Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс биологы (1795–1876)
German biologist (1795–1876)
Кристиан Готфрид Эренберг (19 сәуір 1795 – 27 маусым 1876) – неміс табиғаттанушысы, зоологы, ботанигі, салыстырмалы анатомия ғалымы, геологы және микроскопист. Ол өзінің заманындағы ең белгілі және табысты ғалымдардың бірі саналады.
Christian Gottfried Ehrenberg (19 April 1795 – 27 June 1876) was a German naturalist, zoologist, botanist, comparative anatomist, geologist, and microscopist. He is considered to be one of the most famous and productive scientists of his time.
Ертедегі жинақтары
Сотшының ұлы Кристиан Готфрид Эренберг Лейпцигке жақын Делицште дүниеге келді. Ол алдымен Лейпциг университетінде теологияны, содан кейін Берлинде медицина және табиғаттану ғылымдарын оқыды және әйгілі саяхатшы Александр фон Гумбольдтпен дос болды. 1818 жылы ол «Sylvae mycologicae Berolinenses» деген тақырыпта саңырауқұлақтар туралы докторлық диссертациясын аяқтады. 1820–1825 жылдары досы Вильгельм Гемприхпен бірге Таяу Шығысқа ғылыми экспедиция жасап, мыңдаған өсімдіктер мен жануарлардың үлгілерін жинады. Ол Мысырдың бір бөлігін, Ливия шөлін, Ніл өзенінің аңғарын және Қызыл теңіздің солтүстік жағалауларын зерттеді, онда ол кораллдарды ерекше зерттеді. Содан кейін Сирия, Арабия және Абиссинияның аймақтары зерттелді. Осы сапарлардың және жасалған маңызды жинақтардың бір бөлігінің нәтижелерін Гумбольдт 1826 жылы баяндады. Суданда ол Донголаның жергілікті губернаторы Абидин Бейге арналған сарайдың жобасын жасады. Отанына оралғаннан кейін Эренберг жәндіктер мен кораллдар туралы бірнеше мақала және екі томдық «Symbolae physicae» (1828–1834) жариялады, онда сүтқоректілер, құстар, жәндіктер және т.б. туралы көптеген мәліметтер жарияланды. Басқа да байқаулар ғылыми қоғамдарға жеткізілді.
The son of a judge, Christian Gottfried Ehrenberg was born in Delitzsch, near Leipzig. He first studied theology at the University of Leipzig, then medicine and natural sciences in Berlin and became a friend of the famous explorer Alexander von Humboldt. In 1818, he completed his doctoral dissertation on fungi, Sylvae mycologicae Berolinenses. In 1820–1825, on a scientific expedition to the Middle East with his friend Wilhelm Hemprich, he collected thousands of specimens of plants and animals. He investigated parts of Egypt, the Libyan Desert, the Nile valley and the northern coasts of the Red Sea, where he made a special study of the corals. Subsequently, parts of Syria, Arabia and Abyssinia were examined. Some results of these travels and of the important collections that had been made were reported on by Humboldt in 1826. While in Sudan he designed the mansion of the local governor of Dongola, Abidin Bey. After his return, Ehrenberg published several papers on insects and corals and two volumes Symbolae physicae (1828–1834), in which many particulars of the mammals, birds, insects, etc., were made public. Other observations were communicated to scientific societies.
Микроскопиялық организмдерге назар аударылсын
1827 жылы Эренберг Берлин университетінің медицина профессоры болып тағайындалды. 1829 жылы Гумбольдтпен бірге шығыс Ресей арқылы Қытай шекарасына дейін саяхаттады. Отанына оралғаннан кейін ол зерттеулерін микроскопиялық организмдерге шоғырландырды, бұл кезде олар жүйелі түрде зерттелмеген еді. Шамамен 30 жыл бойы Эренберг су, топырақ, шөгінді, ұшатын шаң және тау жыныстарының үлгілерін зерттеді және мыңдаған жаңа түрлерді сипаттады, олардың ішінде Euglena сияқты белгілі флагелляттар, Paramecium aurelia және Paramecium caudatum сияқты цилиаттар, сондай-ақ көптеген қазба жәндіктерді, шамамен 400 ғылыми жарияланымда жариялады. Ол әсіресе диатомдар деп аталатын бір жасушалы протестер тобына қызығушылық танытты, сонымен қатар радиолариялардың, фораминифералардың және динофлагелляттардың көптеген түрлерін зерттеді және атады. Бұл зерттеулер жылтырату және басқа да экономикалық мақсаттар үшін қолданылатын кейбір инфузориялық топырақтарға маңызды әсер етті; олар сонымен қатар, белгілі бір геологиялық формациялардың микроорганизмдері туралы білімімізге, әсіресе, бор және теңіз және тұщы су жинақтары туралы үлкен үлес қосты. Эренберг бұл зерттеуді бастағанға дейін тау жыныстарының көп бөлігі жануарлар мен өсімдіктердің ұсақ түрлерінен тұратыны белгілі болған жоқ. Ол сонымен қатар теңіздің жарқырауы организмдерге байланысты екенін көрсетті. 1836 жылдан бастап ол Швеция Корольдік Ғылым академиясының мүшесі, ал 1837 жылдан бастап Лондон Корольдік қоғамының шетелдік мүшесі болды. 1839 жылы ол Лондон геологиялық қоғамының ең жоғары наградасы – Волластон медалін жеңіп алды. Эренберг 1849 жылы Америка өнер және ғылым академиясының шетелдік құрметті мүшесі болып сайланды. Өмірінің соңына дейін ол терең теңіздің және әртүрлі геологиялық құрылымдардың микроскопиялық организмдерін зерттеуді жалғастырды. 1876 жылдың 27 маусымында Берлинде қайтыс болды.
Ehrenberg was appointed professor of medicine at Berlin University in 1827. In 1829 he accompanied Humboldt through eastern Russia to the Chinese frontier. After his return he began to concentrate his studies on microscopic organisms, which until then had not been systematically studied. For nearly 30 years Ehrenberg examined samples of water, soil, sediment, blowing dust and rock and described thousands of new species, among them well known flagellates such as Euglena, ciliates such as Paramecium aurelia and Paramecium caudatum, and many fossils, in nearly 400 scientific publications. He was particularly interested in a unicellular group of protists called diatoms, but he also studied, and named, many species of radiolaria, foraminifera and dinoflagellates. This research had an important bearing on some of the infusorial earths used for polishing and other economic purposes; they added, moreover, largely to our knowledge of the microorganisms of certain geological formations, especially of the chalk, and of the marine and freshwater accumulations. Until Ehrenberg took up the study it was not known that considerable masses of rock were composed of minute forms of animals or plants. He also demonstrated that the phosphorescence of the sea was due to organisms. He was a member of the Royal Swedish Academy of Sciences from 1836 and a foreign member of the Royal Society of London from 1837. In 1839, he won the Wollaston Medal, the highest award granted by the Geological Society of London. Ehrenberg was elected a Foreign Honorary Member of the American Academy of Arts and Sciences in 1849. He continued until late in life to investigate the microscopic organisms of the deep sea and of various geological formations. He died in Berlin on 27 June 1876.
Мұра
1876 жылы қайтыс болғаннан кейін оның микроскопиялық организмдер жинақтары Берлиннің Табиғи тарих мұражайына (бұл мұражай 2009 жылға дейін Берлин университетінің құрамында болды) тапсырылды. "Эренберг коллекциясы" 40 000 микроскоптық дайындама, 5 000 шикі үлгі, 3 000 қарындаш және сиямен салынған суреттер, сондай-ақ 1 000-ға жуық хаттардан тұрады. Оның Таяу Шығыстан әкелген шаяндар мен басқа да кенелер жинағы да Берлин мұражайында сақтаулы. Әлемдегі көптеген гербарийлер Эренберг жасаған ботаникалық коллекцияларды сақтайды, оның ішінде Мельбурндағы Корольдік ботаникалық бағындағы Виктория Ұлттық гербарийі, Франциядағы Табиғи тарих Ұлттық мұражайы және Кьюдегі Корольдік ботаникалық бағындағы гербарий бар. Ол 1877 жылы Леувенхук медалін алған тұңғыш ғалым болды. Оның туған қаласы Делицштегі жоғары деңгейлі мектеп "Эренберг гимназиясы" деп оның есімімен аталады. Оқу жылының үздік оқушысы Эренберг сыйлығымен және стипендиямен марапаттанады. Свалбард архипелагындағы Эренберг аралы оның құрметіне аталған. 1998 жылы Лондон Линнель қоғамы "Христиан Готфрид Эренберг (1795–1876): Адам және оның мұрасы" тақырыбына арналған арнайы басылым шығарды.
After his death in 1876, his collections of microscopic organisms were deposited in the Berlin's Natural History Museum (this museum was a part of the University of Berlin until it left the university in 2009). The "Ehrenberg Collection" includes 40,000 microscope preparations, 5,000 raw samples, 3,000 pencil and ink drawings, and nearly 1,000 letters of correspondence. His collection of scorpions, and other arachnids from the Middle East, is also held in the Berlin Museum. Many herbaria around the world also hold botanical collections made by Ehrenberg, including the National Herbarium of Victoria at the Royal Botanic Gardens, Melbourne, the National Museum of Natural History, France and the herbarium at the Royal Botanic Gardens, Kew. He was also the first winner of the Leeuwenhoek Medal in 1877. In his hometown, Delitzsch, the highest A Level school, the "Ehrenberg Gymnasium" is named after him. The best student of the school year receives the Ehrenberg Prize and a scholarship. Ehrenberg Island in the Svalbard archipelago is named after Ehrenberg. In 1998 the Linnean Society of London dedicated a special issue to "Christian Gottfried Ehrenburg (1795–1876) The man and his legacy".
Отбасы
Кристиан Эренберг – Иоганн Готфрид Эренбергтің (1757–1826) және оның әйелі Кристиан Доротея Беккердің (1769–1808) ұлы. Оның ағасы Карл Август Эренберг (1801–1849) ботаник және өсімдіктер жинаушы болды. Гумбольдттың экспедициясына Густав Роузбен бірге қатысқаннан кейін (Густав Роуздың бауыры Генрих Роуз болған), Эренберг Густавтың туысы Джули Роузға (1804–1848) үйленді. Бірінші ұлдары дүниеге келген сәтте қайтыс болғаннан кейін, олардың төрт қызы болды: Хелен (* 1834), Матильда (1835–1890), Лора (*1836) және Клара Эренберг (1838–1916). Оның кіші қызы Клара Эренберг он екі жылдан астам оның ассистенті болды. Ол оның ғылыми зерттеулеріне көмектесіп, жинақтары мен хаттарын ұйымдастырып, тізімдеді және таксономиялық анықтамалық кітапты дайындады. Хелен ботаник Йоханнес фон Ханштейнге, ал Матильда минералог Карл Фридрих Август Раммельсбергке тұрмысқа шықты. 1852 жылы Эренберг екінші әйелі Каролин Фридерике Фрициуске (1812–95) үйленді, ол химияшы Эйльхард Митчерлихке туыс болған. Олардың Герман Александр Эренберг деген ұлы болды.
Christian Ehrenberg was the son of Johann Gottfried Ehrenberg (1757–1826) and his wife Christiane Dorothea Becker (1769–1808). His brother Carl August Ehrenberg (1801–1849) became a botanist and plant collector. After attending the same expedition (as part of Humboldt's team) with Gustav Rose, (who was the brother of Heinrich Rose), Ehrenberg married Gustav's cousin Julie Rose (1804–1848). After their first son died in infancy they had four daughters: Helene (* 1834), Mathilde (1835–1890), Laura (*1836) and Clara Ehrenberg (1838–1916). His youngest daughter Clara Ehrenberg was his assistant for over twelve years. She aided his scientific research, organised and indexed his collections and correspondence, and prepared a taxonomic reference book. Helene married the botanist Johannes von Hanstein and Mathilde married the mineralogist Karl Friedrich August Rammelsberg. In 1852 Ehrenberg married his second wife, Karoline Friederike Friccius (1812–95), who was related to the chemist Eilhard Mitscherlich. The couple had one son, Hermann Alexander Ehernberg.
Автордың стандартты қысқартуы
Оның зоологиялық автор аббревиатурасы – Эренберг.
His zoological author abbreviation is Ehrenberg.
Жарияланымдар
Эренберг, К. Г. (1828). 1820–1825 жылдардағы Солтүстік Африка мен Батыс Азия арқылы жасалған табиғат тарихы саяхаты, доктор В. Ф. Хемприх пен доктор К. Г. Эренбергтің еңбегі. Тарихи бөлім. Эрнст Зигфрид Миттлер: Берлин, Эренберг, К. Г. (1828–1900). Symbolae physicae, Түрлер: Christian Gottfried Ehrenberg#Symbolae physicae. Эренберг, К. Г. (1830–1836). Берлиндегі Ғылым академиясының 1830–1836 жылдардағы баяндамалары, 1-том: Инфузиялық жануарлардың ұйымдастырылуы, систематикасы және географиялық орналасуы. Берлин: Königlichen Akademie der Wissenschaften баспасы, 1830, Солтүстік Африка мен Батыс Азиядағы инфузиялық жануарлардың географиялық таралуы, Hemprich және Ehrenberg саяхаттарында байқалған, 1–20 беттер, Инфузориялардың ұйымдастырылуы және олардың географиялық таралуы туралы білімге үлес, әсіресе Сібірде, 21–108 беттер, 2-том: Ұйымдастырылуды ең кішкентай кеңістікке қарай зерттеу. Берлин: Königlichen Akademie der Wissenschaften баспасы, 1832–1836 (ескерту: Google Books-та дұрыс емес атау). Инфузиялық жануарлардың дамуы мен өмір сүру ұзақтығы туралы, сондай-ақ олардың органикалық жүйелерін салыстыру бойынша қосымша материалдар, 1831, 1–154 беттер, Ең кішкентай кеңістікке қарай үлкен ұйымдастырылуды зерттеуге арналған үшінші үлес, 145–336 беттер, Ең кішкентай жануар организмдеріндегі үлкен органикалық құрылымды зерттеуге арналған қосымшалар, 1835, 151–180 беттер, Эренберг, К. Г. (1835). Қызыл теңіздің акалефтері және Балтық теңізінің медузаларының организмдері. Берлиндегі Корольдік ғылым академиясының еңбектері. 181–260 беттер, 260–261 беттер арасында ашылатын суреттерімен, Эренберг, К. Г. (1838). Инфузиялық жануарлар толыққанды организмдер ретінде. 2 том, Лейпциг, Эренберг, К. Г. (1839). Инфузиялық жануарлардың ұйымдастырылуы туралы зерттеулер. J. B. Baillière: Париж, Эренберг, К. Г. (1840). Үлкен инфузория жұмыстары. Берлиндегі Корольдік Пруссия ғылым академиясының есебі, 198–219. Эренберг, К. Г. (1843). Оңтүстік және Солтүстік Америкадағы микроскопиялық өмірдің таралуы мен әсері. Берлиндегі ғылым академиясының физикалық еңбектері, 1841:291–446. Gravenhorst, J. L. C. (1844). Эренбергтің осы жануарлар туралы еңбегі бойынша инфузиялық жануарлардың табиғи тарихы. Verlag und Druck von Gratz, Barth und Comp. баспасы: Бреслау, Эренберг, К. Г. (1848). Оңтүстік Американың қара ормандарындағы ерекше микроскопиялық, көбінесе кремнийлі қабықшалы организмдердің көптеп тіршілік етуі. Берлиндегі Корольдік ғылым академиясының айлық хабарламалары. 213–220. Эренберг, К. Г. (1854). Микрогеология. 2 том, Лейпциг, Эренберг, К. Г. (1875). Микрогеологиялық зерттеулерді жалғастыру. Корольдік ғылым академиясының еңбектері: Берлин. Эренберг коллекциясы (1854 жылғы Mikrogeologie тақталарын қоса алғанда). Гүмбольдт университетінің Табиғат тарихы мұражайында қолжетімді.
Ehrenberg, C. G. (1828). Naturgeschichtliche Reisen durch Nord Afrika und West Asien in den jahren 1820 bis 1825 von Dr. W. F. Hemprich und Dr. C. G. Ehrenberg. Historischer Theil. Ernst Siegfried Mittler: Berlin, Ehrenberg, C. G. (1828–1900). Symbolae physicae, Species:Christian Gottfried Ehrenberg#Symbolae physicae. Ehrenberg, C. G. (1830–1836). Vorträge in der Akademie der Wissenschaften zu Berlin im Jahre 1830–1836, Band 1 : Organisation, Systematik und geographisches Verhältniss der Infusionsthierchen. Berlin: gedruckt in Druckerei der Königlichen Akademie der Wissenschaften, 1830, Die geographische Verbreitung der Infusionsthierchen in Nord Afrika und West Asien, beobachtet auf Hemprich und Ehrenbergs Reisen, S. 1–20, Beiträge zur Kenntnis der Organisation der Infusorien und ihrer geographischen Verbreitung, besonders in Sibirien, S. 21–108, Band 2 : Zur Erkenntniss der Organisation in der Richtung des kleinsten Raumes. Berlin: gedruckt in Druckerei der Königlichen Akademie der Wissenschaften, 1832–1836, (note: incorrect name at Google Books). Über die Entwickelung und Lebensdauer der Infusionsthiere, nebst ferneren Beiträgen zu einer Vergleichung ihrer organischen Systeme, 1831, S. 1–154, Dritter Beitrag zur Erkenntniss grosser Organisation in der Richtung des kleinsten Raumes, S. 145–336, Zusätze zur Erkenntniss grosser organischer Ausbildung in den kleinsten thierischen Organismen, 1835, S. 151–180, Ehrenberg, C. G. (1835). Die Akalephen des rothen Meeres und der Organismus der Medusen der Ostsee. Abhandlungen der Königlichen Akademie der Wissenschaften zu Berlin. p. 181–260, with foldout between p. 260–261, Ehrenberg, C. G. (1838). Die Infusionsthierchen als vollkommene Organismen. 2 vols., Leipzig, Ehrenberg, C. G. (1839). Recherches sur l'organisation des animaux infusoires. J. B. Baillière: Paris, Ehrenberg, C. G. (1840). Das grössere Infusorienwerke. Königliche Preussischen Akademie der Wissenschaften zu Berlin Bericht, 198–219. Ehrenberg, C. G. (1843). Verbreitung und Einfluss des mikroskopischen Lebens in Süd und Nord Amerika. Königliche Akademie der Wissenschaften zu Berlin Physikalische Abhandlungen, 1841:291–446. Gravenhorst, J. L. C. (1844). Naturgeschichte der Infusionsthierchen nach Ehrenbergs groβem Werke über diese Thiere. Verlag und Druck von Gratz, Barth und Comp. : Breslau, Ehrenberg, C. G. (1848). Uber eigenthumliche auf den Bamen des Urwaldes in SU Amerika zahlreich lebend mikroskopische oft kieselschalige Organismen. Königliche Akademie der Wissenschaften zu Berlin Nonatsber. 213–220. Ehrenberg, C. G. (1854). Mikrogeologie. 2 vols., Leipzig, Ehrenberg, C. G. (1875). Fortsetzung der mikrogeologischen Studien. Abhandlungen der königlichen Akademie der Wissenschaft: Berlin. The Ehrenberg Collection (including plates from Mikrogeologie, 1854). Available at Museum für Naturkunde, Humboldt Universität
See also: .