Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шағын, бір-бірімен жабысқан металл пластиналарынан немесе осыған ұқсас берік материалдардан жасалған қорғаныш жабдығының түрі.
Type of protective gear made from small, overlapping plates of metal or similar durable material
Тізбектей бронь – әртүрлі пішінді көптеген жеке шағын пластиналардан (таразылардан) тұратын броньдің ерте түрі, олар бір-біріне және мата немесе былғарыға тігізген қатарлармен бекітілген. Тізбектей броньті әр түрлі мәдениеттердің жауынгерлері және олардың аттары киген. Пластиналарды жасау үшін қола, темір, болат, шикі тері, былғары, қайнатылған былғары, тұқымдар, мүйіз немесе панголиннің қабықтары сияқты әртүрлі материалдар қолданылған. Осындай айырмашылықтардың себебі – материалдардың қолжетімділігі. Көне заманнан келе жатқан тізбектей бронь Таяу Шығыста пайда болған. Оның ең ерте бейнесі – б.з.д. 1436-1411 жылдары Египетте өмір сүрген Кеномонның қабірінде кездеседі.
Scale armour is an early form of armour consisting of many individual small armour scales (plates) of various shapes attached to each other and to a backing of cloth or leather in overlapping rows. Scale armour was worn by warriors of many different cultures as well as their horses. The material used to make the scales varied and included bronze, iron, steel, rawhide, leather, cuir bouilli, seeds, horn, or pangolin scales. The variations are primarily the result of material availability. Scale armour – a defence of great antiquity – began in the Middle East. The earliest representation is the tomb of Kenamon, who lived in Egypt in the reign of Amenhotep II (1436–1411 BC).
Түрлері
Қабықты қару – жеке қабықтары бір немесе бірнеше жиегімен тігілген немесе байланған, балықтың/тікенестің қабықтарына немесе шатыр плиткаларына ұқсас қабаттасқан қатарлармен орналастырылған қару. Қабықтар көбінесе шнурмен немесе түйреуіштермен жиналып, бекітіледі. Лорика сквамата – осы типтегі ежелгі римдік қару.
Scale armour is armour in which the individual scales are sewn or laced to a backing by one or more edges and arranged in overlapping rows resembling the scales of a fish/reptile or roofing tiles. The scales are usually assembled and strapped by lacing or rivets. Lorica squamata is an ancient Roman armour of this type.
Скифтер
Скифтердің атты жауынгерлері қабық немесе, мүмкін, ламелді қару-жарақ қолданған болуы мүмкін, бұл замандас суреттерінен де, қорғандардағы жерлеу орындарынан табылған заттардан да көрініп тұр. Осы қару-жарақтар темір немесе қоладан жасалған шағын пластиналардан құралған. Қару-жарақтың жартылай қатаңдығына байланысты, скифтердің нұсқасы көкірек және арқа пластиналары түрінде жасалған, ал иық бөліктері бөлек болған. Кейбір табылған заттар, қару-жарақтың толық емес болғанын көрсетеді, мысалы, былғары жейдеге немесе осыған ұқсас киімге, әсіресе мойын және көкірек үстіне қабықтар тігілген.
The Scythians' horse warriors appear to have used scale or possibly lamellar armour, evident both from contemporary illustrations and burial finds in kurgans. The armour was made from small plates of iron or bronze. Due to the semi rigid nature of the armour, the Scythian variety was made as breast and back plates, with separate shoulder pieces. Some finds indicate partial armour, where a leather shirt or similar garment has sewn on scales in places, particularly around the neck and upper chest.
Римдік масштабтағы бронь
Римдік қару-жарақтарды құрастыру үшін қолданылатын жеке қабықшалар squamae немесе squama деп аталады. Рим дәуірінде қабықшалы қару-жарақ (lorica squamata) поштадан (lorica hamata) жақсырақ қорғаныс ұсынғандықтан, танымал балама болып табылды, әсіресе күшті соққыдан қорғауда. Ежелгі грек Аттикасының ламинарлы қару-жарағы да Персия және Византия сияқты Таяу Шығыс империяларында кеңінен қолданылған. Бұл аймақтарда қабықшалардың дөңгелек пішінінен қосымша қорғаныс алу үшін, металлдың жазық бөлігіне соққымен дөңгелек пішін беріліп жасалатын. Геродоттың сөзіне сәйкес, ежелгі парсылар түрлі түсті жеңдері бар, үстінде балық қабығына ұқсас темір қабықшалары бар көйлек киген; бұл салыстыру қабықшалы қару-жарақ екенін көрсетеді, пошта емес. Германия шекарасындағы қабір тастарында қабықшалы қару-жарақ жиі кездеспейді. Веронадағы Серторийдің екі қабір тасында (бірінде жүзбасы, екіншісінде ту ұстаушы) екі тұлға да иықтарын жабатын және белдіктен төмен түсетін қабықшалы қару-жарақ киген күйінде бейнеленген. Карнунтумдағы Калидий ескерткішінде (бірінші ғасырдың ортасы) жүзбасының қабықшалы көйлегі де көрсетілген. Сонымен қатар, Тулузаға жақын Чираганның үлкен Галло-Рим вилласынан табылған мәрмәр портреттер жинағында императорлар Антонин Пий мен Северус екеуі де қабықшалы қару-жарақ киген болып бейнеленген.
The individual scales used to construct Roman armour are called squamae or squama. During Roman times, scale armour (lorica squamata) was a popular alternative to mail (lorica hamata) as it offered better protection against blunt force trauma. Hellenistic Attic lamellar armour was also widely used in Middle Eastern empires, such as Persia and Byzantium. In these areas, scales were commonly dished (that is, with a bowl effect from a depression being hammered into a flat piece of metal) in order to benefit from the extra protection offered by a rounded scale. According to the statement of Herodotus, the ancient Persians wore tunics with sleeves of diverse colours, having upon them iron scales of the shape of fish scales; this comparison indicates scale armour, and not mail, is meant. Scale armour is not of frequent occurrence on the grave monuments of the German frontier. On two tombstones of the Sertorii at Verona (one that of a centurion, the other that of a standard bearer) both figures are represented wearing a tunic of scale armour which covers the shoulders and comes down below the belt. The Carnuntum monument of Calidius (a work of the middle of the first century) shows also a scaled tunic of a centurion. Again, in the collection of marble portrait busts from the great Gallo Roman villa of Chiragan near Toulouse, the Emperors Antoninus Pius and Severus both appear wearing corselets of scale armour.
Орта ғасырлардағы Еуропа
Металл қабыршақты броня орта ғасырлардың көп бөлігінде Еуропаның көптеген аймақтарында қолданылды. Ол көбінесе басқа броня түрлерін күшейту үшін қолданылды, ең бастысы тізбектей броня, сондай-ақ тізбектей броняның үстіне кигізілетін пластиналық броня, қабыршақты иық қорғаныштары немесе фаулд (көкірек қалқанының төменгі бөлігі, қарнының төменгі жағын, жамбасын және шатырды қорғайды) түрінде. Сондай-ақ қабыршақты сабатандар (аяқ киімге арналған қорғаныш қаптамалары) мен қабыршақты митенькалар туралы мәліметтер де бар. Осы қабыршақты броня элементтерін пайдалану осы дәуірдегі суреттерде және жерлеу ескерткіштерінде жиі бейнеленеді. Шамамен 1325 жылы жерленген Альбрехт фон Хоэнлоге мырзасының бейнесінде ол жамылғысының астында және тізбектей гаубергеонның үстінде қабыршақты дене бронясын киген. Мырза Альбрехттің бронясы қосымша арқалыққа бекітілген болып көрінеді.
Metal scale armour was used throughout most of the European world for the duration of the medieval period. It was commonly used to augment other armour types, predominantly mail, but also plate armour taking the form of a cuirass over mail, scale pauldrons, or faulds (the lower part of a breastplate that protects the lower stomach, hips and groin). There is also evidence for scale sabatons (protective shoe coverings) and scale aventails. The use of these scale armoured components is commonly depicted in period art and funeral effigies. The funeral effigy of Sir Albrecht Von Hohenlohe circa 1325 AD depicts him wearing scaled body armour underneath his surcoat and over a mail haubergeon. Sir Albrecht's armour appears to be additionally riveted to the backing.
Корея
Салмақты броня әдетте Кореяның үш патшалығы дәуіріндегі әртүрлі корей мемлекеттерінің әскери шенеуніктері мен аға сарбаздары үшін, өндірістің құны мен мерзіміне байланысты арналған. Әлемнің басқа аймақтарындағы басқа да қабықшалы және ламелді броня стилдері сияқты, бұл броня жеңіл снарядтарға, шаншуға, сондай-ақ пышақпен кесуге қарсы тиімді болды, бірақ ауыр соққыларға (мысалы, найзалар, баллистадан атылатын оқтар және қылышпен ұру) қарсы емес. Жосон дәуірінің басында (1392-1897), көлемді тасымалдаудың қымбаттығы мен қиындығына байланысты, әскери қызметкерлерге берілетін броняның көп бөлігінде металл (әдетте темір) компоненттерін қатайтылған былғарымен алмастыруға бастама берілді. Бұл бастаманың (1457 жылдан бастау алған) артықшылығы – темірден жасалған броняға қарағанда жеңіл, жылырақ және икемдірек болуы (сонымен қатар өндіруге арзан және тасымалдауға оңай), бірақ былғарыдан жасалған броня шайқаста азырақ қорғаныс берді. 1592-1598 жылдар аралығындағы жапон шапқыншылығы кезінде корей бронясының кейбір бөліктері темірден қатайтылған былғарыға ауыстырылған, бірақ сақталған мысалдар мен замандас құжаттары көрсетіп тұрғандай, броня киген корей сарбаздары әлі де темір қабықшаларды қолданған, және мұндай броня жапон қару-жарағының көп бөлігіне қарсы тиімді болды (алайда, отты қаруға қарсы тиімділігі төмен болды). Жосон дәуірі бойында корей қабықшалы бронясы өз стилін өзгертті. Алғашқыда қабықшалар броняның сыртында болып, былғары және матаға тігілген, бірақ Жосон дәуірінің соңына қарай қабықшалар (осы кезде көбінесе қатайтылған былғары) броняның ішіне қадалып, бригандин стиліндегі броняны құрады.
Scale armor was typically reserved for officers and senior soldiers in the militaries of various Korean states, including the period of the Three Kingdoms of Korea, due to cost and duration of production. As with other scale and lamellar styles of armor in other parts of the world, this armor was effective against light missiles and stabbing as well as against blade slashing, but not against heavy thrusts (e. g. from spears, ballista type projectiles, and sword thrusts). Early in the Joseon era (1392 1897), due to the cost and difficulty of bulk transport, an initiative was begun to replace metal (usually iron) components in armor with hardened leather in a majority of armor delivered/issued to military personnel. The tradeoff of this initiative (which was begun as early as 1457) was that while lighter, warmer, and more flexible than iron scaled armor (as well as less costly to produce and easier to transport), the leather based scaled armor provided less effective protection in combat. By the time of the Japanese invasions of Korea from 1592 1598, some Korean military armor components had been switched over from iron to hardened leather, but extant examples and contemporary documentation indicate that those Korean personnel wearing armor still utilized iron scales and such armor proved to be effective against most Japanese weaponry (not so much against firearms) in combat. Over the course of the Joseon Dynasty, Korean scaled armor changed in style. Initially the scales were on the exterior of the armor and thus attached to a base leather and fabric backing, but by the later Joseon era the scales (by this time mostly hardened leather) were riveted inside the armor coat, forming a type of brigandine armor.
Қытай
Жылмақтан жасалған қапталған аттар туралы ежелгі қытай поэзия кітабы Ши Цзинде айтылған.
Horses covered with scale armour are mentioned in the ancient Chinese book of poetry, Shi Jing.
Жапония
Жапондық (самурай) жеке қабыршақтары козане деп аталады. Балық қабыршақтарының үлгісінде (гиорин козане) жасалған жапондық қабықтан жасалған броня Фудзивара дәуірінде (11 ғасырда) Жапонияда жасалған деген мәлімет бар. "Жапондық қару-жарағының алғашқы түрі, жалғыз қабаттары қайнатылған былғарыдан жасалған, кесіліп, балық қабыршақтары сияқты бөліктерге бөлінген."
Japanese (samurai) individual scales are called ; kozane. Japanese scale armour constructed from fish type scales (gyorin kozane) were reportedly constructed in Japan as far back as the Fujiwara period (11th century). "A primitive type of Japanese harness, the single laminae being of boiled leather, cut and beaten into pieces shaped like fish scales."
Борнео
Сабахтағы Кадазан халқы Сунда панголинінің қабыршақтарынан зәрлі киім жасайды.
Kadazan people in Sabah make armour from scales of the Sunda pangolin.
Жава
Явандықтардың "сипинг сипинг" деп аталатын қабықтан жасалған зәрлі киім түрі бар. Бұл – қабық пішіндес металл пластиналары бар, мыс немесе басқа қорытпадан жасалған қорғаныш жамылғы.
The Javanese people has a type of scale armour called siping siping. It is a protective jacket with scale shaped metal plates, possibly made of brass.
Археологиялық табылған заттар
Ежелгі Дура-Европос қаласының археологиялық қазбалары барысында аттарға арналған екі толық жиынтық қабықтан жасалған зәрлік табылған. Бұл зәрліктің Римнің 3-ші ғасырда қаланы басып алу кезеңіне жататыны анықталды. Олар қаланың шетіндегі 19-шы қорғаныс мұнарасынан табылған, ол қорғаныс тактикасы нәтижесінде қирап, өртенген еді. Зәрліктер бүктелген күйде сақталған, олардың біріне әлі де жебе ұшы қадалып тұр, және жақсы сақталған. Бұл аттарға арналған "жапқыштар" – Саймон Джеймстің қазба жөніндегі есебінде қолданылған термин. Бригандин және пластиналы зәрліктен басқа түрлері ортағасырлық Еуропада сирек кездессе, қабықтан жасалған және ламелді зәрліктер басқа аймақтарда кең таралған. Қазіргі заманғы қабықтан жасалған зәрлік кейде әшекейлік немесе LARP ойындары үшін киіледі, олар болат, алюминий немесе тіпті титан сияқты материалдардан жасалуы мүмкін. Dragon Skin дене бронесі – қазіргі заманғы жеке қорғаныс құралдарының ұқсас түрі, ол пистолет пен мылтықтан қорғану үшін баллистикалық мата мен жоғары соққыға төзімді керамикалық пластиналарды пайдаланады. Алайда, оның "қабықтары" ашық емес.
At the ancient site of Dura Europos, there were two full sets of scale armor for horses found during archaeology excavations. These sets of armor were determined to be from the Roman occupation of the city in the 3rd century CE. They were found in Tower 19, a defensive tower on the edge of the city, after destruction and fire due to defensive tactics. They were folded, one with an arrowhead still in it, and very well preserved. These horse "trappers"—a term used in Simon James' excavation report It is also cheaper to produce, but it is not as flexible and does not offer the same amount of coverage. Forms other than brigandine and coat of plates were uncommon in medieval Europe, but scale and lamellar remained popular elsewhere. Modern forms of scale armour are sometimes worn for decorative or LARP purposes, and may be made from materials such as steel, aluminium, or even titanium. A similar type of modern personal armour is Dragon Skin body armour, which uses ballistic fabric and high impact resistant ceramic plates to protect against pistol and rifle fire. However, its "scales" are not exposed.