Сахара керуен жолдары: Туарег саудасы және тұз тасымалы
Azalai
Сахара шөліндегі түйе керуені жолы: Туарег саудагерлерінің Азалай маршруты, Малидегі тұз кеніштерімен Тимбукту арасындағы сауда, тарихы мен қазіргі жағдайы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сахара шөлінде туарег саудагерлері жүзеге асыратын тұз керуен жолы.
Salt caravan route practiced by Tuareg traders in the Sahara desert
Азалай (Tamasheq, var. Азалай) – Малидегі Тауденни тұз кені мен Тимбукту арасындағы Сахара шөлінде туарег саудагерлерімен жарты жылда бір рет жүзеге асырылатын тұз керуен жолы, не осы маршрут бойынша керуенмен саяхаттау амалы. Батыс Африкадағы тағы бір маңызды тұз керуен жолы – Агадез маңынан Нигердегі Фачи және Бильмаға бағытталған, ол Тагхламт (Tamasheq тілінде, немесе Хауса тілінде Таглем немесе Тагалем) деп аталады. Бұл екі жол Сахара шөлінде әлі де қолданылып келе жатқан соңғы керуен жолдарының қатарында. Көп жағдайда екі керуеннің орнына тас жолдармен жүк көліктері жүріп жатыр.
The Azalai (Tamasheq, var. Azalay) is a semi annual salt caravan route practiced by Tuareg traders in the Sahara desert between Timbuktu and the Taoudenni salt mine in Mali, or the act of traveling with a caravan along that route. The other major West African salt caravan route, heading from around Agadez to Fachi and Bilma in Niger, is called Taghlamt (in Tamasheq, or Taglem or Tagalem in Hausa language). The two are among the last caravan routes in the Sahara that are still in use. Both caravans have largely been replaced by unpaved truck routes.
Тімбұкту-Тауденни
Бір кезде Тімбуктудан басталатын керван жолы Тауденни арқылы Тағазаға, тағы бір тұз өндіру орынына, содан әрі Сахараның солтүстігіне, Жерорта теңізіне дейін созылған. 10 мыңға дейін түйесі бар кервандар Тағаза мен Тауденниден алтын мен құлдарды солтүстікке тасып, өндірілген тауарлар мен тұзбен қайта оралған. 1940 жылдарға дейін Тауденни кербандары мыңдаған түйелерден тұрған, олар қараша айында суық маусымның басында Тімбуктудан шығып, наурыз айында ыстық маусымның басында кішкентай кербандар да Тімбуктудан жолға шыққан. Азалай Тімбуктуға жеткен соң, оның тас тұзы қайықпен Моптиге, ал одан Сахель және Судан нарықтарына жеткізіледі.
At one time the caravan route from Timbuktu extended through Taoudenni to Taghaza, another salt mining site, and on to the lands north of the Sahara on the Mediterranean Sea. Caravans with up to 10,000 camels carried gold and slaves north, returning with manufactured goods and salt from Taghaza and Taoudenni. Until the 1940s, the Taoudenni caravans were made up of thousands of camels, departing Timbuktu at the beginning of the cool season in November, with a smaller caravan departing Timbuktu at the beginning of the hot season in March. After the Azalai reaches Timbuktu, the rock salt it is taken by boat to Mopti and further on to other Sahel and Sudanian markets.
Агадес-Билма
Агадес-Билма жолы, Тенере шөлі мен Нигердің шығысындағы Фачи оазисі арқылы өтіп, екі бағытта да үш аптаға жуық уақыт алады. Бұл дәстүр бойынша, жылына екі рет Айр аймағының астанасынан солтүстік-шығыс Нигердегі Кауар жартастарымен құралған оазистер тізбегіндегі натрон тұзды көлдеріне кербен жорығы ұйымдастырылады. Әр қараша және наурыз айында Ағадестен азық-түлік пен жабдықтар әкелінетін, олар оазис қалаларындағы натрон шұңқырларында қатырылған тұз кірпіштеріне, сондай-ақ, аздап болса да, құрма мен көкөністерге айырбасталатын. Тұз, көбінесе, оңтүстіктегі Хаусаланд аймақтарында малға пайдалану үшін саудаланып алынар еді. Агадес-Билма Тагхламт тарихи тұрғыдан туарегтердің монополиясы болған, кейіннен Кел Гресс, Кел Оуэй және әсіресе Кел Айр конфедерацияларының қолында болды. Көптеген туарег саудагерлері Кауардағы тұз кендері мен құрма бақтарына иелік етіп, онда жұмыспен қамтылған адамдарды ұстап, өз мүліктерін басқару үшін кербенмен саяхаттаған. Колониялық кезеңнің басында 10 000 түйеден тұратын және 25 шақырымға созылатын Туарег Тагхламтына Аменокалдың (конфедерация басшысының) өкілі жетекшілік етіп, одан кейін әрбір топтың өкілдері ілесіп отыратын.
The Agadez Bilma route, passing through the Ténéré desert and the oasis town of Fachi in eastern Niger, takes around three weeks to complete (both ways). It is traditionally a twice yearly caravan from the capital of the Aïr region to the natron salt pans along the string of oases formed by the Kaouar cliffs in north east Niger. Food and supplies were carried from Agadez each November and March and traded for bricks of salt, condensed in the natron pits of oasis towns, and to a lesser extent, dates and vegetables. The salt was then generally traded for animal use in the Hausaland regions to the south. The Agadez Bilma Taghlamt was historically a monopoly of the Tuareg, and successively the Kel Gress, Kel Owey and Kel Ayr confederations in particular. Many Tuareg traders owned the salt pits and date plantations in Kaouar, as well as holding bonded laborers there, and traveled the caravan to administer their property. The Tuareg Taghlamt, numbering 10,000 camels and stretching 25 km at the beginning of the colonial period, is led by the representative of the Amenokal (confederation leader), followed by each sub group.
Колонияға дейінгі тарих
Бірінші мыңжылдықтың соңында түйе Сахараға енгізілді, ал Туарег тайпалары 13 ғасырда аймаққа оңтүстікке қарай қоныс аударды. 18 ғасырда Туарег конфедерациялары Канем Борну империясынан Кауар оазисін басып алып, Агадестен тауар тасымалдауды бастады.
The camel was introduced into the Sahara in the late first millennium, and Tuareg tribes moved south into the region in the 13th century. In the 18th century, Tuareg confederations captured the Kaouar oases from the Kanem Bornu Empire and began transporting goods from Agadez.
Колониялық және колониядан кейінгі тарих
ХХ ғасырдың басындағы француз отаршылдық экспансиясының үзілістері кландар арасындағы қарым-қатынастардың шиеленісуіне, ал кейін механикаландырылған көліктердің пайда болуына әкелді. 1904 жылы қазіргі Чадтан келген Уледи-Слиман тобы Бильмадағы керуенді қиратты, ал 1906 жылы Фачиде тағы да қиратты. Француздар 1906 жылғы керуенде 20 мың түйе болғанын хабарлады. Каоцен көтерілісінен кейін 1925 жылға дейін Тагхламт бұл маршрутпен жүрмеді, содан кейін оны француз отаршылдық күштері сүйемелдеді. 1948 жылға қарай керуендер 8000 түйеге дейін азайды, және содан кейін де азаюын жалғастырды. Түнгі жол, Тенере ағашымен белгіленген, көптеген түйе керуендерін ығыстырды, бірақ кішкентай Тагхламт керуендері әр қарашада жолға шыға береді.
The disruptions of the French colonial expansion in the first years of the 20th century led to inter clan rivalries, and later, the rise of mechanised traffic. In 1904, Ouled Sliman raiders from what is now Chad destroyed the caravan at Bilma, and again in 1906 at Fachi. The French reported that the 1906 caravan numbered 20,000 camels. Following the Kaocen revolt, no Taghlamt traveled the route until 1925, and then it was accompanied by French colonial forces. By 1948, the caravans had shrunk to 8000 camels, and continued to shrink thereafter. The northern road route, marked by the Tree of Ténéré, has supplanted most camel trains, but small Taghlamt trains continue to head out each November.