге мемлекеттік сапар жасап, регенттікке ресми түрде кірді. Дегенмен, ол мемлекеттік істерде Кристинаға кеңесші ретінде әрі қарай сүйенді. 1564 жылы ол Туль епискобымен келісімге келді, оған Папаның келісімімен Лотарингия герцогына уақытша билігін беруге келісті. Ұлының саяси кеңесшісі ретінде, ол Лотарингиядағы герцог сарайында зор ықпалға ие болды, әсіресе келіні Клод француз сарайында көп уақыт өткізгендіктен, ол оған жиі баратын. Алайда, ол Лотарингияға ықпал етуге тырысып, ұлымен арақатынасын бұзуға және мемлекеттік істердегі оның ықпалын жоюға тырысқан деп күдіктенген француз патшайымы Екатерина де Медичидің ықпалынан алаңдады. 1559 жылы Данияда түрмеде қайтыс болған әкесінен кейін, оның үлкен әпкесі Доротея әкесінің мұрагері ретінде Дания королевасының құлатылған титулын иеленді. 1578 жылғы тамызда ол Италиядағы Тортонаға, оған бірінші күйеуі берген феодқа барып, "Тортона ханымы" атанып, өмірінің соңына дейін өмір сүрді. Ол Тортонада өмір бойы билік құрды және қаланың басқаруына белсенді қатысты. Оның Тортонадағы билігі тарихта жақсы есімді: ол теріс ағымдарды реформалады, Равеннамен болған жанжалды тоқтатты, жоғалған жеңілдіктерді қайта алды және Тортонаның құқықтарын испандықтардың жек көрілетін билігінен қорғады. Ол Тортонада халыққа жақын болды, жиі өтініш білдірушілерді қабылдады және жергілікті миландық дворяндарымен араласты. 1584 жылғы маусымда испан вице-королі оған Тортонаның тәуелсіздігі ретіндегі құқықтарының енді жойылғанын хабарлады, бірақ оған резиденцияда тұруға және Тортонадан түсетін табысқа өмір бойы ие болуға рұқсат берілді. Ол сондай-ақ испан вице-королінен тортондықтардың құқықтары үшін жалғастырып өтініш айтты. Оның ұлы – Карл III, Лотарингия герцогы, оның ағасы, Киелі Рим императоры Карл V-тің құрметіне осылай аталды. Қазіргі Бельгия және Испания патшалық отбасылары, Люксембург Ұлы Герцогтығының билеуші отбасысы, сондай-ақ Австрия, Бавария, Бразилия, Франция, Неаполь, Парма, Португалия, Сардиния (Италия) және Саксонияның бұрынғы билеуші отбасылары одан тараған. Оның қызы Рената Лотарингиялық Бавария герцогы Вильгельм V-ке үйленді, және қазіргі Дания, Норвегия және Швеция патшалық отбасылары, сондай-ақ бұрынғы грек патшалық және Ресей императорлық отбасылары одан тараған.

Балалар

Аты Портрет Өмір сүру мерзімі Ескермелер Карл III, Лотарингия герцогы 15 ақпан 1543 – 14 мамыр 1608 19 қаңтар 1559 Клод Валуаға үйленді және балалары болды. Рената 20 сәуір 1544 – 22 мамыр 1602 22 ақпан 1568 Бавария герцогы Вильгельм V-ге үйленді және балалары болды. Доротея 24 мамыр 1545 – 2 маусым 1621 бірінші рет 26 қараша 1575 Брансуик-Люнебург герцогы Эрик II-ге, екінші рет 1597 Марк де Рай, Варэмбон маркизіне үйленді. Балалары жоқ.

Теледидар

Оны "Тюдорлар" телесериалының бір эпизодында Соня Кэссиди сомдады.

Басқа жұмыстарда

Ол хит-музыкалық «Six»-тағы «Холбейн үйі» музыкалық санындағы картиналардың бірі ретінде көрсетіледі.