Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Испан ғалымы (1746–1821) Феликс Мануэль де Азара и Перера (18 мамыр 1746 – 20 қазан 1821) – испандық әскери шенеунік, табиғатты зерттеуші және инженер.
Spanish scientist (1746–1821)
Félix Manuel de Azara y Perera (18 May 1746 – 20 October 1821) was a Spanish military officer, naturalist, and engineer.
Өмір
Феликс де Азара 1746 жылы 18 мамырда Арагонның Барбуналес қаласында дүниеге келген. Ол әскер қатарына қосылып, испан әскери академиясына түсті. Ол инженер болып тағайындалып, түрлі экспедицияларда өзін танытты. Өмірінің келесі он үш жылын әскери қызметте өткізіп, испан армиясында бригадир-генерал шеніне жетті. 1777 жылы Испания мен Португалия Сан-Ильдефонсо шартына қол қойды. Шартына сәйкес, екі ел де португал және испан колониялары арасындағы шекара дауын шешу үшін Рио-де-ла-Плата аймағына өкілдіктер жіберуге міндетті болды. Азара осы өкілдіктің құрамына енгізіліп, дереу Жаңа Дүниеге аттанды. Алайда португалдық өкілдік келмеді, сондықтан Азара 1781 жылдан 1801 жылға дейін осы аймақта қалды. Бос уақытын өткізу үшін ол аймақтың дәл картасын жасауға кірісті. Осы экспедициялар барысында Азара аймақтың табиғатын зерттеуді бастады. Ол жерде болған уақытында "448 түрлі құсты сипаттады. Жынысы, жасы және қауырсынының қайталануын ескергенде, бұл сан 381-ге дейін төмендеді (сегіз түрі анықталмады), ал олардың 178-і ғылыми атаулардың негізі болған түрлер." Ол сонымен қатар 78 төрт аяқты жануарды анықтады, олардың 43-і жаңа еді. Ай бетіндегі Азара кратері де оның құрметіне аталған. Оңтүстік Американы тастап кетпес бұрын, ол ағасы Хосе Николас де Азараға (сол кезде Испанияның Париждегі елшісі) зоологиялық жазбалары мен байқауларын жіберді. Бұл жазбаларды Медерик Луи Эли Моро де Сент-Мери 1801 жылы Парижде "Essai sur l'histoire naturelle des quadrupèdes du Paraguay" деген атпен жариялады. 1802 жылы Мадридте "Apuntamientos para la Historia natural de los cuadrúpedos del Paraguay y Río de la Plata" атты мақала жарық көрді. 1801 жылы Еуропаға оралғаннан кейін, ол ағасымен кездесу үшін Парижге сапарлады. Ол жерде 1781 жылдан 1801 жылға дейінгі Америкаға саяхаты туралы "Voyage dans l'Amérique meridionale" (1809) атты еңбегін жариялады, онда аймақтың географиясынан бастап, оның жергілікті тұрғындарының ерекшеліктеріне дейінгі көптеген тақырыптарды қамтыды. Ағасы қайтыс болғаннан кейін, Азара Испанияға оралып, түрлі мемлекеттік лауазымдарды атқарды. Ол 1821 жылы 20 қазанда пневмониядан қайтыс болды және туған қаласындағы отбасылық мазарға жерленді.
Félix de Azara was born on 18 May 1746 in Barbunales, Aragon. He joined the army and attended a Spanish military academy. He was commissioned as an engineer, distinguishing himself on various expeditions. He spent the next thirteen years of his life in the military and rose to the rank of brigadier general in the Spanish Army. In 1777, Spain and Portugal signed the Treaty of San Ildefonso. As dictated by the treaty, each nation would send a delegation to the Río de la Plata region to negotiate the border dispute between the Portuguese and Spanish colonies. Azara was selected as a member of this delegation, departing quickly for the New World. The Portuguese delegation, however, never arrived, and Azara ended up remaining in the region from 1781 to 1801. To pass the time, he decided to create an accurate map of the region. On these expeditions, Azara began observing the nature of the region. Over the course of his time there, he "described 448 birds This number is reduced to 381 when duplications of sex, age, and plumage are taken into account (eight remain unidentified), and 178 of them are the types upon which the scientific names are based.” He also identified 78 quadrupeds, 43 of which were new. Dorsum Azara on the Moon is also named after him. Before leaving South America, he sent his brother José Nicolás de Azara (then Spanish Ambassador at Paris) his zoological notes and observations, which Médéric Louis Élie Moreau de Saint Méry published at Paris in 1801 under the title of Essai sur l'histoire naturelle des quadrupèdes du Paraguay. In 1802 there appeared at Madrid the essay Apuntamientos para la Historia natural de los cuadrúpedos del Paraguay y Río de la Plata. Upon his return to Europe in 1801, he traveled to Paris to meet his brother. There, he published Voyage dans l'Amerique meridionale depuis 1781 jusqu'en 1801 (1809), which included his observations on many topics ranging from the geography of the region to characteristics of the many indigenous groups in the region. Following the death of his brother, Azara returned to Spain and held a variety of minor government positions. He died of pneumonia on 20 October 1821 and was buried in his family's vault in the town of his birth.
Оның шығармалары
Оның еңбектері жақсы қабылданып, сынсыз болған жоқ. Азараның көптеген еңбектері Жорж Луи Леклер, граф де Буффонның "Histoire naturelle" еңбегіндегі көптеген қателіктерді түзеу мақсатында жазылған. Зиялы қауым оның мұқияттығы мен дәлдігі үшін жоғары баға берді. Чарльз Дарвин Азараның еңбегін жоғары бағалады (ол кәсіби табиғатты зерттеуші болмаса да) және бірнеше кітабында Азараның метеорология, жәндіктер, құстар және Рио-де-ла-Плата бассейнінің археологиясы туралы еңбектеріне сілтеме жасап, оның авторитетін мақұлдады. Дарвин сондай-ақ Азараның "Essai sur L'Histoire Naturelle de Quadruped du Paraguay" еңбегінің аудармасына ие болды.
His works were well received, though not without criticism. Azara had largely written his works to correct what he considered to be many errors in Histoire naturelle by Georges Louis Leclerc, Comte de Buffon. Intellectuals praised him for his thoroughness and accuracy. Charles Darwin had a high regard for Azara's work (despite the latter not being a professional naturalist), and in several of his books spoke approvingly of Azara's authority, citing his works on meteorology, insects, birds and archeology of the River Plate basin. Darwin also owned a translation of Azara's Essai sur L'Histoire Naturelle de Quadruped du Paraguay.