Кіріспе

Асқазан қабығында пайда болатын қатерлі ісік.

Ең көп кездесетін себебі – Helicobacter pylori бактериясымен жұғу, бұл жағдайлардың 60%-дан астамын құрайды. H. pylori-дің кейбір штаммдары басқаларына қарағанда қауіптірек. Шамамен 10% жағдай отбасылық болып келеді, ал 1%-дан 3%-ға дейінгі жағдайлар тұқым қуалайтын генетикалық синдромдарға, мысалы, тұқым қуалайтын тарақтанған асқазан қатерлі ісігіне байланысты. Асқазан қатерлі ісігін ерте емдеген жағдайда, оны толығымен емдеуге болады. Асқазан қатерлі ісігінің кейбір түрлері үшін иммунотерапия да қолданылуы мүмкін. Егер емдеу кешіксе, паллиативтік күтім ұсынылуы мүмкін. Қорытындысы көбінесе жағымсыз болады, дамыған жағдайларда Батыс әлемінде бес жылдық өмір сүру көрсеткіші 10%-дан төмен. АҚШ-та бес жылдық өмір сүру көрсеткіші 31,5%, Оңтүстік Кореяда 65%-дан жоғары, ал Жапонияда 70%-дан жоғары, бұл скринингтік шаралардың нәтижесі. Әлем бойынша асқазан қатерлі ісігі – қатерлі ісіктің бесінші түрі және қатерлі ісіктен болатын өлімнің үшінші себебі, ол жағдайлардың 7%-ын және өлімнің 9%-ын құрайды. 2018 жылы 1,03 миллион адамға жаңадан анықталды және 783 000 өлімге себеп болды. 1930 жылға дейін Батыс әлемінде қатерлі ісіктен болатын өлімнің басты себебі болды, бірақ Батыс елдеріндегі жас ұрпақ арасында көрсеткіш күрт төмендеді, ал Шығыс Азияда тұратын адамдар үшін жоғары деңгейде қалып отыр. Батыстағы төмендеуге себеп – тұздалған және маринадталған тағамдарды аз тұтыну, себебі азық-түлікті сақтау үшін тоңазыту кеңінен қолданыла бастады. Асқазан қатерлі ісігі ең көп Шығыс Азияда, одан кейін Шығыс Еуропада кездеседі.

Белгілері мен симптомдары

Асқазан қатерлі ісігі көбінесе симптомсыз (ескереулі белгілер байқалмайды) немесе ерте сатысында тек қана белгісіз симптомдарды (басқа байланысты немесе байланысты емес ауруларда да кездесуі мүмкін) тудыруы мүмкін. Симптомдар анықталған кезде, қатерлі ісік көбінесе қанағаттандырылмаған сатыға жеткен (төменде қараңыз) және метастаздануы (дененің басқа, мүмкін алыс бөліктеріне таралуы) мүмкін, бұл оның нашар болжамының басты себептерінің бірі. Асқазан қатерлі ісігі келесі белгілер мен симптомдарды тудыруы мүмкін: түсіндіріле алмайтын құлайтыну, құсу, диарея және іш қату. Пациенттерде түсіндіріле алмайтын салмақ жоғалту да болуы мүмкін. Ерте сатылардағы қатерлі ісіктер ас қорытудың нашарлауымен немесе күйдіретін сезіммен (қызылша) байланысты болуы мүмкін. Дегенмен, ас қорытудың нашарлауына байланысты эндоскопияға барушы әрбір 50 адамның біреуінде ғана қатерлі ісік анықталады. Іштің дискомфорт сезімі және тәбеттің жоғалуы мүмкін. Ұлғайып, қалыпты тіндерге енген асқазан қатерлі ісігі әлсіздік, шаршау, тамақтанғаннан кейін іштің ісінуі, жоғарғы іш бөлігіндегі ауырсыну, құлайтыну және кейде құсу тудыруы мүмкін. Әрі қарай ұлғаю салмақ жоғалтуға немесе қан кетуге, қанды құсуға немесе нәжісте қан болуға (қара түсті мелена түрінде) алып келуі мүмкін, бұл кейде анемияға әкеледі. Жұтыну қиындығы (дисфагия) жүрек аймағындағы ісікті немесе асқазан ісігінің өңешқазанға таралуын көрсетеді. Бұл асқазан вирусы, асқазан жарасы немесе тропикалық спринт сияқты басқа да мәселелердің белгілері болуы мүмкін.

Тәуекел факторлары

Асқазан қатерлі ісігі көптеген факторлардың нәтижесінде пайда болуы мүмкін. Ол еркектерде әйелдерге қарағанда екі есе жиі кездеседі. Эстроген әйелдерді осы түрдегі қатерлі ісіктің дамуынан қорғай алады.

Инфекциялар

Геликобактер пилори инфекциясы асқазан қатерлі ісіктерінің 65–80% жағдайында маңызды қауіп факторы болып табылады, бірақ H. pylori инфекциясымен ауыратын адамдардың бар болғаны 2% ғана асқазан қатерлі ісігіне шалдығады. H. pylori асқазан қатерлі ісігін тудыру механизміне созылмалы қабыну, H. pylori вируленттілік факторларының, мысалы CagA, әсері, немесе H. pylori инфекциясы мен гомологты рекомбинация гендеріндегі тұқым қуатын патогендік варианттардың өзара әрекеттесуі жатуы мүмкін. Эпштейн-Барр вирусының жылына 84 000 жағдайға себеп болатыны бағаланды. Сондай-ақ, ЖИТС (AIDS) та қауіптің жоғарылауымен байланысты.

Алкоголь

Кейбір зерттеулер алкоголь ішудің де тәуекелді арттыратынын көрсетеді.

Диета

Тамақтану факторлары нақты себептер ретінде дәлелденбеген, ал асқазан қатерлі ісігі мен түрлі тағамдар мен сусындар арасындағы байланыс нашар. Қуырылған тағамдар, шегірілген тағамдар, тұз және тұзды тағамдар, ет, өңделген ет сияқты кейбір тағамдар асқазан қатерлі ісігінің жоғарылау қаупімен байланысты. Жаңа жемістер мен көкөністерді тұтыну, цитрус жемістерін жеу, Жерорта теңізі диетасын ұстану және тұрақты түрде аспирин қолдану асқазан қатерлі ісігінің азаюымен байланысты. Семіздіктің аспазан-өңеш рефлюкс ауруына (ГЭРБ) қалай әкелетінінің нақты механизмі толыққанды белгісіз. Зерттеулер, артық майлы тіндердің салдарынан тамақтағы майдың артуы асқазанға және төменгі өңеш сфинктеріне қысымды арттыруы мүмкін деп болжайды, бірақ статистикалық маңызды деректер жиналған жоқ. Дегенмен, семіз адамдарда ГЭРБ қатар жүргенде аспазан кардиясының аденокарциномасының пайда болу қаупі екі еседен астамға артады.

Генетика

Шамамен 10% жағдайларда ауру отбасы мүшелерінде кездеседі, ал 1-3% жағдайлар генетикалық синдромдарға байланысты болады, мысалы, тұқым қуалайтын тарақтанған асқазан қатерлі ісігі. Бұл мутация аутосомалық-доминантты болып саналады, яғни мутацияны тасымалдаушының балаларының жартысы осы мутацияны бастан кешіруі мүмкін. Асқазанның диффузиялық типіндегі қатерлі ісіктердің өте аз пайызы (төмендегі гистопатология бөлімін қараңыз) CDH1 генінің мұрагерлік аномалиясынан пайда болады. Қауіп тобындағы отбасылар үшін генетикалық тестілеу және емдеу опциялары қолжетімді.

Ауыр металдар

Арсен сияқты ауыр металдар жер асты суларында кең таралған және асқазан қатерлі ісіктерімен байланысты. Жер асты суларындағы арсеннің концентрациясы мен асқазан қатерлі ісігінен болатын өлім-жітім арасында оң және маңызды қарым-қатынас бар.

Басқа

Басқа да қауіп факторлары: қант диабеті, қатерлі анемия, Менетье ауруы (гиперпластикалық, гиперсекреторлық гастропатия) және ішек метаплазиясы. Сонымен қатар, Foxp3 полиморфизмі (rs3761548) Treg жасушаларының активтілігіне әсер ету арқылы асқазан қатерлі ісігінің дамуына себеп болуы мүмкін. Адамдар арасындағы ретроспективті зерттеуде өт қайтуы асқазан қатерлі ісігі және қатерге ұшырау мүмкіндігі бар зақымданулар үшін ықтимал қауіп факторы екені анықталды.

Алдын алу

H. pylori бактериясын жұқтырған адамдардан оны жою асқазан қатерлі ісігінің қаупін азайтады. 2014 жылғы байқау зерттеулерінің мета-талдауы көрсеткендей, жемістер, саңырауқұлақтар, сарымсақ, соя және жасыл пиязға бай диета корей халқында асқазан қатерлі ісігінің қаупін төмендетумен байланысты. Витаминдерді, әсіресе салауатты тамақтану арқылы, аз мөлшерде қабылдау асқазан қатерлі ісігінің қаупін азайтады. Антиоксиданттарды қолдану туралы бұрынғы шолу нақты дәлелдерді көрсетпеді және тіпті нашар нәтижелерге әкелуі мүмкін. Қазіргі заманғы технологиялар ерте диагностиканы ілгерілетуге қолданылады, мысалы, сарысу маркерлеріне негізделген диагностика.

Менеджмент

Асқазан қатерлі ісігін ертерек (тарамай тұрып) анықтамаса, оны емдеу қиын. Өкінішке орай, асқазан қатерлі ісігінің бастапқы сатысында белгілері аз көрінетіндіктен, диагноз қойылған кезде ауру көбінесе кеңінен тараған күйде болады. Асқазан қатерлі ісігін емдеуге хирургиялық операция, химиотерапия, сондай-ақ иммунотерапия сияқты жаңа емдеу тәсілдері мен гендік терапия және қолданыстағы әдістерді жақсарту жолдары клиникалық сынақтарда зерттелуде.

Хирургиялық операция

Асқазан қатерлі ісігін емдеудің жалғыз толыққанды жолы – хирургиялық операция болып табылады. Толық асқазанды алып тастау операциясынан кейін, емделгендердің 70%-ына жуығы демпинг синдромы және рефлюкстік эзофагит сияқты асқынулар дамиды. "Асқазанның орнына" қолданылатын "қалта" жасау, демпинг синдромы мен рефлюкстік эзофагиттің көрінісін тиісінше 73% және 63% қысқартып, өмір сапасын, тамақтану нәтижелерін және дене салмағының индексін жақсартты.

Химиотерапия

Асқазан қатерлі ісігін емдеу үшін химиотерапияны қолданудың нақты белгіленген стандарты жоқ. Клиникалық зерттеушілер хирургиялық операциядан бұрын химиотерапия берудің пайдасын зерттеуде, бұл ісікті кішірейтеді, немесе операциядан кейін қалған қатерлі жасушаларды жою үшін адъювантты терапия ретінде қолданылады. Маңыздысы, асқазан неоплазиясында HER2 экспрессиясы гетерогенді және ісік жасушаларының аз бөлігін құрайды (асқазан қатерлі ісігінің 10% - дан азында HER2 5% - дан көп ісік жасушаларында жоғары экспрессияланады). Сондықтан, HER2 тестілеуін жүргізу кезінде, әсіресе біопсия сияқты шағын үлгілерде, осы гетерогенді экспрессияны ескеру қажет, бірнеше биопсиялық үлгіні бағау талап етіледі. Диагноз қойылғаннан кейін орташа өмір сүру мерзімі шамамен 24 айды құрайды, ал асқазан қатерлі ісігінің бес жылдық өмір сүру көрсеткіші 10% - дан кем. Жаман прогнозды гендерге ITGAV, DUSP1 және P2RX7 жатады.

Эпидемиология

2018 жылы асқазан қатерлі ісігі әлемде бесінші рет диагностикаланған қатерлі ісік болды, ол барлық қатерлі ісік жағдайларының 5,7%-ын құрайды және қатерлі ісік ауруларынан болатын өлімнің үшінші негізгі себебі болып табылады, ол барлық қатерлі ісік ауруларынан болатын өлімнің 8,2%-ына жауап береді. Ерлер арасында 683 754 жағдай анықталды, бұл барлық қатерлі ісіктердің 7,2%-ын құрайды, ал әйелдер арасында асқазан қатерлі ісігі 349 947 жағдайда анықталды, бұл барлық қатерлі ісіктердің 4,1%-ын құрайды. 2012 жылы ерлер арасындағы қатерлі ісіктердің 8,5%-ын құрады, бұл ерлер арасындағы төртінші ең көп таралған қатерлі ісік болып табылады. Сондай-ақ 2012 жылы өлім саны 700 000 болды, бұл 1990 жылы 774 000-нан сәл төмендеді, бұл қатерлі ісікпен байланысты өлімнің үшінші басты себебі (өкпе қатерлі ісігі мен бауыр қатерлі ісігінен кейін). Асқазан қатерлі ісіктерінің 5%-дан азы 40 жасқа дейінгі адамдарда кездеседі, оның 81,1% -ы 30-39 жас аралығындағылар арасында, ал 18,9% -ы 20-29 жас аралығындағылар арасында. 2014 жылы асқазан қатерлі ісігі АҚШ-та өлім-жітімнің 0,61%-ын (13 303 жағдай) құрады. Қытайда асқазан қатерлі ісігі барлық өлім-жітімнің 3,56%-ын құрады (324 439 жағдай). Дереккөздің сенімділігі күмәнді: date=November 2021. Асқазан қатерлі ісігінің ең жоғары көрсеткіші Моңғолияда болды, 100 000 адамға 28 жағдай. Дереккөздің сенімділігі күмәнді: date=November 2021. Ұлыбританияда асқазан қатерлі ісігі 15-ші ең көп таралған қатерлі ісік болып табылады (2011 жылы асқазан қатерлі ісігімен 7100-ге жуық адам ауырады) және қатерлі ісікпен байланысты өлім-жітімнің 10-шы ең көп таралған себебі болып табылады (2012 жылы 4800 адам қайтыс болды). Африкада асқазан қатерлі ісігінің таралуы мен өлім-жітімі әртүрлі. Қазіргі уақытта GLOBOCAN жүйесі елдердің арасындағы осы көрсеткіштерді салыстыру үшін ең көп қолданылатын әдіс болып табылады, бірақ Африкадағы аурудың таралу және өлім-жітім деңгейі елдердің арасында әртүрлі, мүмкін бұл барлық елдер үшін тіркеу жүйесіне жалпы қол жетімділіктің жоқтығынан болуы мүмкін. Боцванада 0,3/100000-нан Малиде 20,3/100000-ға дейінгі шамамен есептелген мөлшердегідей күрт өзгеріс байқалды. Бұл бактериялық түр Африкада кездесетін болса да, бактериялық генотиптегі мутациялар бар әртүрлі штаммдар Африка елдері мен континенттен тыс жерлерде қатерлі ісік ауруының дамуына ықпал етуі мүмкін екендігі дәлелденді. Асқазандағы ісіктердің көпшілігі қатерлі, лимфа түйіндеріне немесе бауырға таралған, сондықтан оларды емдеу қиын. Лимфомадан басқа, асқазан қатерлі ісіктерін емдеудің ең жиі қолданылатын әдісі - хирургия, бірақ ол айтарлықтай қауіппен байланысты. Асқазан қатерлі ісігінің тышқан үлгісінде өт қышқылдары мен Helicobacter pylori арасында канцерогендік өзара әсерлесу көрсетілді.