Кіріспе

Лавас – Малайзияның Саравак штаты, Лимбанг бөлімінің Лавас ауданының кішкентай қаласы және орталығы. Ауданның аумағы 3811,90 шаршы шақырымды құрайды, ал 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 46 200 адамды құрады. Штаттың астанасы Кучинг қаласынан 1200 км, ал Сабахтың астанасы Кота-Кинабалу қаласынан 200 км қашықтықта орналасқан.

Этимология

"Лауас" атауының шығу тегі туралы бірнеше нұсқа бар. Деректерге сәйкес, бұл атау малай тіліндегі "луас" сөзінен шыққан, ол "кең" деген мағынаны білдіреді. Ескі заманда адамдар кең жайлы жерлерге қоныстануға бейім болған, осылайша бұл елді мекен пайда болған. Тағы бір әңгімеде, бір топ саудагер Лауас өзенінің сағасында қарақшылардың шабуылына ұшырап, олардан қашып құтылған. Саудагерлер орманның тереңіне жасырынып, қарақшылар оларды таба алмаған. Тыныштанған және қауіпсіздікке қол жеткізген саудагерлер теңізге қайта оралған. Жергілікті диалектте "Лауас" сөзі "жеңілдеу, қауіпсіздік және сенімділік" мағынасын береді.

Тарих

1901 жылғы 7 қыркүйекте Британдық Солтүстік Борнео компаниясы (БНБК) Бруней сұлтанатынан Лавас өзенінің әкімшілік құқықтарын алды. Бұл Солтүстік Борнеода (қазіргі Сабах) БНБК үкіметіне қарсы қолданылған қару-жарақ контрабандасын тоқтату және Лавас ауданының ішкі аймағындағы құл саудасын жою мақсатында жасалды. Брунейдің әкімшілік жүйесінде екі түрлі құқық болды: sungai kerajaan (мемлекеттік өзен) және sungai tulin (жеке өзен). Мемлекеттік бақылау өзеннен алынатын барлық минералдарға құқықтарды және өзен маңында саяси жағдайлар тұрақтанбаса араласу құқығын қамтиды. Өзеннің жеке меншігі жеке мұраға ұқсас болды, ол өзен жанында тұратын халықтан салық алу құқығын қамтиды.

Үкімет

Лавас – Малайзияның Саравак штатындағы Лимбанг бөлімінің Лавас ауданының бір бөлігі.

Климат

Лавас тропикалық жаңбырлы орман климатына (Af) ие, және жыл бойы мол жауын-шашын жауады.

Демография

Лавас халқы Лун Баванг, Бруней малайлары, Кедайян және қытайлардан құралған. Басты қолданылатын тілдер – Бруней малай тілі, Кедайян тілі, Лун Баванг тілі және Хоккьин тілі.

Экономика

Лимбанг сияқты, бұл қала да Саравак, Сабах және Бруней арасындағы көлік торабы болып табылады. Ағаш өңдеу және ауыл шаруашылығы экономиканың негізгі салалары. Бакелалан деп аталатын таулы аймақта алма өсіру тәжірибесі жүргізілуде. Сонымен қатар, Бакелалан ауданында туризм саласы дамытылуда. Дегенмен, бұл жоспарлар бірнеше дәстүрлі тайпалық ауылдарға тигізетін ықтимал әсеріне байланысты пікір қақтығыстарына себеп болды. Мемлекеттік билік Лаваста шағын және орта кәсіпорындарды дамыту жоспарларын ұсынды. Қазіргі таңда Лавас, Сундар және Трусан аудандарының көп бөлігі күріш егістіктерінен пальма майы плантацияларына айналдырылған. Лавас сонымен қатар жергілікті тілде "Тахай" деп аталатын, шегіртілген балық өндіруші ретінде де белгілі. "Тахайды" коммерциялық түрде өндіретін ауылдардың бірі – Сундар кіші ауданындағы Кампунг Ават Ават.

Су көлігі

Көліктің тағы бір түрі – Лавас өзені арқылы. Тазартылған өзен көршілес қалалармен және шалқар ішкі елді мекендермен маңызды байланыс құрады. Бұдан басқа, Лаваста әуежай да бар. Жаңа әуежай салу жоспары да қарастырылып жатыр. Көбінесе, төрт дөңгелекті көлік тау халқы үшін басты көлік құралы болып табылады. Бруней, Лабуан және Лимбангқа қайықпен баруға болады. Сапар шамамен екі сағатқа созылады. Бруней, Лабуан және Лимбангқа бағытталған қайықтар әр таңда Лавас кемежайынан шығады. Қайықтарға шамамен 150 жолаушы сыяды.

Әуе көлігі

Лавас қаласын Лавас әуежайы (IATA: LWY) қамтамасыз етеді. Одан Мири, Ба' Келалан және Сабах штатындағы Кота-Кинабалу қалаларына рейстер бар.

Қоғамдық көлік

Жергілікті автобус желісімен қатар, Лавасты Кота-Кинабалу (Саба), Мири (Саравак) және Брунеймен байланыстыратын автобустар да бар.

Денсаулық сақтау

Тоғызыншы Малайзия жоспары бойынша қала үшін мемлекеттік аурухана салу көзделіп отыр. 2016 жылдың мамыр айына дейін аурухана 36 айдың ішінде аяқталуға тиіс. Сауда орталығында супермаркет, универмаг және 132 сауда орын болады.

Пасар Таму Лавас

Ашық базар, жергілікті тұрғындар оны таму деп атайды, апта сайын жұма күні кештен бастап сенбі күні түске дейін өтеді. Жаңа жемістер, көкөністер, таза ет, Адан күріші, Барио күріші, Икан Тахай, Тау тұзы (Гарам Бакелалан), қолөнер бұйымдары және тірі құс сатылады. Бұл апталық қоғамдық шараның күндері әр ауданда әртүрлі болады.

Қызықты орындар

Лавастың ең танымал туристік орындарының бірі – Таму Лавас (немесе Лавас өнімдері базары), ол әр сенбі сайын өтіледі. Бұл базарда жергілікті тұрғындар көкөніс, жеміс-жидек, теңіз өнімдері сияқты жергілікті өнімдерді сатады және оған жергілікті халық пен Брунейдің көршілес Тембуронг ауданынан келген адамдар жиі келеді. Таму Лавастан басқа, Лаваста қызықты орындар – Пунанг жағажайы, Сунгай Бангат жағажайы, Мерараптағы Па’ Лелау, Муруд тауы, Кампунг-Эйр Терджун (Жалаң Трусан бойында). Куала-Лавас, Пунанг және Ават-Ават өзінің Кампунг-Эйрлерімен танымал. Ол Брунейдегі Кампунг Айерге ұқсас, бірақ кішкентай. Басты көлік құралы – өзеннен өту үшін пайдаланылатын пераху (қайық).