Кіріспе

Ксенотурбеллалар – екі жақты симметриялы, жай құрылысты организмдердің туысы, олардың ұзындығы бірнеше сантиметрге жетеді. Олар теңіз түбінде тіршілік ететін, құрт тәрізді шағын түрлерді қамтиды. Алғашқы табылған түрі (Xenoturbella bocki) 1878 және 1879 жылдары Август Малм Швецияның батыс жағалауындағы Гуллмар фиордында тапқан және Гетеборг Табиғат тарихы мұражайының қорында сақтаулы. Экспозицияда оның бір данасы көрсетілген. Ол 1915 жылы Сикстен Бокпен Гуллмар фиордында қайта табылды, бірақ толық сипаттамасы 1949 жылы ғана Айнар Вестбладпен жасалды. Тірек үлгілері Стокгольмдегі Швецияның Ұлттық табиғат тарихы мұражайында сақталады.

Сипаттама

Ксенотурбелланың денесі өте қарапайым құрылымға ие. Ол арқа-қарын жағынан жалпақталған, дене қуысы жоқ (акселемат) денеден тұрады, әр жағында алдыңғы ұшынан басталып, алдыңғы шеңберлік саңылаумен тоқтатылатын қарын жаңқасы бар. Онда екі қабатты эпителий қабаты бар: сыртқы эпидермис және ішкі гастродермис, қарапайым қап тәрізді ішекке астарлаған. Эпидермис пен гастродермис қалың және көп қабатты базалық мембранамен бөлінеді, ол "субепидермалық мембрана кешені" деп аталады және клеткадан тыс матрицаның маңызды бөлігі болып табылады. Көп кірпікшелі эпидермис бірегей байланысқан кірпікше тамыршаларын және тозығы жеткен эпидермис жасушаларын кері тартып алу және сіңіру әдісін көрсетеді. Жүйке жүйесі эпидермис астындағы өзара байланысқан нейрондар желісінен тұрады, ганглиялар немесе жүйке бауларын құрамайды. Ксенотурбелла түрлерінде тыныс алу, қан айналымы және экскреция жүйелері де жоқ. Шындығында, флагелляцияланған жасушаларды қамтитын алдыңғы статоцист пен алдыңғы тесік органын қоспағанда, ешқандай анықталған органдар жоқ. *Ксенотурбелла боцки* түріне жасалған зерттеулер оның сыртқы ұрықтануға ие екенін көрсетті, жұмыртқалар мен сперматозоидтар дене қабырғасындағы жаңа саңылаулардан шығарылады. Суға жарылу арқылы шығарылатын гаметтер Ксенотурбелланың ең жақын туыстары – акоэлдер мен немертодерматидтерде де кездеседі. Гермафродитизмге қатысты ешқандай жағдайлар тіркелмеген. Ксенотурбелланың жұмыртқалары кең, ақшыл-сары және мөлдір емес. Жаңадан шағылысқан ұрықтар еркін жүзеді (су бетіне жақын қалуға бейім) және кірпікшелі. Оларда ауыз жоқ және олар, көрінетін, тамақтанбайды. Бұл атау латын тілінен аударғанда "қозғалыс, шу" деген мағынаны білдіреді. Бұл жануардың еңбекті, ерекше таксономиялық статусына сілтеме жасайды, бастапқыда олар сулы түрлерінің микроскопиялық бөлшектерін олардың кірпікшелі эпидермисіне жақын қозғататын жалпақ құрттар тобына жатқызылған.

Түрлер арасында

Бүгінгі таңда Xenoturbella туысы алты түрден тұрады, олардың үшеуі жай сулы кладка, ал үшеуі терең сулы кладка жатады. Жай сулы кладка жататын екі кіші түр – X. bocki және X. hollandorum, ұзындығы -ге дейін жетеді және -ден кем тереңдіктегі суларда табылған. Олар үшінші түр, X. japonica-мен бірге клад құрайды, оның ұзындығы сәл асады және -ден кем тереңдіктегі суларда табылған. Бірақ бұл, Ксенотурбелла жейтін моллюскалардың ДНК-сымен болған ластанудың нәтижесі болуы мүмкін. Кейінгі зерттеулер осы туды өзінің жеке филумына, Xenoturbellida-ға, деутеростом клады және Ambulacraria-ның бауырлас тобы ретінде жатқызуды ұсынды. Бұл филумның деутеростомалар ішіндегі базальдық орнын немесе Ambulacraria-мен бауырлас топтық қатынасын көрсететін зерттеулер деутеростомалық байланыстарды қайта қалпына келтірді. Дегенмен, эпидермалық кірпікшелердің құрылымы сияқты морфологиялық белгілер, тағы бір мәселелі топ – Acoelomorpha-мен тығыз байланысты екенін көрсетті. Xenoturbella-ның эмбриональды кезеңдерін зерттеу оның тамақтанатын дернәсіл кезеңі жоқ тікелей дамушы екенін көрсетті, және бұл даму тәсілі ацеломорфтарға ұқсас. Бұл клад Xenacoelomorpha деп аталды.