Кіріспе

Музыкалық аспап

Пирофон, сондай-ақ "өрт/жарылыс органы" немесе "өрт/жарылыс каллиопасы" деп те аталады, – жарылыстар немесе оған ұқсас жылдам жану, жылдам қызу сияқты құбылыстар арқылы дыбыс шығаратын музыкалық аспап. Мысалы, цилиндрлі шыны түтіктердегі жанарлар жарық пен дыбыс тудырады. Оны физик және музыкант Жорж Фредерик Евгений Кастнер (1852 жылы Францияның Страсбург қаласында туған – 1882 жылы Германияның Бонн қаласында қайтыс болған), композитор Жан Жорж Кастнердің ұлы, шамамен 1870 жылы ойлап тапқан.

Дизайн

Егер сутек газының жалыны шыны немесе басқа түтікке енгізілсе және ол дірілдей алатын етіп орналастырылса, онда осы жалынның айналасында, яғни оның бүкіл жабынды бетінде сутек газының атмосферасы пайда болады. Ол түтік ішіндегі ауадағы оттегімен қосылып, әрқайсысы сутектің екі бөлігінен оттегінің бір бөлігін құрайтын кішкентай порцияларда жанады. Газдардың бұл қоспасының жануы бірнеше жеңіл жарылыстар немесе детонацияларды тудырады. Егер газды қоспа бір мезгілде шағын порцияларда жарылса, түтіктің ұзындығының үштен бір бөлігіне жуық нүктеден түтіктің түбінен енгізілсе, және егер бұл жарылыстардың саны түтікте дыбыс тудыру үшін қажетті дірілдердің санына тең болса, музыкалық дыбыс шығару үшін қажетті барлық акустикалық шарттар орындалады. Бұл дыбысты тоқтатуға болады, біріншіден, жалынның биіктігін арттыру немесе азайту арқылы, содан кейін оның жабынды бетін ұлғайту немесе азайту арқылы, нәтижесінде детонациялардың саны енді түтіктегі музыкалық дыбысты тудыру үшін қажетті дірілдердің санына сәйкес келмейді, немесе, екіншіден, жалынды түтіктегі биіктікте орналастыру арқылы, бұл жабынды қабықшаның дірілдеуіне жол бермейді. Физик Джон Тиндалл көрсеткендей, егер жалын(дар) түтіктің ұзындығының үштен бір бөлігіне жақын орналасса, түтікте дыбыс тудыруға болады. Жарылыс түтіктің негізгі жиілігіне немесе оның бір гармоникасына сәйкес келетін жылдамдықпен жүреді, ал жалынның көлемі тым үлкен болмауы керек. Ол 1874 жылғы Рождество қарсаңында патент алды. Шарль Гуно өзінің «Жанна д'Арк» (1873) операсына орган қосуға тырысты, ал аспап 1878 жылғы Париж көрмесінде көрсетілді.

Пирофондық отын көздері

Пирофондар көбінесе пропанмен жұмыс істейді, бірақ бензинмен жұмыс істейтін мобильді құрылғылар да жасалған, олар автомобильдің жанармай құбырларына қосылып, бір немесе бірнеше камераларды жару үшін тұтандыру шамдары мен сымдарын пайдаланады. Сутек пирофондары көбінесе жану камералары ретінде кері тік бұрылған шыны сынақ құбыларын қолданады. Кастнер заманында әртүрлі түстерге қол жеткізу мүмкін болмаған, бірақ отқа тұздар қосу арқылы оны жасауға болар еді.