Кіріспе

1985 жылғы соғыс Буркина-Фасо мен Мали арасында. Агашер белдеуі соғысы (фр. Guerre de la Bande d’Agacher) немесе Рождество соғысы (фр. Guerre de Noël) – Буркина-Фасо мен Мали арасында 1985 жылдың 25-30 желтоқсанында Буркина-Фасоның солтүстігіндегі шекара бойындағы 100 мильдік (161 км) жер суы үшін болған соғыс. Соғыс атысты тоқтату келісімімен аяқталды. Агашер белдеуі 1960 жылдардан бері Мали мен Буркина-Фасо арасындағы шекаралық даудың нысаны болып келді. 1974 жылы қарулы қақтығыстардан кейін екі ел де дауды бітеу үшін делдалдыққа келісті. Бірақ шешімге қол жеткізу жолындағы жұмыс тоқтап, 1983 жылы Буркина-Фасо президенті Томас Санкара мен Мали президенті Мусса Траоре дауды Халықаралық сот арқылы шешуге бейімделді және осы мәселені сотқа жүктеу үшін үкім шығарды. 1985 жылы Санкара Малиде революция жасауға шақырғандықтан, ал Траоре үкіметі әлеуметтік дүрбелеңді бақылауда ұстауға күш салып бақта, Буркина-Фасо және Мали үкіметтері арасындағы жағдай шиеленісе түсті. Буркина-Фасо шенеуніктері даулы шекаралық ауылдарда халық санағын жүргізгеннен кейін, 25 желтоқсанда Мали әскері әуе күштері мен танктерді қолданып шабуылға шықты. Малидің басым оттық күшіне қарсы тұра алмаған Буркина-Фасо әскері Агашер шекаралық ауылдарының бақылауын жоғалтып, Мали танктерін тоқтату үшін партизандық тактиканы қолданды. Содан кейін Мали Агашер белдеуінің көп бөлігін басып алды, ал екі ел де бір-бірінің аумақтарына шабуылдар жасады. 30 желтоқсанда атысты тоқтату туралы келісімге қол жеткізілді, ал 1986 жылдың басында Батыс Африка елдерінің делдалдығы арқасында Санкара мен Траоре одан әрі қақтығыстардан аулақ болуға келісті. Соғыс кезінде Буркина-Фасоның нашар өнер көрсетуі оның революциялық басшыларының беделін түсірді және оларды халықаралық аренада қарапайым бейнеде көрсетуге итермеледі. Малиде соғыс елдің экономикалық қиындықтарын күшейтті, бірақ Траоре үкіметінің халыққа деген танымалдылығын арттырды. Кейіннен Халықаралық сот Агашер белдеуін екі ел арасында бөлу туралы шешім шығарды, осы шешімді екі тарап та қабылдады.

Қорғау және шекаралық дау

1919 жылы Франция Батыс Африкадағы отаршылдық әкімшілігін қайта ұйымдастырып, Жоғарғы Сенегал және Нигерден бөліп, Жоғарғы Вольта жаңа отарлаушылығын құрды. Колония 1932 жылы таратылып, Франция 1947 жылы оны қайта жаңартуға шешім қабылдағанға дейін айналасындағы аумақтармен біріктірілді. 1960 жылы Жоғарғы Вольта Республикасы мен Мали Республикасы тәуелсіздік алды. Солтүстік-шығыс Жоғарғы Вольтада, шамамен 100 миль (161 км) жерге орналасқан, солтүстігінде Малимен, шығысында Нигермен шектесетін және Бели өзенінің маңында шоғырланған аймақ аумақтық дауға түсті. «Агашер жолағы» деп белгілі болған аймақтағы шекара ескі француз карталарының негізінде салынған, бірақ француз отаршылдық ережелері шекараны нақты белгілемегендіктен толыққанды демаркацияланбады. Жоғарғы Вольта өзінің аумақтық талаптарын отаршылдық шекараларға негіздеді; 1920 жылға дейінгі карталарда Жоғарғы Вольта колониясының ішінде бірнеше шекаралық қауымдастықтар көрсетілген. Мали этникалық аргументтерге сүйенді; Мали халқы жайылымдық жерлерді пайдалану үшін аймақта бірнеше қауымдастықтар құрды. Агашерде құнды марганец кен орындары бар деген де қауесет тарады, бірақ олардың бар екеніне сенімді дәлелдер жеткіліксіз болды. 1983 жылдың 17 қыркүйегінде 1974 жылғы шекаралық қақтығыстардың қатысушысы Санкара Малиге сапар шегіп, Траоремен кездесті. Алжирдің делдалымен екі тарап шекаралық дауды Халықаралық сотта (ICJ) шешуге келісіп, мәселені шешу үшін сотқа үндеді. Сонымен қатар екіжақты ынтымақтастық жөніндегі жаңа бірлескен комиссия құрылды, ал келесі айда Жоғарғы Вольта Малидің Батыс Африка экономикалық және валюталық одағына қосылуына келісу шарасы ретінде вето құқығынан бас тартты. 1984 жылдың тамызында КНР Жоғарғы Вольтаның атын Буркина-Фасо деп өзгертті. 1985 жылдың 3 сәуірінде Халықаралық сот шекаралық дауды қарауға кірісті.

Кіріспе

Малиде жауын-шашынның аз болуы 1984 жылы ауыр құрғақшылыққа алып келді, бұл Мали малшыларын су және жайылым іздеу үшін малдарымен оңтүстікке, Буркина-Фасоның солтүстігіне көшуге мәжбүр етті. Бұл жергілікті егіншілермен қақтығысқа себеп болды. 1985 жылдың шілдесінде Буркина-Фасо, Дрисса Кейтаны, Батыс Африка экономикалық қауымдастығының Мали бас хатшысын, Санкараның үкіметін сынағаннан кейін «персона нон грата» деп жариялады. Қыркүйек айында Санкара Малиде революция жасауға шақырды. Мали басшылары елде әлеуметтік толқулар болып жатқандықтан, оның сөздеріне ерекше сезімтал болды. Сонымен бірге, Санкара мен CNR-дің басқа да маңызды тұлғалары Траоренің Бамакода Буркинабе үкіметіне қарсы оппозицияны қолдап, қарсы революцияны қолдау үшін шекаралық соғыстың себебін жасап отыр деп сенді. Қазан айында Буркина-Фасо мен Мали шекаралық дауға қатысты ICJ-ге алғашқы өтініштерін жіберді. Шекарадағы жағдай 24 қарашада бір Буркинабе азаматы Соум провинциясындағы шекараға жақын жерде тағы бір адамды өлтіргеннен кейін ушығуға бастады. Мали полициясы қылмыскерді қамау үшін шекараны кесіп өтіп, сондай-ақ Революцияны қорғау комитетінің бірнеше мүшелерін ұстады, олар сот отырысын дайындап жатқан болатын. Үш күннен кейін Мали полициясы «тәртіпті қалпына келтіру» үшін Кунияға кірді. Буркина-Фасо Малиге оқиғалар бойынша дипломатиялық ноталар жолдады, бірақ ресми жауап алмады. Желтоқсан айының басында Буркина-Фасо Мали мен айналасындағы елдерге 10-20 желтоқсан аралығында онжылдық халық санағын өткізетінін хабарлады. Дионугада Мали азаматтары Буркинабе санақ қызметкерлеріне тас лақтырды. Жауап ретінде Буркина-Фасо қарулы күштерінің бірнеше бөлімдері Буркина-Фасо басқаратын үш ауылға жіберілді. Әскерлердің барлығы соғыс басталғанға дейін қайтарылмады. АҚШ Орталық барлау агенттігінің талдауына сәйкес, соғыс Мали халқының назарын елдің қиын экономикалық жағдайынан аударуға көмектесетін деп күтілген. Санкараның бұрынғы көмекшісі Пол Мишо, Буркинабе президентінің Малимен қақтығыстың тудыруға ниеттенгенін, осы арқылы өз үкіметіне халықтың қолдауын жинауды көздегенін жазды. Оның сөзіне қарағанда, «Малидің ресми және сенімді көзі» соғыста қаза тапқан Буркинабе сарбаздарының денелерінен 19 желтоқсанға дейінгі мобилизациялық құжаттар табылғанын хабарлаған.

Мұра

Буркина-Фасода бұл қақтығыс көбінесе "Рождество соғысы" деп еске алынады. Агашер жолағы соғысы – Еуропалық отаршылдықтан кейін Батыс Африкада аумақ үшін болған жалғыз толыққанды мемлекетаралық соғыс болып табылады.