Кіріспе

денедегі кисталар Денедегі жабық қуыстар. Киста – бұл жабық қуыс, оның қабығы мен құрылымы жақын жердегі тіндерден ерекше болады. Сондықтан, бұл жасушалардың жиынтығы, олар бірігіп қуыс (су молекулаларының бірігіп көпіршік құрауы сияқты) жасайды; алайда, кистаның ерекшелігі – мұндай қуыстың «қабығын» құрайтын жасушалар сол жердегі барлық қоршаған жасушалармен салыстырғанда айқын түрде аномалды (көрінісі мен мінез-құлқы бойынша) болады. Кистада ауа, сұйықтық немесе жартылай қатты зат болуы мүмкін. Іріңнің жиналуы – бұл киста емес, абсцесс. Қиста пайда болғаннан кейін өздігінен жойылуы мүмкін. Егер киста жойылмаса, оны хирургиялық жолмен алып тастау қажет болуы мүмкін, бірақ бұл оның түрі мен орналасуына байланысты. Қатерлі ісіктермен байланысты кисталар денедегі бақылаусыз жасушалық бөлінуге әкелетін мутациялардың дамуынан кейін қорғаныс механизмі ретінде пайда болады. Бұл мутация пайда болғаннан кейін, зардап шеккен жасушалар тоқтаусыз бөлініп, қатерлі ісікке айналады. Дене бұл жасушаларды олардың бөлінуін жалғастыруын тоқтатып, ісіктің таралуын болдырмау үшін оларды капсуламен қоршап алады, ол киста ретінде белгілі болады. Дегенмен, қатерлі жасушалар одан әрі мутацияланып, өздеріне қан тамырларын жасау қабілетін иеленуі мүмкін, олар капсуламен ұсталмас бұрын қоректік заттарды алады. Бұл болғаннан кейін капсуланың қажеттілігі жоғалады және ісік қатерсізден қатерліге айналуы мүмкін. Кейбір кисталар неопластикалық болып табылады, сондықтан оларды кистоздық ісіктер деп атайды. Кисталардың көптеген түрлері неопластикалық емес, диспластикалық немесе метапластикалық болып табылады. Псевдокисталар кисталарға ұқсас, себебі олардың сұйықтықпен толтырылған қуысы бар, бірақ эпителийлік қабықшасы жоқ.

Қатынасты құрылымдар

Псевдокиста кистаға өте ұқсас, бірақ нақты қабықшасы жоқ (эпителийлік немесе эндотелийлік жасушалар) жасушалардың жиынтығы болып табылады. Жұлын немесе ми сабағындағы сиринкс кейде қате түрде "киста" деп аталады.

Емдеу

Емдеу әдісі цистаны қарапайым энуклеациялаудан бастап, кюретка жасауға дейін, тіндерді хирургиялық жолмен кесіп алып тастауға дейін жетеді. Кейбір цисталар – мысалы, жақ тінінің екі тамырының арасындағы киста – өздігінен жазылып кетеді, мұндай жағдайда тек қана мұқият бақылау жасау жеткілікті, егер инфекция болмаса және белгілер байқалмаса.

Цистикалық фиброз

1938 жылы "бақшадағы кисталардың микроскопиялық көрінісі" деп сипатталғанына қарамастан, кистоздық фиброз – генетикалық аурудың бір мысалы. Оның атауы кистоздық өткештің фиброзымен байланысты (ол өт қабығына қызмет етеді), бірақ кисталарды қамтымайды. Бұл – грек тіліндегі "киста" түбірінің қалай қолданылатынын көрсететін бір ғана мысал. Бұл түбір жай ғана сұйықтыққа толы қуысты білдіреді және зәр шығару қабығы мен өт қабығына қатысты медициналық терминдерде де кездеседі, екеуі де кисталарды қамтымайды.