Кіріспе

Псевдомиксома перитонея (ПМП) – көп мөлшерде муцин немесе желатинді асцит өндіретін қатерлі жасушалар (муцинозды аденокарцинома) тудыратын клиникалық жағдай. Ісіктер тіндердің фиброзын тудырып, ас қорыту немесе органдардың жұмысын қиындатады. Егер емделмесе, ісіктер мен олар өндіретін муцин іш қуысын толықтырады, бұл органдардың қысылуына және тоқ ішек, жіңішке ішек, асқазан немесе басқа органдардың функциясын жоюға әкеледі. Көп жағдайда еммен болжам жақсы, бірақ емделмесе, ауру өлімге алып келеді, себебі кахексия, ішек түйілуі немесе басқа да асқынулар туындайды. Бұл ауру көбінесе аппендикс бастапқы қатерлі ісігінен (аппендикс қатерлі ісігі) пайда болады; сонымен қатар, жұмыртқалықтың муцинозды ісіктері де себеп болуы мүмкін, бірақ көп жағдайда жұмыртқалықтың зардап шегуі аппендикс немесе басқа асқазан-ішек жолынан метастаз болуы мүмкін. Ауру әдетте төмен немесе жоғары дәрежелі жіктеледі (сақина тәрізді жасушалары бар). Ауру төмен дәрежелі гистологиялық белгілерімен көрінгенде, қатерлі ісік лимфа жүйесі немесе қан ағыны арқылы сирек таралады.

Белгілері мен симптомдары

Псевдомиксома перитонеяның белгілері мен көріністеріне іш немесе шайнау аймағының ауыруы және/немесе ісігі, іш қабынуы, ас қорытудың бұзылуы, салмақтың өзгеруі, белдің кеңеюі және бедеулік кіруі мүмкін.

Себеп

Негізгі ісік MUC2 экспрессиялайтын тостаған жасушаларынан пайда болады, көбінесе осы жасушалардың қосымшада орналасқандарынан. K Ras және p53 гендерінің қатысуы онкогенез процесіне мүмкін. Ол түрлі жағдайлармен диагностикалануы мүмкін. Осы жағдайлардың көпшілігі қосымша бездің карциномаларымен байланысты болғанымен, диссиминантты перитонеалдық аденомукиноз (ДПАМ), перитонеалдық карциномалар, бірнеше муциноздық ісіктер (муциноздық аденокарцинома, муциноздық цистаденома және муциноздық цистаденокарцинома) сияқты басқа да жағдайлар да кездесуі мүмкін. Сонымен қатар, колорея, тік ішек, асқазан, өт қабы, өт жолдары, жіңішке ішек, несеп қуығы, өкпе, сүт безі, құрылтай түтікшелері және бүйрек безі сияқты басқа да бастапқы орындар да хабарланған.

Диагностика

Бұл ауру көбінесе басқа жағдайларға байланысты операция кезінде анықталады, мысалы, жамбас шеміршегінің жөнделуі, содан кейін тәжірибелі патолог диагнозды растай алады. Аурудың асқынған сатыларында іш қуысында сезілетін ісіктер немесе іштің қабынуы байқалуы мүмкін ("желе тәрізді ішек" кейде бұл жағдайды бейресми атау үшін қолданылады). Бұл аурудың сирек кездесетіндігіне байланысты, дұрыс диагноз қою өте маңызды, соның арқасында асқазан-ішек жолының қатерлі ісігін емдейтін хирургтан тиісті ем алуға болады. Диагностикалық тесттерге компьютерлік томография, лапароскопия арқылы алынған тіндік үлгілерді зерттеу және ісік маркерлерін бағалау кіруі мүмкін. Көп жағдайда колоноскопия диагностикалық құрал ретінде қолайсыз, себебі көбінесе ішекқосқартқыш қатерлі ісігі іш қуысына, бірақ тоқ ішекке емес, таралады (дегенмен, тоқ ішекке таралуы кейде хабарланады). ПЭТ сканерлері жоғары сапалы муцинозды аденокарциноманы бағалау үшін қолданылуы мүмкін, бірақ бұл тест төмен сапалы ісіктерді анықтау үшін сенімді емес, өйткені олар сканерде көрінетін бояуды сіңірмейді. Ауруды бақылау үшін жаңа МРТ процедуралары жасалып жатыр, бірақ стандартты МРТ әдетте диагностикалық құрал ретінде қолданылмайды. Диагноз патологиялық зерттеулер арқылы расталады.

Жіктеу

Псевдомиксома перитонеінің гистопатологиялық жіктелуі туралы маңызды пікірталас жүріп жатыр. 1995 жылы Ronnett және авторлар тобы псевдомиксома перитонеі жағдайларын екі диагностикалық санатқа бөлуді ұсынды: аденома (диффузды перитонеалдық аденомуциноз, DPAM) немесе карцинома (перитонеалдық шырышты карциноматоз, PMCA), ал үшінші санат орташа белгілері бар жағдайларға арналды. Бұл жіктеу жүйесінде DPAM жағдайлары перитонеалдық зақымданулармен сипатталады, олар аз цитологиялық атипиясы немесе митоздық белсенділігі бар (яғни, көптеген жасушалар қалыпты көрінеді және жасушалардың тез бөлінуін көрсететін митоз белгілері жоқ) көп мөлшердегі клеткадан тыс муциннен тұрады, олармен бірге немесе оларсыз қосымша шырышты аденомамен байланысты. PMCA жағдайлары карциноманың архитектуралық және цитологиялық ерекшеліктері бар (бейретсіз жасушалар, жасушалардың тез бөлінуінің дәлелі және басқа да критерийлер) көбірек шырышты эпителийден тұратын перитонеалдық зақымданулармен сипатталады, олармен бірге немесе оларсыз бастапқы шырышты аденокарциномамен байланысты. Bradley және авторлар тобы (2007) төмен дәрежелі белгілері бар жиі кездесетін жағдайларда (мысалы, DPAM) қатерлі емес терминдерді, яғни аденоманы қолдануды жалғастыру шатастырады, өйткені псевдомиксома перитонеі – бұл бақылаусыз өсуі бар жасушалардың құрсақ қуысына басып кіруінен туындайтын ауру. Bradley аденоманың, анықтама бойынша, апендикс шырышты қабығымен шектелген және бұлшық қабығынан тысқары таралудың ешқандай белгісі жоқ ісік екенін айтады. Муцинозды аденокарцинома термині патологтың ауруды жіктеу үшін қолданатын анықтамалық материалдарға байланысты әртүрлі контексттерде қолданылады. Мысалы, жоғары дәрежелі белгілері, инвазивті бездер және/немесе мөрлі сақиналы жасушалары бар неоплазмалар патологиялық әдебиеттерде аденокарцинома деп аталады. Алайда, кейбір патологтар (мысалы, Odze және Goldblum, Surgical Pathology of the GI Tract, Liver, Biliary Tract and Pancreas, 2-басылым) жоғары дәрежелі белгілері жоқ, төмен дәрежелі және жақсы дифференциацияланған ісіктерді сипаттағанда да муцинозды аденокарцинома терминін қолданады. Төмен дәрежелі муцинозды аденокарциноманы Американдық қатерлі ісіктер жөніндегі бірлескен комитет және Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы қолданады және ол DPAM терминімен шамамен немесе толығымен синонимді. Төмен дәрежелі муцинозды аденокарцинома үшін ауруды "қатерсіз" деп санауға болады, өйткені ісіктер тіндерге терең енбейді және ағзалардың паренхимасына сирек метастаздайды; алайда, бұл белгілеу псевдомиксома перитонеінің зиянсыз емес екенін ескере отырып, қарапайым адамды шатастыруы мүмкін, емделмесе ол өлімге әкелуі мүмкін. Жоғары дәрежелі немесе нашар дифференциацияланған муцинозды аденокарциноманың болжамы көбінесе нашар, бірақ қыздырылған интраперитонеалдық химиотерапиямен (HIPEC) жүргізілетін хирургиялық емдеу үміт беретін нәтижелер көрсетуде (хирургиялық емдеу туралы қараңыз).

Емдеу

Емдеу әртүрлі болуы мүмкін, себебі бұл ауру сирек кездеседі және көбінесе жай өседі. Емдеу бақылаудан бастап, ісікті алып тастауға және циторедуктивті хирургиямен депертонеалды гипертермиялық химиотерапияға (HIPEC, сондай-ақ ішқуыс гипертермиялық химиотерапия, IPHC) дейін жетеді.

Хирургиялық

Муцинозды аденокарцинома және ПМП клиникалық жағдайы үшін күтім стандарты – ПМП-ні емдеуге мамандандырылған хирургиялық онкологтар орындайтын циторедуктивті хирургия (ЦРС) және гипертермиялық интраперитонеалды химиотерапияны (ГИПЕК) қамтиды. Кейбір хирургтар хирургиялық циторедукция және ГИПЕК-ке қосымша операциядан кейінгі ерте интраперитонеалды химиотерапияны (EPIC) да қолданады. Егер операция дереу қажет болмаса, пациенттерді КТ сканерлеу, ісік маркерлерінің зертханалық тексерулері және физикалық белгілері арқылы бақылауға болады, соның нәтижесінде операция қашан және қажет екені анықталады. Хирургиялық араласымдар кейде кең көлемді болғанымен, пациенттер операциядан кейін жақсарып, көпшілігі өнімді өмір сүре алады. Дебулкинг кезінде хирург мүмкіндігінше көп ісікті алып тастауға тырысады. ЦРС немесе циторедуктивті хирургия – перитонеумды және ісік ұялары бар көршілес органдарды хирургиялық жолмен алып тастауды қамтиды. Шырыш әдетте іш қуысының төменгі бөлігінде жиналатындықтан, жұмыртқалықтар, фаллопий түтікшелері, жатыр және ірі ішек бөліктерінің алынып тасталуы жиі кездеседі. Ісіктің таралу деңгейіне байланысты, өт қабы, селезен, жұқа ішек және/немесе асқазанның бөліктері сияқты басқа органдар да алынып тасталуы мүмкін. Қауіпсіз алып тастау мүмкін емес органдар үшін (мысалы, бауыр) хирург ісікті бетінен алып тастайды.

Химиотерапия

Химиотерапия (әдетте митомицин С химиотерапевтік затын қолданады) циторедуктивті хирургиядан кейін (көрінетін барлық ауруды алып тастау арқылы, қалған микроскопиялық қатерлі ісіктер мен бос қозғалатын жасушаларды жою мақсатындағы хирургиялық операция) ішке тікелей құйылуы мүмкін. Жылы химиятерапия (HIPEC) операцияның соңғы қадамы ретінде бір-екі сағат бойы құрсақ қуысына перфузияланады, немесе операциядан кейін бір-бес күн бойы химиялық заттардың айналымын және/немесе дренажды қамтамасыз ету үшін порттар орнатылады, бұл ерте операциядан кейінгі интраперитонеалдық химиотерапия (EPIC) деп аталады. EPIC операциядан кейін бірнеше ай бойы бірнеше циклмен тағайындалуы мүмкін. Жүйелік химиотерапия қосымша немесе адъювантты ем ретінде қолданылуы мүмкін. Колоректальды қатерлі ісікпен ауыратын науқастар үшін жаңа химиотерапияның қолжетімділігі артуына байланысты, кейбір науқастар жүйелік химиотерапиямен ісіктің өсуін тұрақтандыруға қол жеткізді. Жүйелік химиотерапия көбінесе ауруы прогрессірлеген, рецидивтік немесе лимфа түйіндеріне немесе алысқан жерлерге тараған науқастарға арналған. Бұл ауру хирургиялық араласым мен химиотерапиядан кейін қайталануы мүмкін. Науқастардың аурудың прогрессін бақылау үшін операциядан кейінгі КТ сканерлері мен ісік маркерлеріне зертханалық тесттер жүргізіледі.

Эпидемиология

Бұрынғы жалпы көрініс жиілігі жылына 100 000 адамға шаққанда 0,5-тен 1-ге дейін бағаланған. Еуропадағы жаңа зерттеулер бұрынғы миллионға шаққандағы 1-2 адамдық бағалау нақты көрсеткіштен шамамен жартысына төмен болуы мүмкін екенін көрсетеді, ал нақты көрініс миллионға 3,2 адамды, ал таралу көрсеткіші миллионға 22 адамды құрайды. Бұл ауру әйелдерде ерлерге қарағанда сәл көбірек кездеседі (шамамен 1:1,3 арақатынасы), бірақ қате диагноздар және жарияланған зерттеулердегі қатысуға қатысты ықтимал бұрмалаулар салдарынан нақты арақатынасты анықтау қиын. Симптомдармен алғаш рет келудің орташа жасы әдетте 50 шамасында, 20-25 жас аралығында болады, бірақ ПМП кез келген жастағы адамдарға да соғуі мүмкін.

Тарих

Бірінші жағдайды 1842 жылы Карл Ф. Рокитанский сипаттады. 1884 жылы Верth псевдомиксома перитонеи терминін енгізіп, оны шырышты қабықшалы жұмыртқа безі ісігімен байланысты сипаттады. 1901 жылы Франкель апендициттің кистасымен байланысты алғашқы жағдайды сипаттады. Одри Хепберн 1993 жылы псевдомиксома перитонеиден қайтыс болды.