Кіріспе

Канадалық мәнерлеу сырғанаушы.

Сале – Марокконың солтүстік-батысындағы қала, Бу-Регрег өзенінің оң жағалауында, ұлттық астана Рабаттың қарсы бетінде орналасқан. Ол Рабат үшін қалалық аймақ ретінде қызмет етеді. Жақын маңдағы кішірек қалалармен бірге Рабат және Сале біртұтас қалалық аймақ құрайды. 11 ғасырда негізі қаланған Сале, 17 ғасырда тәуелсіз республика ретінде қарақшыларға пана болған, кейіннен Алауи Мароккосына қосылған. 2014 жылғы Марокко халық санауы бойынша, қаланың халқы 890 403 адамды құрады. Сале өзінің тарихи медиасын (ескі қаласын) сақтап, Маринид кезеңінен (13-15 ғасырлар) қалған көптеген маңызды ескерткіштерге ие. Сале Рабатпен трамвай арқылы байланысты, сондай-ақ екі қалаға қызмет көрсететін негізгі халықаралық әуежай – Рабат-Сале әуежайы да бар.

Ерте тарих

Финикиялықтар Сала деп аталатын елді мекенді құрды, кейіннен Бу Регрег сағасының оңтүстік жағында, өзеннің арғы бетінде Рим колониясы – Сала Колония орналасқан жері болды. Жергілікті Бану Ифран тайпасы қаланың аты Нұх пайғамбардың ұлы Хамның ұлы Салахтың есімінен шыққан деген әңгіме таратып жүрген. Араб тарихшылары әл-Бакри мен Ибн Хақал ерте заманда Бу Регрег өзені бойында қала болғанын айтады, бірақ олар қазіргі Сале емес, Челлаға (бұрынғы Сала Колония) қатысты болуы мүмкін. Осы әулеттен білімді дін ғалымдары (факихтер) мен судьялар (қадистер) шығып, қаланың де-факто билеушілеріне айналды. Бану Ашара тайпасы 1121 жылы Альмохад қозғалысының негізін қалаушы Ибн Тумартты Марракешке жол тартқанда өз сарайында қабылдады. Қазіргі Саледегі Ұлы мешіт 1196 жылы Якуб әл-Мансурдың бұйрығымен, шатыры құлап түскен қаланың бұрынғы бас мешіті орнында салынды. Маринид сұлтаны Әбу Юсуф Якуб ибн Абд әл-Хакк қаланы қайта басып алып, қала қабырғаларын қайта жаңартуға көмектесті. Маринид кезеңінде қаланың бекіністері одан әрі күшейтіліп, жаңа, қорғалған порт салынды. Порт қаланың оңтүстік жағында орналасып, екі арна арқылы өзенмен байланысты, ал Баб-эль-Мриса және тағы бір монументальді қақпа – су қақпалары ретінде кемелердің өтуіне мүмкіндік берді. Кейіннен Ибн Ашир қаланың қасиетті қорғаушысы атанды. Сале қарақшылары (әйгілі "Сале Роверлері") Еуропа жағалауларынан бейбіт азаматтарды құлдыққа түсірді, мысалы, 1625 жылы 1000 ағылшын шаруасын тұтқынға алып, кейін Африкаға сатты. Олар кеме экипаждарын және кейде жолаушыларын араб әлемінде құлдыққа сатты. Сале корсарларының аңызға айналған беделіне қарамастан, олардың кемелері ағылшындар "Жаңа Сале" деп атаған Рабатта орналасқан еді. Еуропалық державалар Барбария жағалауынан келетін қауіпті жоюға тырысты. 1629 жылдың 20 шілдесінде француз адмиралы Исаак де Разилли "Ликорн", "Сент-Луи", "Гриффон", "Екатерина", "Гамбург", "Сент-Анна", "Сент-Жан" кемелерінен құралған флотымен Сале қаласын бомбалады; оның әскері үш корсар кемесін жойды.

20 ғасыр

Марокко тәуелсіздігіне дейінгі онжылдықтарда Сале кейбір "ұлттық қозғалыстың" белсенділерінің бекінісі болды. "Латиф" (мешіттерде дауыстап оқылатын, саяси мағынасы бар Құдайға дұға) Саледе басталып, Марокконың бірқатар қалаларында кең тарады. "Бербер дахиры" деп аталатын (Марокконың бербер тілді аймақтарында шариғат заңының орнына бербер заңын қолдануға рұқсат беретін жарлыққа) қарсы петиция Сұлтан Мохамед V және Францияның резиденциялық генерал-майорына ұсынылды. Аталған петиция мен "Латиф" дұғасы 1930 жылғы мамырдағы "Бербер жарлығының" кері қайтарылып, өзгертілуіне себеп болды. "Бербер жарлығына" қарсы шыққан белсенділер берберлердің дәстүрлі құқығының (әдет-ғұрыптарының) ресми мойындалуы исламның және шариғат заңдарының мәртебесіне қауіп келтіреді деп опасырланды. Ал кейбіреулері француздық "Бербер жарлығына" қарсы күрес, француз оккупациясына қарсы күрестің бір құралы деп санды. "Бербер дахиры" төңірегіндегі қырқыс дау-дамай Сале мен Фесте орналасқан марокколық ұлтшыл элитаның қалыптасуына ықпал етті; олар берберлерге, батысқа, зайырлылыққа қарсы және араб-исламдық идеологияны қолдаушылар болды. Осы кезең, он төрт жылдан кейін, көптеген "слави" белсенділері мен көшбасшыларының 1944 жылғы 11 қаңтарда Марокконың тәуелсіздігі туралы манифестіне қол қоюына әкелетін саяси сана мен белсенділікті дамытуға көмектесті. Сале көптеген жылдар бойы Марокконың солшыл күштерінің бекінісі саналды, онда көптеген көшбасшылар тұрды.

Климат

Саледе Жерорта теңізі климаты (Csa) басым, жазда ыстық және құрғақ, ал қыста жұмсақ және ылғалды болады. Атлант мұхитының жағасында орналасқан Саледе ауа-райы қоңыр, қыста салқын, ал жаз айларында жылы күндер болады. Түнде әрқашан салқын (қыста суық, кейде нөлге жуық температураға дейін төмендеуі мүмкін), күндізгі температура көтеріледі. Қыс айларында (желтоқсан-ақпан) күндізгі ең жоғары температура көтеріледі. Жаз айларында күндізгі ең жоғары температура шамамен көтеріледі, бірақ ыстық толқындар кезінде одан да артуы мүмкін. Жазғы түндер әдетте жағымды және салқын, температурадан төмен және сирек жоғарылайды. Рабат субхумидтік биоклиматтық аймаққа жатады, орташа жылдық жауын-шашын мөлшері 560 мм құрайды. Сале климаты Иберия түбегінің оңтүстік-батыс жағалауы мен Оңтүстік Калифорния жағалауының климатына ұқсас.

Көрнекті орындар

Сале қаласының тарихи ескі қаласы (медина) Бу Регрег өзенінің сағасына жақын үлкен аумақты алып жатыр. Ол бірнеше кіреберіспен қапталған қорғаныс қабырғаларымен қоршалған, олардың ең көрнектісі – Баб-эль-Мриса ("Кіші порт қақпасы"), қаланың оңтүстік-шығыс жағындағы 1270 жылдарға дейін салынған монументальді қақпа. Қаланың діни орталығы – мединаның батыс жартысында орналасқан Үлкен мешіт. Мешіттің жанында 1342 жылы салынған Абу әл Хасан медресесі орналасқан. 20 ғасырға қарай ол қирап кеткен, бірақ жақында қайта жаңартылды. Оның ең маңызды және жақсы сақталған ерекшелігі – тасқа қашалған кіреберіс порталы. Қала қабырғасының сыртындағы тағы бір маңызды нысан – 14 ғасырдағы су құбыры, оны Маринид сұлтаны Абу әл Хасан қаланың сумен жабдықталуын жақсарту үшін салған. Мединаның солтүстігінде шамамен ұзын сақталған бөлігін табуға болады, ол бір кезде солтүстікке қарай Кенитраға апаратын қазіргі заманғы жолдан өтеді. А.С.С. – қаланың футбол клубы.

Ауа

Сале қаласының басты әуежайы – Рабат-Сале әуежайы. Ол Саледе орналасқан, бірақ Марокконың астанасы Рабат қаласына да қызмет етеді.

Пойыздар

Саледе ұлттық теміржол компаниясы – ONCF басқаратын екі маңызды теміржол станциясы бар. Бұл станциялар – Сале Табрике және Сале Виль. Сале Виль – қалааралық басты станция, одан пойыздар оңтүстікке Рабат, Касабланка, Марракеш және Эль-Жадида қалаларына, солтүстікке Танжерге, ал шығысқа Мекнес, Фес, Таза және Ужда қалаларына қатынайды.

Трамвай

Рабат-Сале трамвай желісі Мароккодағы алғашқы трамвай желісі болып табылады және Сале қаласын Рабат қаласымен өзен арқылы байланыстырады. Ол 2011 жылдың 11 мамырында 3,6 миллиард дирхам құрылыс шығындарынан кейін ашылды. Желі Alstom Citadis компаниясымен салынды және Transdev компаниясы басқарады. 2022 жылдың ақпан айына қарай желіде жалпы ұзындығы және 43 стансасы бар екі бағыт болды. 2023 жылы желіні кеңейту жоспарланып жатыр, оның 2028 жылға дейін аяқталуы күтілуде.

Су

Саледе сумен жабдықтау және кәріз суды жинау нашар болды, ең қиын жағдайлар мен жоғары бағалар кедей және заңсыз салынған үйлерде байқалды. Бұрын қаланың көп бөлігі жалпы қолданыстағы су тіректеріне тәуелді болды, олар жиі істен шығып, кейбір шағын аудандарды қауіпсіз ішу суынан айырды.

Танымал мәдениетте

Black Hawk Down фильмі ішінара Саледе түсірілді, әсіресе жағалау бойымен ұшып келе жатқан тікұшақтардың кең бұрыштан алынған әуе түсірілімдері осы қалада жасалды. Дэниел Дефоның сол аттас романының басындағы Робинзон Крузо кейіпкері, жергілікті пираттар – Сале Роверлерінің тұтқындарында уақыт өткізеді, соңында Сале өзенінің сағасынан бостандыққа қашып кетеді. Бұл оқиға кейінірек басты кейіпкердің шөл аралындағы өмірінен гөрі аз есте қалады.