Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Хорват математигі (1932–2022)
Croatian mathematician (1932–2022)
Звонимир Янко (26 шілде 1932 – 12 сәуір 2022) – хорват математигі, топтар теориясындағы Янко топтарының атымен аталуымен белгілі. Топтар теориясындағы алғашқы спорадикалық қарапайым топтарды Эмиль Леонард Матье ашқан, олар кейін Матье топтары деп аталған. Матье тобының соңғысы ашылғаннан кейін 90 жыл өткен соң, Звонимир Янко 1964 жылы жаңа спорадикалық қарапайым топты құрастырды. Оның құрметіне бұл топ қазір J1 деп аталады. Бұл жаңалық спорадикалық топтардың қазіргі теориясын дамытуға бастап, шекті қарапайым топтарды жіктеуде маңызды кезең болды.
Zvonimir Janko (26 July 1932 – 12 April 2022) was a Croatian mathematician who was the eponym of the Janko groups, sporadic simple groups in group theory. The first few sporadic simple groups were discovered by Émile Léonard Mathieu, which were then called the Mathieu groups. It was after 90 years of the discovery of the last Mathieu group that Zvonimir Janko constructed a new sporadic simple group in 1964. In his honour, this group is now called J1. This discovery launched the modern theory of sporadic groups and it was an important milestone in the classification of finite simple groups.
Өмірбаян
Янко Хорватияның Бжеловар қаласында дүниеге келген. Ол Загреб университетінде оқып, 1960 жылы Владимир Девиде басшылығымен философия ғылымдарының докторы дәрежесін алған. Дипломдық жұмысының тақырыбы "Dekompozicija nekih klasa nedegeneriranih Rédeiovih grupa na Schreierova proširenja" (Шрайер кеңейтулеріндегі кейбір дегенерацияланбаған Редей топтарының сыныптарының ыдырауы) болды, онда ол Ласло Редейдің қойған мәселесін шешкен. Содан кейін Босния және Герцеговинадағы Широки Брижег қаласындағы орта мектепте физика пәнін оқытқан. 1962 жылы Янко Югославиядан Австралияға көшіп, алғаш рет Мельбурндағы Монаш университетінде дәріс берген. 1964 жылы Канберрадағы Австралия Ұлттық университетінде толық профессор болып жұмыс істеген. 1968 жылы ол АҚШ-қа көшіп, алдымен Принстон университетінде қонақ профессор, содан кейін Огайо штаты университетінде профессор болған. 1970 жылы Ниццада өткен Халықаралық математиктер конгресінде шақырылған баяндамашы ретінде сөз сөйлеген. 1972 жылы Янко Германияға көшіп, 2000 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін Гейдельберг университетінде толық профессор болып қызмет еткен. Янко алғашқы спорадикалық қарапайым тобын (J1 деп аталады) 1964 жылы Австралия Ұлттық университетінде жұмыс істеген кезде тапқан. 1966 жылы J2 тобын болжаған, оның бар екендігін 1968 жылы Маршалл Холл мен Дэвид Уэльс, ал J3 тобының бар екендігін 1969 жылы Грэм Хигман мен Джон Маккей анықтаған. Соңында, 1975 жылы Янко J4 тобын тапқан; оның бар екендігі 1980 жылы Саймон П. Нортон және басқалар компьютерлік есептеулер арқылы расталған.
Janko was born in Bjelovar, Croatia. He studied at the University of Zagreb where he received Ph. D. in 1960, with advisor Vladimir Devidé. The title of the thesis was Dekompozicija nekih klasa nedegeneriranih Rédeiovih grupa na Schreierova proširenja (Decomposition of some classes of nondegenerate Rédei Groups on Schreier extensions), in which he solved a problem posed by László Rédei. He then taught physics at a high school in Široki Brijeg in Bosnia and Herzegovina. In 1962 Janko decided to leave Yugoslavia for Australia, where he first taught at Monash University in Melbourne. In 1964 he joined as full professor the Australian National University in Canberra. He then moved in 1968 to the United States, where he first was a visiting professor at Princeton University, and then full professor at the Ohio State University. In 1970 he was an invited speaker at the International Congress of Mathematicians in Nice. In 1972 Janko moved to Germany, where he was a full professor at Heidelberg University until his retirement in 2000. Janko discovered his first sporadic simple group (called J1) in 1964, when he was at the Australian National University. This was followed in 1966 by the prediction of J2, whose existence was established in 1968 by Marshall Hall and David Wales, and J3, whose existence was established in 1969 by Graham Higman and John McKay. Finally, Janko found the group J4 in 1975; its existence was confirmed in 1980 by Simon P. Norton and others using computer calculations.