Кіріспе

Француз велосипед өнеркәсібі мен велосипед тарихы тығыз байланысты. Соңғы бір жарым ғасыр ішінде өнеркәсіп екі рет қарқынды дамып, XXI ғасырға дейін жалғасты, бірақ бүгінде бұрынғыдай үлкен рөл атқармайды.

Өнертабыс

Көпшілікке велосипедті 1816 жылы өзінің машинасымен пәтерлеушілерінен салық жинаған неміс бароны Карл фон Драйс ойлап тапқандықтан белгілі. Ол "дразине" (немесе "драйзиенна") деп аталатын, жүргізушінің аяқтарымен жерге итеру арқылы қозғалатын "итеру велосипедін" патенттеді. Велосипедтің ерте түбірлері туралы хабарлар велоципедтер болды және көптеген адам күшімен жұмыс істейтін көліктерді қамтыды. Бірі, 1790 жылға дейін соққан француз графы де Сиврактың денди атты немесе целерифері ұзақ уақыт бойы ең алғашқы велосипед ретінде айтылды, алайда, көптеген тарихшылар қазір бұл басқаруға болмайтын ойыншық аттардың ешқашан болмағанын, ал оны 19 ғасырлық француз велосипед тарихшысы Луи Бодри де Соньер құрастырғанын санайды.

Коммерциялық мақсатта пайдалану

1860 жылдары париждік карета жасаушы Мишо отбасы жаңа жетектеу механизмін жасады: темір шиналары бар үлкен ағаш алдыңғы дөңгелекке педальдар мен коленвалдар орнатылды, бұл конструкция ауыр болат рамкаға бекітілді. Олардың инновациялық коленвалдары мен педальдарының авторлығы әлі де даулы. Мишоның механиктерінің бірі Пьер Лаллемент Эрнест Мишомен бірлесіп жұмыс істегенін мәлімдеді, ал Генри Мишо 1893 жылғы наурыз айында L'Éclair газетінде ағасы Эрнесттің 1861 жылы әкесі Пьермен бірге жөндеуге әкелінген дрейзинді өзгерту арқылы осы идеяны қалай дамытқанын айтты. Бұл конструкция екі өнертапқыш ұнтақтағышта көрген айналдыру тұтқаларының бейімделуі болды. Қалай болғанда да, Пьер Мишоның зауыты бұрандалы және педальмен қозғалатын велоципедтерді шығара бастады: бірінші жылы екі, келесі жылы – 142. Бұл өнертабысқа байланысты туған дау-дамайға байланысты, Лаллемент 1865 жылы АҚШ-қа эмиграциялады, онда Коннектикут штатының Ансония қаласынан Джеймс Кэрроллдың қаржылық қолдауымен 1866 жылы велосипедке алғашқы АҚШ патентін тіркеді. Осы уақытта, 1865 жылға қарай, Мишо отбасы жылына 400 велоципед өндіріп, 1867 жылы өткен алғашқы халықаралық велосипед көрмесінде өнімдерін көрсетті. 1869 жылға қарай Мишо фабрикасы күніне 200 велосипед өндіріп, АҚШ-қа экспорттауды бастады. Ағаш және темірден жасалған конструкциясы осы велоципедтерге «Сүйек сындырушы» (Boneshakers) деген лақап атты берді. Алғашқы «Сүйек сындырушы» жарысы 1868 жылы Париждегі Сен-Клауд саябағында өтті, жеңімпаз Мишо отбасының досы Джеймс Мур болды. Мур 1869 жылы 123 км-лік Париж-Руан жарысын да жеңіп алды, нәтижесі 10 сағат 40 минутты құрады. Алайда, 1866 жылғы Австрия-Пруссия соғысынан бері Франция мен Пруссия арасындағы шиеленіс 1870 жылы Франко-Пруссия соғысына ұласты, соның салдарынан Мишо фабрикасында велосипед өндірісі тоқтатылып, соғысқа көмек көрсетуге бағытталды. Осыдан кейін жаңа өнертабыстар Ұлыбританияда пайда болды. Франко-Пруссия соғысына дейін Мишо отбасы Ковентри тігін машинасы компаниясының Роули Б. Тернермен Францияда сатылатын 400 Мишо велоципедін жасау туралы келісімге келді. Соғыс басталғаннан кейін Тернер оларды Англияда сатуды жөн көрді. Ковентридегі шебер Джеймс Старли жақсартулар жасауға кірісті, ал 1885 жылы Старлидің жүйесімен жасалған, Старлидің немересі Джон Кемп Старли өндірген Starley Rover велосипеді ең алғашқы, қазіргі заманғы велосипед болып есептеледі.

Алтын дәуірі

Лондон, Нью-Йорк және Париж сияқты қалаларда бай жастар велосипедті ұнататын болса, Старлидің қауіпсіз велосипеді «велосипедтің алтын ғасырына» бастап кірді. «Қызыл тоқсан» кезеңінде велосипед маниясы Еуропа мен Солтүстік Американы шарлады; кенеттен велосипед қауіпсіз, қолжетімді және қарапайым адам үшін көлік және демалыс құралына айналды. Франция да осы манияға қамтылса да, өндіріс Англия мен АҚШ-та шоғырланды. Дегенмен, француз өнеркәсібінің жаңаруына негіз салынды. 1881 жылы жиырма сегіз жасар Пол де Виви өзінің алғашқы велосипедін – «ordinary» моделін сатып алды. 1887 жылы де Виви өзінің хоббиіне толыққандай көңіл бөлмекке бел буып, бизнесін сатып, Сент-Этьен қаласына көшіп, велосипед дүкенін ашып, «Le Cycliste» журналын шығара бастады. Велосио деп белгілі болған де Виви Ковентриден велосипедтер импорттады, бірақ екі жыл ішінде өзі велосипед жасауға кірісті. Оның 1889 жылғы «La Gauloise» велосипеді Францияда жасалған алғашқы велосипед болды.