Прокопий Анфемий: Римдік саяхат және саяси күрес

Кіріспе

Батыс Рим императоры Антемийдің ұлы Прокопий Антемий (грекше: Προκόπιος Άνθέμιος; шамамен 469-515 жж.) – Шығыс Рим империясының саясаткері, Батыс Рим императоры Антемийдің ұлы. Шығыс Рим императоры I Лео қайтыс болғаннан кейін Прокопий өзінің ағасы Маркианның Зенонды тақтан түсіру әрекетін қолдады. Маркианның көтерілісі сәтсіз аяқталған соң Прокопий Тракияға, одан кейін Римге қашып кетті. Зенонның өлімінен және I Анастасийдің билікке келуінен кейін Константинопольға қайтып келді. Константинопольға оралғаннан кейін 515 жылы консул болды.

Өмірбаян

Прокопий Антемий мен Марсия Евфемияның, Шығыс Рим императорының қызының ұлы болды. Оның ағалары Антемиол, Маркиан және Ромул болды; сондай-ақ, оның Алипия деген әпкесі де болды. Ол Константинопольде, Шығыс императоры Лео I-нің сарайында тұрды, ал әкесі кейін Батыс Рим империясын (467-472) басқарды, Италия мен Галлиядан тыс Батыс провинцияларында Рим билігін қайта орнатуға тырысты. Осы уақыт ішінде оның ағасы Антемиол вестготтарға қарсы шабуыл жасағанда (471 жылы) қаза тапты, ал оның қарындасы Алипия варвар тегінен шыққан қуатты магистр милитум Рицимерге үйленді. 474 жылы Лео қайтыс болды. Ол ұл қалдырмады, екі қызы болды: үлкені Ариадне, Лео таққа отырғанға дейін дүниеге келген және Исавриялық генерал Зенонға үйленген, ал кішісі Леонтия Лео император болған кезде туған және Прокопийдің ағасы Маркианға үйленген. Константинополь халқы Исавриялықтарды жек көріп, оларды варварлар деп есептеді; сонымен қатар, Леонтияның «порфирогенита» мәртебесі Зенонға қарсы фракцияның пікірінше, оған таққа таласуда белгілі бір артықшылық берді. Осы себепті Маркиан Зенонды құлатуға тырысты. Прокопий мен Ромулдың көмегімен ол Константинопольде, Феодосий форумының оңтүстігіндегі Цезарийдің үйінде азаматтар мен шетелдіктерден құралған әскерлерді жинады. Содан кейін олар император сарайына және Зенонның қолдаушысы, Исавриялық генерал Илустің үйіне бірдей шабуыл жасады. Император көтерілісшілердің қолына түсуге асығысқан, олар күндіз императорлық әскерлерді жеңіп алды, ал үйлерінің шатырларынан азаматтар да оларға шабуыл жасады. Бірақ түні бойы Илус жақын маңдағы Халкедон қаласында орналасқан Исаврия жасағын Константинопольге жеткізіп, Маркианның әскерлерін адастады, бұл Зенонның қашуына мүмкіндік берді. Келесі күні таңертең Маркиан өзінің жағдайының үмітсіз екенін және гот генералы Теодорик Страбонның күшейтеруі уақтылы келмейтінін түсінген соң, Апостолдар шіркеуіне сиынды, бірақ кейін ағаларымен бірге тұтқындалды. Олар Каппадокиядағы Кесарияға жіберілді. Кейбір монахтардың көмегімен олар қашуға тырысты, бірақ Маркиан сәтсіз аяқталды, ал Прокопий Фракиядағы Теодорик Страбонға қашты, – ол оны Зенонға тапсырудан бас тартты – және содан кейін Римге баруға мәжбүр болды. Дегенмен Прокопий 515 жылы консул болып тағайындалды. Прокопий Херайсқа үйленген және император Зенонның туысымен некеленген Зенонның әкесі болған Антемий болуы мүмкін; бұл Антемий, әлдеқанда патриций болған.

Procopius was the son of Anthemius and of Marcia Euphemia, daughter of the Eastern Roman Emperor. His brothers were Anthemiolus, Marcianus and Romulus; he also had a sister, Alypia. He lived at Constantinople, at Eastern Emperor Leo I's court, while his father later ruled the Western Roman Empire (467 472), unsuccessfully trying to restore Roman power in the Western provinces beyond Italy and Gaul. During this time, his brother Anthemiolus died while leading an attack against the Visigoths (in 471) and his sister Alypia married Ricimer, the powerful magister militum of barbarian origin. In 474, Leo died. He had left no sons and two daughters, the elder Ariadne, born before Leo was raised to the throne and married to the Isaurian general Zeno, and the younger Leontia, born when Leo was already emperor and married to Procopius' brother, Marcian. The people of Constantinople despised the Isaurians, whom they considered barbarians; furthermore, Leontia's status as "porphyrogenita" gave her some sort of precedence to the throne, according to the faction that opposed Zeno. For this reason Marcian tried to overthrow Zeno. With the help of Procopius and Romulus, he gathered in Constantinople troops composed of both citizens and foreigners in the house of a Caesarius, south of the Forum of Theodosius, and from there they marched at the same time on the imperial palace and on the house of Illus, an Isaurian general who supported Zeno. The emperor almost fell into the hands of the rebels, who, during the day, overwhelmed the imperial troops, who were also attacked by citizens from the roofs of their houses. During the night, however, Illus succeeded in moving an Isaurian unit quartered in nearby Chalcedonia into Constantinople and in corrupting Marcian's soldiers, who allowed Zeno to flee. On the following morning Marcian, understanding that his situation was desperate and that reinforcements under the Gothic general Theodoric Strabo would not arrive in time, took refuge in the church of the Holy Apostles, but was then arrested with his brothers. They were sent to Caesarea in Cappadocia. With the help of some monks, they tried to escape, but Marcian failed, while Procopius fled to Theodoric Strabo in Thrace, – where the latter refused to hand him to Zeno – and then to Rome. Nonetheless, Procopius was appointed consul for 515. Procopius might be the Anthemius who was married to Herais and father of a Zeno betrothed to a nephew of Emperor Zeno; this Anthemius was probably a patricius.