Тұңғыр – тропиктік аймақтарда кездесетін паразиттік маса. Адамдар мен жануарларға зиян келтіретін теріге еніп, ауру тудырады. Tungiasis туралы толық ақпарат!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тунга пенетранс – балдырлардың бір түрі, оны жұлқы, жұлқы балдыр, чиго, чиго балдыры, нигуа, никник, құм балдыры немесе теріге кіретін балдыр деп те атайды. Бұл тропикалық және субтропикалық аймақтардың көп бөлігінде кездесетін паразиттік жәндік. Паразиттік өмірінде ол адамдар мен басқа да кейбір сүтқоректі жануарларға елеулі зиян келтіреді. Т. пенетранспен жұғу тунгьяз деп аталады. Жұлқы балдырларын көбінесе талдан (чиггер) деп аталатын қызыл кенелермен шатастырады. Жұлқы балдырлары Орталық және Оңтүстік Америкаға тән, ал кейіннен Сахара төңірегіндегі Африкаға әкелінген. Тунга пенетранстың синонимдері: Саркопсилла пенетранс, Пулекс пенетратес және тағы да басқалар.
Species of flea
Tunga penetrans is a species of flea also known as the jigger, jigger flea, chigoe, chigo, chigoe flea, chigo flea, nigua, niknik, sand flea, or burrowing flea. It is a parasitic insect found in most tropical and sub tropical climates. In its parasitic phase it has significant impact on its hosts, which include humans and certain other mammalian species. A parasitical infestation of T. penetrans is called tungiasis. Jiggers are often confused with chiggers, a type of mite. Jiggers are native to Central and South America, and have been introduced to sub Saharan Africa. Synonyms for Tunga penetrans include Sarcopsylla penetrans, Pulex penetrates, and many others.
Сәйкестендіру
Т. penetrans көбінесе паразиттік сатысында танылады. Терінің stratum corneum қабатының астына енген кезде, оның диаметрі 1 см-ге дейін жете алады. Жұқтырудың алғашқы бір-екі күнінде жұмыс иесі қышыну немесе тітіркену сезінуі мүмкін, бірақ блоханың айналасындағы тері қалыңдағаннан кейін бұл сезімдер басылады және бұл аймақ сезімталдығын жояды. Жұмыртқалармен толығу кезінде блоханың қарыны ісіп, қысым көршілес жүйкелер мен қан тамырларын басуы мүмкін. Бұл қысылу орнына байланысты, жеңіл тітіркенуден бастап күшті дискомфортқа дейін әртүрлі сезімдерге әкелуі мүмкін.
T. penetrans is most recognizable in its parasite phase. While embedded under the stratum corneum layer of the skin, it may reach up to 1 cm across. During the first day or two of infestation, the host may feel an itching or irritation which then passes as the area around the flea calluses and becomes insensitive. As the flea's abdomen swells with eggs later in the cycle, the pressure from the swelling may press neighbouring nerves or blood vessels. Depending on the exact site, this can cause sensations ranging from mild irritation to serious discomfort.
Айырмашылығы
Жиггер деген сөзді чиггер деп аталатын паразиттік кенемен шатастыруға болады. Дегенмен, жиггер – биттерге (Сифонаптералар орны) жататын жәндік. Чиггер – өте кішкентай кене. Кендер теріге еніп, аузынан шығаратын фермент арқылы бұзылған тері жасушаларымен қоректенеді, бірақ кейіннен иесін тастап кетеді. Ересек және дернәсіл түрлері де басқа жануарлармен қоректенеді. Бірақ бұл T. penetrans-ке қатысты емес, себебі тек ересек жәндіктер сүтқоректілермен қоректенеді, ал ересек ұрғашысы өмірінің соңына дейін иесінде қалады.
The colloquial name jigger may be confused with chigger, a parasitical mite. However, the jigger is a type of flea (Order Siphonaptera). The chigger is a minute arachnid. Mites penetrate the skin and feed on skin cells that are broken down through an enzyme they secrete from their mouth, but they will then leave the host. The adult and the larval forms both feed on other animals. This is not the case with T. penetrans, as only the adults feed on mammals, and the mature female remains in the host for the rest of her life.
Ұрпағы мен қоныс тегі
Тунга пенетранс 13 белгілі түр арасында ерекше. Біріншіден, оның кең таралу аймағы бар: Кариб теңізі, Орталық және Оңтүстік Америка, тропикалық (Сахарадан оңтүстікке қарай) Африка және Үндістан, барлығы 88 елге жуық. Екіншіден, ол кең ауқымды жануарларға қоныстануға қабілетті: кем дегенде 26 түрлі жануар, сүтқоректілердің 5-тен астам отрядына жатады. Ал, Тунгидтер тұқымдасының 13 түрінің көпшілігі тек Батыс жарты шарда кездеседі, және әрқайсысы 1-2 ғана жылы қанды жануарларға шабуылдайды. Тунганың жеті түрі тек кеміргіштермен қоректенеді. Екеуі армадилдарға, біреуі жалқауларға, ал тағы біреуі тек ірі қара малға арналған. Тек бір түрі – Тунга тримамиллата, адамдар мен сиырларды да зақымдайды, бірақ бұл тек Эквадор мен Перуде ғана кездеседі. Т. penetrans-тың қоныс аумағынан алынған үлгілер топырақтың бетінен (максималды тереңдігі 1 см) алынды. Топырақ үлгісінде T. penetrans-тың болуы топырақ температурасына, ауа температурасына немесе ауа ылғалдылығына тәуелді емес. Сыртқы үлгілерде T. penetrans-тың тіршілік кезеңдері табылмады. Жауынды маусымда жұқтыру деңгейі төмендейді. Жұмыртқадан шыққаннан кейін блоха екі личинка сатысынан өтеді. Бұл ерекшелік, көптеген блохалар үш сатыдан өтетіндіктен. Даму барысында блоханың мөлшері жұмыртқадан шыққандағы 1,5 мм-ден 1,15 мм-ге дейін (бірінші личинка) азаяды, содан кейін 2,9 мм-ге дейін өседі (екінші личинка). Жұмыртқадан шыққаннан кейін 6-8 күннен кейін личинкалар қуыршаққа айналып, өзінің айналасына қапшақ құрайды. Ол негізінен құмның бетінде және астында өмір сүргендіктен, құм қапшақты тұрақтандыруға және оның дамуын жеделдетуге көмектеседі. Жаңбыр немесе құмның жетіспеуі сияқты қоршаған ортаның өзгеруі, блоханың өсуіне қажетті факторлардың (яғни, құмның) азаюына байланысты, жұқтыру деңгейін төмендетуі мүмкін. Қуыршаққа ешқандай зиян келмесе, 9-15 күннен кейін ересек блоха қуыршақтан шығады. Аурудың табиғи тарихын жіктеуде Форталеза классификациясы әйел блоханың өмір циклының соңғы кезеңін, ол жануардың терісіне еніп, жұмыртқаларын шығарып, өледі, ресми түрде сипаттайды. 1-ші кезеңде әйел чигое блохасының теріге енуімен сипатталады. Денесімен қозғала отырып, әйел блохасы артқы аяқтарын пайдаланып, денесін 45-90 градус бұрышпен жоғары итереді. Содан кейін ену басталады, алдымен ұзын мұрын терінің эпидермисінен өтеді. 3b кезеңінде 2 және 3-тергиттердің хитин экзоскелеті қалыңдайды, бұл құрылымға шағын кальдера сияқты көрініс береді. 3b субстадиясында жұмыртқалардың шығуы, сондай-ақ фекальды орамдар жиі кездеседі. Жұмыртқалар теріге жабысады. Ұзақ мерзімді әсерлеріне тырнақтардың жоғалуы және саусақтардың деформациясы жатады. Бұл, әсіресе, ауыр жұқтырулар нашар санитарлық жағдайлармен және кедейлікпен біріккен жерлерде жиі кездеседі. Еуропалықтардың алғашқы сипаттамасы 1526 жылы Гонсало Фернандес де Овьедо и Вальдес жариялаған, онда ол Колумбтың Санта-Мария кемесі Гаитиде кеме апатқа ұшырағаннан кейін кеме экипажының тері инфекциясы мен оның белгілерін талқылады. Кеме жолдары мен басқа экспедициялар арқылы чигое блохасы әлемнің басқа бөліктеріне, әсіресе Латын Америкасы мен Африканың басқа бөліктеріне тарады. Африкаға таралу 17-19 ғасырларда, әсіресе 1873 жылы Бразилиядан келген Томас Митчелл кемесінің жұқтырған экипажы Анголаға әкелгенде болды.
Tunga penetrans is unusual for the 13 known species of the genus Tunga. First, it has a wide distribution: some 88 countries, in the Caribbean, Central and South America, tropical (sub Saharan) Africa, and India. Second, it can infest a wide variety of hosts: at least 26 different species in over 5 different orders of mammals. In contrast, most of the 13 species of Tungidae are only in the Western hemisphere, and each only targets 1 2 specific warm blooded hosts. Seven tunga species infest only rodents. Two dedicate themselves to armadillos, one to sloths, and another prefers only cattle. Only one, Tunga trimamillata, has also been found infesting humans as well as cows, but only in Ecuador and Peru. Host species for T. penetrans' samples were taken from the top of the soil (to a maximum depth of 1 cm). The presence of T. penetrans in a soil sample was unaffected by soil temperature, air temperature or air humidity. No life stages of T. penetrans were found in any outdoor sample. There is an observable drop in infestations during the wet season. After hatching, the flea will progress through two instar phases. This is unique in that most fleas go through three. Over the course of that development, the flea will first decrease in size from its just hatched size of 1.5 mm to 1.15 mm (first instar) before growing to 2.9 mm (second instar). About six to eight days after hatching, the larva pupates and builds a cocoon around itself. Because it lives mostly on and below the surface of sand, sand is used to stabilize the cocoon and help to promote its development. An environmental disturbance such as rain or a lack of sand have been shown to decrease incidence, most likely due to decreasing the environmental factors (i. e., sand) on which the flea depends for overall growth. Barring any disturbances to the cocoon, an adult flea will emerge from the puparium after 9–15 days. In dividing the natural history of the disease, the Fortaleza Classification formally describes the last part of the female flea's life cycle where it burrows into its host's skin, expels eggs, and dies. Stage 1 is characterized by the penetration of the skin by the female chigoe flea. Running along the body, the female uses its posterior legs to push its body upward by an angle between 45 and 90 degrees. Penetration then starts, beginning with the proboscis going through the epidermis. In 3b, the chitin exoskeleton of tergites 2 and 3 increase in thickness and gives the structure the look of a mini caldera. Egg release is common in substage 3b, as are fecal coils. The eggs tend to stick to the skin. Lingering effects may include loss of toenails and toe deformation. These seem to be commonplace especially where heavy infestations combine with unsanitary conditions and poverty. The first European description was published in 1526 by Gonzalo Fernández de Oviedo y Valdés, where he discussed the skin infection and its symptoms on crew members from Columbus's Santa Maria after they were shipwrecked on Haiti. Through ship routes and further expeditions, the chigoe flea was spread to the rest of the world, particularly to the rest of Latin America and Africa. The spread to greater Africa occurred throughout the 17th and 19th centuries, specifically in 1873 when the infected crewmen of the Thomas Mitchell's ship introduced it into Angola, having sailed from Brazil.
Емдеу
Қазіргі уақытта тиімділігі дәлелденген ең бір дәрі де жоқ. Паразиттердің аз болуымен байланысты жағдайларда, мысалы, эндемикалық аймақтардан келген туристерге хирургиялық жолмен шығару әлі де басты емдеу болып саналады. Ауыр зардап шеккен адамдарда тунгиазбен байланысты аурудың алдын алудың жалғыз жолы – құм сілтендерінің теріге енуін болдырмау үшін репеллент қолдану.
There are no drugs currently available with proven effectiveness. Surgical extraction still remains the treatment of choice in patients with a low parasite load, such as tourists returning from endemic areas. The only approach to reduce tungiasis associated morbidity in heavily affected individuals is the application of a repellent to prevent the penetration of sand fleas.