Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дель-Норте – Колорадо штатының Рио-Гранде округінің әкімшілік орталығы. 2020 жылғы АҚШ халық санауы бойынша қала халқы 1458 адамды құрайды. Аймақта мыңдаған жылдар бұрын Дель-Норте маңында өмір сүрген ежелгі халықтардың – мысалы, Фолсом мәдениетінің – жебе ұштары мен тұрақтарының көптеген дәлелдері табылды. Кейіннен юта тайпалары еуропалықтар келгенге дейін жүздеген жылдар бойы Дель-Норте және Сан-Луис аңғарының қалған бөліктерінде өмір сүрген. Олар жылы айларда ғана уақытша тұрып, аймақтағы жабайы аңдардың, өсімдіктердің, судың және ағаштардың көптігіне байланысты осында келген. Қыстар тым суық және қатал болғандықтан, тұрақты қоныс іргесін қалау мүмкін болмады. Испан және мексикалық халықтар алғашқы бейтуғандар болып, Санта-Фе және Нью-Мексиконың басқа аймақтарынан келгендер жақын жерді зерттеді. Олар «Рио-дель-Норте», яғни «Солтүстік өзені» деп аталатын өзенді зерттеуге қызығушылық танытты – осыдан қаланың аты шыққан. Бұл Рио-Гранденің бастауының бастапқы аты болды, жылдар өте көптеген атаулары өзгерді. Мексика билігінде испандық отбасылар 19-ғасырдың басында Мексика үкіметінің аумақты толтыруына және игеруіне көмектесу мақсатында жер берілістері аясында аймаққа көшуді бастады. Дегенмен, кең ауқымды қоныстарды құру қиын болды, себебі юта тайпалары еуропалықтардың қоныстануына күдікпен қарады және оларға қарсы тұрды, соның салдарынан қоныс іздеуге тырысқан көптеген адамдарды қуды. Жақын маңдағы ең сәтті ерте қоныс «Ла-Лома» деп аталды, ол қазіргі қала орналасқан жерден бірнеше шақырым шығысқа қарай салынды. Бұл аймақ таңдалды, өйткені Рио-Гранде өзенінің осы бөлігін қауіпсіз және оңай кесіп өтуге болады – сол кезде шақырымдар бойында мұндай мүмкіндік сирек кездесетін. 1848 жылы Гуадалупе-Идальго шартына қол қойылғаннан кейін, Дель-Нортедегі және оның төңірегіндегі жерлердің билігі Мексикадан АҚШ-қа өтті, бірақ 1850 және 1860 жылдардағы азаматтық қақтығыстар (соның ішінде Американ Азамат соғысы) аймақта американдықтардың қоныстануын кешіктірді. Американдықтардың көптеген қоныстары 1870 жылдардың басында басталды, жақын маңдағы тауларда алтын мен күміс сияқты минералдарды іздеген іздеушілердің арқасында, әсіресе Беннет шыңының маңындағы Оңтүстік тауының етегінде орналасқан Саммитвилл қаласының жанында. Сан-Хуан тауларындағы бұл шыңдар Колорадоның соңғы бөліктерінің бірі болды, онда кеншілерге минералдарды зерттеуге және іздеуге рұқсат берілді, олар 1873 жылы АҚШ үкіметі мен юта тайпалары арасындағы Брунот шартына қол қойылғаннан кейін мұны істей алды. Кен орындарының пайдалы екені анықталғаннан кейін, Дель-Норте 1874 жыл шамасында ресми түрде Саммитвиллде ғана емес, сонымен қатар жақын маңдағы Крид және Лейк-Ситидегі кен орындары үшін базалық лагерь ретінде құрылды. Кеншілер тез арада аймаққа көшіп келді, олардан кейін малшылар мен фермерлер де келді. Бұл алғашқы фермерлер мен мал өсірушілердің көптеген отбасылары бүгінге дейін Дель-Норте аймағында жұмыс істеп, өмір сүреді. Шерман заңы 1893 жылы жойылғаннан кейін, кен өндіру операциялары тез арада пайдасыз болып, тоқтады. Дель-Норте қаласының «алтын дәуірі» басталғандай тез аяқталды, бірақ қауым мал шаруашылығы мен егіншілік есебінен аман қалды. 1800 жылдардың соңы мен 1900 жылдардың басында Оңтүстік Колорадода Колорадо штатынан бөлініп, Сан-Хуан штатын құру үшін шағын қозғалыс болды, Дель-Норте оның астанасы болуы тиіс еді; алайда, бұл бөліну қозғалысы тез өліп қалды. Дель-Норте 20-ғасыр бойы өркендеу мен құлдырау циклін бастан кешірді, бірақ жақында тау велосипедтері, жаяу жүру, жүгіру, тауға көтерілу, балық аулау, аң аулау, рафтинг және каяқпен жүзу, шаңғымен жүру, кемпинг және т.б. сияқты аймақтың бірегей географиясы ұсынатын демалыс мүмкіндіктерінің көптігіне байланысты гүлденген қауымға айналды. Дель-Норте сонымен қатар жақын маңдағы Вольф-Крик тау шаңғысы курортында тұратын адамдарға қонақ үй ұсынатын қауымдастықтардың бірі болып табылады. Гранде-авеню, Дель-Норте арқылы өтетін басты көшеде, 1800 жылдардың басы мен 1900 жылдардың басындағы дүкендердің әлі де көптеген фасады сақталған, бұл қаланың тарихи өткені туралы тұрғындар мен туристерге еске салады. 2019 жылы Рио-Гранде ұлттық орман шаруашылығы Монте-Вистадан Дель-Нортеге штаб-пәтерін көшіретінін хабарлады, ал қала Рио-Гранде бойында ақ су паркін қосу үшін өзен жағасын жақсартуды жоспарлап отыр.
Del Norte is a Statutory Town that is the county seat of Rio Grande County, Colorado, United States. The town population was 1,458 at the 2020 United States Census. There is abundant evidence in the area in the form of arrowheads and campsites of ancient peoples living around Del Norte thousands of years ago, such as the Folsom people. Afterwards, the Utes were known to live around Del Norte and the rest of the San Luis Valley, going back hundreds of years prior to Euro American contact. They lived here temporarily in the warmer months because of the abundance of wild game, plants, water, and timber in the area – winters were often too cold and harsh for them to settle permanently. Spanish and Mexican peoples were the first non natives to explore the nearby land, coming from Santa Fe and other parts of New Mexico. They were interested in surveying the 'Rio del Norte', or 'River of the North' – hence the origin of the town's name. This was the original name of the Rio Grande headwaters prior to numerous name changes over the years. Under Mexican jurisdiction, Hispanic families began moving into the area during the early to mid 19th century as part of land grants to help the Mexican government fill and occupy the territory. However, large scale settlements were difficult to establish because the Utes were weary and very hostile towards Euro American settlement, and would chase off many people who attempted to do so. The most successful early settlement nearby was called 'La Loma', established a few miles east of where the current town site is today. This area was chosen because there was a particular section of the Rio Grande here where it could be crossed safely and easily – one of few known for miles during this time. After the Treaty of Guadalupe Hidalgo was signed in 1848, jurisdiction of the land in and around Del Norte transferred from Mexico to the United States, but settlement by Americans in the area was delayed by civil strife (including the American Civil War) throughout the 1850s and 1860s. Most American settlements began in the area around the early 1870s, by prospectors searching the nearby mountains for minerals, such as gold and silver, particularly near an eventual boom town named Summitville, located at the base of South Mountain near Bennett Peak. These peaks in the San Juan Mountains were some of the last parts of Colorado where miners were allowed to explore and prospect for minerals, and they were finally able to do so after the Brunot Treaty was signed between the U. S. government and the Utes in 1873. Once the mines proved profitable, Del Norte was officially established around 1874, in order to serve as a base camp for the mines, not just in Summitville, but also in nearby Creede and Lake City. Miners quickly moved into the area, and they were followed by ranchers and farmers. Many of these original farming and ranching families still have operations and live in the Del Norte area to this day. After the Sherman Act was repealed in 1893, mining operations quickly became unprofitable and ceased. The 'glory days' of Del Norte ended as quickly as they began, but the community still survived because of ranching and agriculture. There was a small movement across southern Colorado throughout the late 1800s and early 1900s to secede from the State of Colorado and create the state of San Juan, with Del Norte becoming its capital city; however, this secession movement died quickly. Del Norte would see cycles of boom and bust throughout the 20th century, but has recently become a blossoming community, due to the abundance of recreational activities provided by the area's unique geography, such as mountain biking, hiking, running, rock climbing, fishing, hunting, rafting and kayaking, cross country skiing, camping, etc. Del Norte is also one of the communities which provides lodging for the nearby Wolf Creek Ski Area. Grande Avenue, the main street through Del Norte, still has many of the facades on its storefronts from the 1800s and early 1900s, reminding its residents and tourists of the town's historic past. In 2019, the Rio Grande National Forest announced that it will be moving its headquarters from nearby Monte Vista to Del Norte, and the town announced that it will be improving its riverwalk to include a white water park along the Rio Grande.
Демография
2000 жылғы халық санауы бойынша қалада 1705 адам, 657 шаруашылық және 446 отбасы тұрды. Халық тығыздығы құрады. 736 тұрғын үй болды, орташа тығыздығы құрады. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 66,86% ақ нәсілді, 0,12% афроамерикалық, 1,06% американдық үндістер, 0,41% азиялық, 27,68% басқа нәсілдерден және 3,87% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілдегі испан немесе латын американдықтары халықтың 57,36% құрады. 657 шаруашылықтың ішінде 35,3% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрды, 47,9% бірге тұратын некедегі жұбайлар, 15,4% күйеуі жоқ әйелдер басқаратын шаруашылықтар және 32,1% отбасы емес. Барлық шаруашылықтың 29,4% жеке адамдардан тұрды, ал 14,9% 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз адамдар тұрды. Шаруашылықтың орташа мөлшері 2,57 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 3,19 адамды құрады. Қала тұрғындарының жас бойынша таралуы: 18 жасқа дейінгілер 30,2%, 18-24 жас аралығындағылар 9,4%, 25-44 жас аралығындағылар 24,8%, 45-64 жас аралығындағылар 22,9% және 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендер 12,8%. Орташа жас 35 жас. Әр 100 әйелге 94,6 еркек сай келеді. 18 жастан асқан әйелдердің әр 100-іне 90,7 еркек сай келеді. Шаруашылықтың орташа табысы 23 833 доллар, ал отбасының орташа табысы 29 471 доллар құрады. Ер адамдардың орташа табысы 26 161 доллар, ал әйелдердің 21 406 доллар. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 12 751 доллар. Шаруашылықтың 22,1% және халықтың 25,4% кедейлік шегінен төмен тұрды, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 36,5% және 65 жастан асқандардың 14,0% кірді.
As of the census of 2000, there were 1,705 people, 657 households, and 446 families residing in the town. The population density was There were 736 housing units at an average density of The racial makeup of the town was 66.86% White, 0.12% African American, 1.06% Native American, 0.41% Asian, 27.68% from other races, and 3.87% from two or more races. Hispanic or Latino of any race were 57.36% of the population. There were 657 households, out of which 35.3% had children under the age of 18 living with them, 47.9% were married couples living together, 15.4% had a female householder with no husband present, and 32.1% were non families. 29.4% of all households were made up of individuals, and 14.9% had someone living alone who was 65 years of age or older. The average household size was 2.57 and the average family size was 3.19. In the town, the population was spread out, with 30.2% under the age of 18, 9.4% from 18 to 24, 24.8% from 25 to 44, 22.9% from 45 to 64, and 12.8% who were 65 years of age or older. The median age was 35 years. For every 100 females, there were 94.6 males. For every 100 females age 18 and over, there were 90.7 males. The median income for a household in the town was $23,833, and the median income for a family was $29,471. Males had a median income of $26,161 versus $21,406 for females. The per capita income for the town was $12,751. About 22.1% of families and 25.4% of the population were below the poverty line, including 36.5% of those under age 18 and 14.0% of those age 65 or over.
Ерекше атақтылар
Алва Б. Адамс – Колорадо штатын АҚШ Сенатында өкілдік ететін сенатор. Кент Ромингер – астронавт, Del Norte жоғары мектебін бітірген.
Alva B. Adams US Senator representing Colorado. Kent Rominger Astronaut attended Del Norte High School.