Кіріспе
1930 жылы жазылған В. Сомерсет Могамның «Кейк және сыра, немесе шкафтағы қаңқа» романы (1930) – британдық автор В. Сомерсет Могамның романы. Моэм Рози Дриффилд кейіпкеріне таңылған, дұрыс емес әлеуметтік снобизмді ашып көрсетеді, оның ашықтығы, адалдығы және сексуалдық еркіндігі оны консерваторлардың қорлауына себеп болады. Кітаптың баяндаушысы Эшенден оның кейіпкеріне жақсы қарайды, оны көптеген суретшілерге мұза болғандығын, ал өзі оның сексуалдық тартымдылығынан ләззат алғандығын түсінеді. Моэм кітабының атауын Уильям Шекспирдің «Он екінші түн» пьесасындағы сэр Тоби Белхтің Малволиоға айтқан сөзінен алған: «Өзіңнің ізгілігіңе сенесің ба, енді торт пен сыра болмайды деп ойлайсың ба?». Кейк пен сыра – Джозеф Джейкобстың 1912 жылы Эзоптың «Қалалық және ауылдық тышқандар» мысалының аудармасындағы жақсы өмірдің белгісі: «Тыныштықта бұршақ пен бекон, қорқынышта торт пен сырадан артық». 1950 жылы жарық көрген «Қазіргі кітапхана» басылымының кіріспесінде Моэм былай деп жазды: «Мен көпшілік пікірмен келісемін, «Адамдық құлдық» – менің ең жақсы туындым, бірақ маған ең ұнайтын кітап – «Кейк және сыра», себебі оның беттерінде Рози Дриффилдтің прототипі болған, әдемі күлімдеген әйел үшін мен қайтадан тірілгендеймін».
Cakes and Ale, or, The Skeleton in the Cupboard (1930) is a novel by the British author W. Somerset Maugham. Maugham exposes the misguided social snobbery levelled at the character Rosie Driffield, whose frankness, honesty, and sexual freedom make her a target of conservative opprobrium. Her character is treated favourably by the book's narrator, Ashenden, who understands that she was a muse to the many artists who surrounded her, and who himself enjoyed her sexual favours. Maugham drew his title from the remark of Sir Toby Belch to Malvolio in William Shakespeare's Twelfth Night: "Dost thou think, because thou art virtuous, there shall be no more cakes and ale?" Cakes and ale are also the emblems of the good life in Joseph Jacobs' 1912 rendition of Aesop's fable of "The Town Mouse and the Country Mouse": "Better beans and bacon in peace than cakes and ale in fear." In his introduction to a Modern Library edition, published in 1950, Maugham wrote, "I am willing enough to agree with common opinion that Of Human Bondage is my best work But the book I like best is Cakes and Ale because in its pages lives for me again the woman with the lovely smile who was the model for Rosie Driffield."
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Бұл әңгіме соғыстар аралығындағы Лондон әдеби қоғамының пародиязы. Баяндаушы, Уильям Эшенден есімді жазушы, күтпеген жерден Лондонның орташа қабілетті жазушысы Алрой Кирмен байланысады. Ол өзінің екінші әйелі Эмиден әйгілі, жақында қайтыс болған романшы Эдвард Дриффилдтің өмірбаянын жазуды сұрайды. Бір кездері Виктория дәуірінің соңындағы жұмысшы табының кейіпкерлерін реалистік бейнелегені үшін сынға ұшыраған Дриффилдті кейінгі жылдары ағылшын әдебиетінің зерттеушілері мақтан тұтты. Эми, бірінші әйелі кеткеннен кейін ауруға шалдыққан Эдвардқа күтім жасаған медбике, өзінің әдептілігімен және күйеуінің әдеби беделін арттыруға, нығайтуға деген ықыласымен белгілі. Ол күйеуінің өмірінде де, өлімінен кейін де оның жаңғыртылуына жауапты. Алайда, Дриффилд өзінің ең жақсы романдарын алғашқы әйелі Розимен бірге тұрғанда жазғаны мәлім. Ашенденнің жас кезінде Дриффилдтермен таныс екенін білген Кир одан Эдвардтың өткені, соның ішінде Рози туралы құпия ақпарат сұрайды, ол Эдвардтың генийі туралы ресми әңгімеден қызықсыз жойылған. Ашенден Кенттегі шағын қала Блэкстейблдегі жасөспірім кезіндегі тәжірибесін еске алады. Ол сол кезде белгісіз жазушы болған Дриффилдпен дос болады, ол бұрынғы бармен Розиге үйленген. Екеуі де Ашенденнің әлеуметтік жағдайынан төмен, бірақ ол оларды қызықты көреді және жиі барады. Бұл қарым-қатынас Дриффилдтер қаладан қашып, көптеген қарыздарды төлемеген кезде аяқталады. Бірнеше жыл өткен соң, Лондонда медициналық студент болып оқыған Ашенден Розимен көшеде кездесіп, достығын жаңартады. Дриффилд өзінің атын шығара бастайды, оның қолдаушысы – Бартон Траффорд ханым, ол жаңа таланттарды ілгерілететін және басқаратын әлеуметтік тұлға. Ашенден мен Рози ғашық болады, бірақ ол оның басқа да ер адамдармен байланыста болуын күдіктенеді. Бұл екінші кезең Розидің «Лорд Джордж» Кемппен, Блэкстейблдегі бұрынғы махаббатымен Америкаға қашып кеткенде аяқталады. Дриффилд өзінің медбикесі Эмиге үйленеді, ол оның өмірін жаңадан ұйымдастырып, оны танымал және құрметті жазушыға айналдырады. Кир олармен жақын қарым-қатынас жасайды және Дриффилд қайтыс болғаннан кейін оның өмірбаянын жазуды сұрайды. Эми мен Кир екеуі де Розиді кемсітеді және оның Дриффилдті тастап кеткенінің арқасында оның генийі гүлденгенін есептейді. Олар Розидің қайтыс болғанын айтады, бірақ Ашенден оның тірі екенін және Нью-Йорктегі Йонкерсте жесір болып тұрғанын біледі, ол бір кезде оны зияраттаған. Ашенден Рози туралы білгенін Кир мен Эмимен бөліспеуге шешім қабылдайды.
Баспа тарихы
"Кейк және пиво" алғаш рет "Харперс базар" журналының төрт санында (1930 жылғы ақпан, наурыз, сәуір және маусым) бөлім-бөлім жарияланды. Романның тұңғыш басылымы сол жылдың қыркүйек айында Лондон қаласындағы Уильям Хайнеман баспасы және Нью-Йорк штатының Гарден-Сити қаласындағы Гарден-Сити баспасы тарапынан жарық көрді.
Кейіпкерлер
Уильям Эшенден: Автор-баяндаушы. Эми Дриффилд: Эдвард Дриффилдтің медбикесі және екінші әйелі. Эдвард Дриффилд (Тед): Кейінгі Виктория дәуірінің реалист жазушысы. Рози Дриффилд/Иггульден (туған аты Ганн): Эдвард Дриффилдтің бірінші әйелі, Джордж Кемптің екінші әйелі. Мисс Феллоуз: Ашенденнің үй иесі. Миссис Гадсон: Ашенденнің Лондондағы алғашқы үй иесі. Алрой Кир: Эдвард Дриффилдтің өмірбаяны, Ашенденнің әдеби танысы. Джордж Кемп/Иггульден (Лорд Джордж): Блэкстеблдің белсенді орта тап көмір саудагері және кәсіпкері, миссис Дриффилдпен бірге АҚШ-қа қашып кетеді және сотталудан қорғану үшін өзін Иггульден деп атайды. Миссис Бартон Траффорд: өнерді қолдаушы және Эдвард Дриффилдтің жомарт демеушісі. Викарий, Мистер Эшенден: Уильямның консервативті туысы, бастапқыда бауырына Тед пен Рози Дриффилдпен араласуға тыйым салады. Мэри Энн: Блэкстейблдегі Ашендендердің қызметшісі, Рози Дриффилдтің балалық шақтағы досы және жас Ашенденнің күтушісі.
Нақты өмірдегі теңестірулер
Романның екі маңызды кейіпкері – Алрой Кир және Эдвард Дриффилд, замандас оқырмандар тарапынан тиісінше, романшылар Хью Уолпол мен Томас Хардидің (екі жыл бұрын қайтыс болған) жасырын және жағымсыз бейнелемесі ретінде кеңінен түсіндірілді. Уолполдың осы қарым-қатынас туралы сұраған хатына жауап ретінде Моэм оны жоққа шығарды: «Мен Алрой Кирді сіздің портретіңіз деп ешқашан ойламағанмын. Ол оннан астам адамнан құралған, ал оның көп бөлігі – өзім». Бірақ 1950 жылғы кітаптың Modern Library басылымына жазылған кіріспесінде Моэм Уолполдың шынымен де Кирге шабыттанғанын мойындады, бірақ Харди Дриффилд кейіпкерін шабыттандырғанын жоққа шығарды. 1931 жылы АҚШ-та А. Рипосте атты автордың «Джин мен ащылық» романы жарық көрді, ол «басқа романистер туралы романдар жазатын романист» туралы айтты және Уолпол/Кир қарым-қатынасы туралы болжамдарды күшейтті. Роман Англияда «Толық айналым» деген атпен жарық көргеннен кейін, автордың өзі Хью Уолпол болғаны туралы әңгіме тарады. Кітап ағылшын баспашысы тарапынан, шамасы Сомерсет Моэмның тікелей тапсырысымен, тез арада сатудан алынып тасталды. Кейіннен оның авторы Элинор Мордаунт екені анықталды. «Әдеби тәртіпсіздіктің жоғары өнері» еңбегінде Майрик Лэнд «Торт пен сыра» романы Уолполдың соңғы 11 жылын құлатқанын және оның жазушы ретіндегі беделін жойғанын мәлімдейді. «Моэмнің өміріндегі ең үлкен махаббаты, сөзсіз, жылы, мейірімді, аналық, тартымды Сью Джонс болды». Дегенмен, Modern Library басылымына жазған кіріспесінде Моэм былай деді: «Менің ойымша, ең тартымды кейіпкерімнің прототипі менің романымда өзін тануы мүмкін емес еді, себебі мен оны жазған кезде [1929 жылы] ол қайтыс болған».
Бейімделулер
1974 жылы BBC Майкл Хордерн мен Джуди Корнуэлл басты рөлдерде ойнаған "Кейк және пиво" атты үш бөлімді мини-сериалын шығарды. АҚШ-та ол Masterpiece Theatre арнасында қайта көрсетілді.