Кіріспе
Сингапурдың 3-ші заң шығарушы жиналысына сайлау Сингапур 1963 жылдың 21 қыркүйегінде, Малайзияның құрамына кіргеннен кейін бес күн өткен соң өтті. Сайлаушылар заң шығарушы жиналыстың барлық 51 мүшесін сайлады. Бұл сайлау, сайлау алдында ешқандай сайлау округінің шекарасы өзгертілмеген жалғыз сайлау болды. Сайлаудың нәтижесінде Халықтық әрекет партиясы (PAP) 51 орынның 37-сін жеңіп, жеңіске жетті, ал қалған орындардың көпшілігі Barisan Sosialis (BS) партиясына бұйырды. Малайзияның үкіметтік партиясы, Біріккен малайлар ұлттық ұйымы (UMNO), бұрынғы келісімді бұзып, PAP-ты құлатуға тырысып, екі партия арасындағы қарым-қатынасты шиеленістірді және Сингапур альянсы партиясы (SAP) құрамында сайлауға қатысты. Альянс сайлауға дейін иеленген жеті орынның барлығынан айырылды. Олардың сайлауға қатысуы 1964 жылы өткен келесі федералды сайлауда PAP-тың Малайзия түбегіндегі орындарға қатысуына себеп болды, бұл екі үкіметтік партия арасындағы шиеленісті одан әрі күшейтті. Сингапур 1965 жылы тәуелсіздік алғандықтан, бұл сайлау Малайзияның бір бөлігі ретінде өткізілген жалғыз сайлау болды. Тәуелсіздік алғаннан кейін, заң шығарушы жиналыстың сайланған мүшелері Сингапурдың алғашқы Парламентінің мүшелеріне айналды. Сайлауда барлығы 210 кандидат қатысты – бұл Сингапур тарихындағы ең көп кандидаттық тізім. Үкіметтік PAP – 51 кандидат, одан бөлінген партиялары BS – 46 кандидат, UPP – 46 кандидат және Малайзияның федералдық үкіметтік коалициясының Сингапурлық бөлімшесі Альянс – 42 кандидат келесі үкіметті құру үшін күш сынасты. Бұл сонымен қатар PAP-тан басқа партиялардың парламенттік орындардың жартысынан астамына кандидаттарды ұсынған соңғы сайлауы болды. PAP-тың екі бөлінген фракциясы кандидаттардың толық тізімін ұсынғандықтан, бұл Сингапур тарихындағы ең қиын сайлау болды, әсіресе үкіметтік PAP үшін. Бұл сайлау 2015 жылға дейін барлық орындарды күреске салған соңғы сайлау болды. Сонымен қатар, 1963 жылғы сайлау биліктегі PAP-тың оппозиция күрескен аймақтарда халықтың қолдауын жоғалтқан соңғы реті (2020 жылға дейін) және Сингапур тарихындағы PAP-тың жалпыұлттық дауыс берудің 50% -дан азын алған жалғыз сайлау болды. PAP ұлттық дауыс берудің шамамен 47% -ын алып, үштен екісіне жуық көпшілікті жеңіп алды, бұл Сингапур тарихындағы ең төменгі үкіметтік көпшілік болып табылады.
General elections were held in Singapore on 21 September 1963, five days after Singapore became part of Malaysia. Voters elected all 51 members of the Legislative Assembly. The elections were the only ones to date with no boundary changes to any existing constituencies prior to the elections. The result was a victory for the People's Action Party (PAP), which won 37 of the 51 seats, while the majority of the remaining seats were won by Barisan Sosialis (BS). The ruling party of Malaysia, the United Malays National Organisation (UMNO), contested the elections as part of the Singapore Alliance Party (SAP) in an attempt to oust the PAP, violating a previous agreement not to do so and straining relations between the two parties. The Alliance lost all seven seats which it held prior to the elections. Their participation in the elections prompted the PAP to contest seats in Peninsula Malaysia in the next federal election held in 1964, further adding to more tension between the two ruling parties. As Singapore would gain independence in 1965, the elections were the only ones held as a state of Malaysia. After independence, the elected members of the Legislative Assembly would then become Members of the inaugural Parliament of Singapore. A total of 210 candidates contested the elections – making it the largest slate of candidates to contest ever in Singapore's history. The ruling PAP – 51 candidates, its breakaway parties BS – 46 candidates and UPP – 46 candidates and the Alliance, the Singapore branch of the Malaysian federal ruling coalition – 42 candidates all vied to form the next government. This also marked the last time that any other party than the PAP would field candidates in more than half the total parliamentary seats. With two breakaway factions of the PAP fielding nearly full slate of candidates, this was the most hard fought election in Singapore's history and particularly for the ruling PAP. The elections would be the last until 2015 in which all seats were contested. Further, the 1963 election would also be the last time (until 2020) where the ruling PAP would lose the popular vote in areas contested by the opposition and the only election in Singapore's history where the PAP would poll less than 50% of the nationwide popular vote. With PAP winning a near three quarters majority with just under 47% of the national vote, this is the lowest ever super majority government formed to date in Singapore's history.
Өмірбаян
Халықтық іс-қимыл партиясы (ХАП) 1959 жылғы сайлауда 43 орынға ие болғанымен, 1961 жылы төрт орыннан айырылды (екісі қосымша сайлаудағы жеңілістерден, ал екеуі жаңа Біріккен халықтық партияға (БҰП) өтті). 1961 жылдың 20 шілдесінде үкіметке сенімсіздік білдіретін дауысқа қарсы дауыс бергені үшін тағы 13 заң шығарушы ХАП-тан шығарылды; бұл наразылар кейіннен Barisan Sosialis (BS) атты жаңа партияны құрды, ХАП-ты коммунистердің жасырын ұйымы деп айыптады. Қосымша сайлаудағы жеңілістер, партиядан кетулер мен шығарылулардың салдарынан ХАП-тың орындары 17-ге азайды, 26 орынға дейін жетті, нәтижесінде партияда бір орындық көпшілік қалды. 1962 жылдың 3 шілдесінде интеграция жөніндегі референдум талқыланып жатқанда, заң шығарушы Хо Пуай Чооның отставкасынан кейін (кейіннен 11 тамызда BS-қа қосылған) ХАП көпшілігін жоғалтты. Бес күннен кейін БҰП заң шығарушысы С. В. Лингам ХАП-қа оралып, партияға бір орындық көпшілігін қайтарды. Бірақ, денсаулық сақтау министрі Ахмад Ибрагим бауыр қатерінен қайтыс болғаннан кейін бес күн өткен соң ХАП қайтадан көпшілігін жоғалтты. BS бастапқыда бос орынға өзінің белгілі көшбасшысы Лим Чин Сионгты ұсынуды жоспарлаған, бірақ премьер-министр Ли Куан Ю қосымша сайлау өткізуге келіспеді, орнына жаңа сайлау шақыруға шешім берді. 1963 жылдың 31 тамызында Сингапур Ұлыбританиядан тәуелсіздік алды, ал Малайзиямен бірігу толыққанша аяқталғанша ХАП сенімділер ретінде тағайындалды. 3 қыркүйекте Ли заң шығарушы жиналысты рәсімге сәйкес таратып, 21 қыркүйекте сайлау өткізуге шақырды.
Науқан
Сингапур мен Малайзияның бірігу кезеңінде өткен бұл сайлаулар, Халық әрекеті партиясы үшін ең қиын күрес ретінде есте қалды, себебі партия үш басқа партиядан күшті қарсылыққа тап болды, олар дерлік толық тізіммен үміткерлерді тікелей сайлауға шығарды. БС «Халық партиясымен» (Parti Rakyat) бірігіп, екі округтен басқа барлық округте үміткерлерді тікелей сайлауға шығарды, ал УПП-да әдеттен тыс көп үміткер болды. 1963 жылдың 2 ақпанында Халық әрекеті партиясы үкіметі «Суық дүкен» (Operation Coldstore) операциясын бастап, Лимді қоса алғанда, бірнеше БС басшыларын қамауға алды. Үгіт-насихаттың соңғы түнінде Халық әрекеті партиясының өкілдері егер БС сайлауда жеңіске жетіп, Халық әрекеті партиясын жеңсе, Малайзия Федералдық үкіметі Сингапурға әскер жіберіп, жаңадан сайланған, коммунистік көзқарасты ұстанатын партияның орнына төтенше жағдай режимін енгізеді, соның салдарынан БС жауап беруге мүмкіндік алмайды деп ескертті. Бұл, келесі күні Халық әрекеті партиясының жеңіске жетуіне ықпал еткен деп айтылады. Жұмысшы партиясының (WP) жалғыз депутаты Дэвид Маршалл өзі құрған партиядан шығып, тәуелсіз депутат атанды. Тағы бір қатысушы – Малайзиядағы биліктегі Федералдық Альянс партиясының бөлімшесі болған Сингапур Альянсы, ол Сингапур Халық Альянсы (SPA), сондай-ақ УМНО, Малайялық Қытай Ассоциациясы және Малайялық Үндістан Конгресінің жергілікті филиалдарынан құралған коалиция еді. Алайда, бұрынғы бас министр және партия жетекшісі Лим Ю Хок, Халық әрекеті партиясы тарапынан ұйымдастырылған қаралау науқанына сілтеме жасай отырып, сайлауға қатыспауды жөн көрді.
Нәтижелер
PAP сайлау алдында күмәнді немесе күтпеген болып көрінген үштен екі көпшілікті қамтамасыз етіп, күшті жеңіске жетті. Дегенмен, партияның дауыс үлесі бұрынғыдан ең төменгі деңгейге, 47%-дан астырмай түсті. БС және УПП партиялары бірлесіп 14 орын жеңіп алғанымен, PAP-қа қарсы дауыстардың бөлінуіне байланысты, көптеген таласқан орындарында жеңіске жете алмады. Барлығы 92 үміткер кепілдік ақшасын жоғалтты. Сингапур Альянсы таратылғанға дейін иеленген жеті орынның барлығынан айырылды, тіпті Кампонг Кеманган, Гейланг Серай және Оңтүстік аралдар сияқты малай сайлау округтеріндегі негізгі қолдау көрсеткен аймақтарда да сәтсіздікке ұшырады. Тоғыз қолданыстағы депутат қайта сайлана алмады, олардың ішінде Кеннет Майкл Бёрн мен Тан Киа Ганның (Кроуфорд және Пая Лебар округтерінде сәйкесінше) жеңілісі – жоғары дәрежелі PAP кабинетінің министрі өз сайлау округінде жеңіліске ұшыраған алғашқы жағдай болды. Осыған ұқсас жағдай 48 жыл және 11 сайлаудан кейін, 2011 жылғы сайлауда қайталанды, онда министрлер Лим Хуэ Хуа мен Джордж Йо Алжуниед округінде жеңіліске ұшырады.
Сайлау округі бойынша
Сайлау округінің сайлаушылар саныПартияның үміткеріДауыс берушілер саны%Алжунид16,152Халықтық іс-қимыл партиясыС. В. Лингам7,74550.90Барисан СоциалисТхио Кхенг Лок4,62430.39Сингапур Альянс партиясыЛим Кун Тек1,68111.05Біріккен халық партиясыВу Конг Сенг1,1657.66Ансон9,192Халық іс-қимыл партиясыП. Говиндасами3,95746.90Барисан СоциалисЧан Чонг Кин3,12337.02Сингапур Альянс партиясыА. К. Айзек5436.44ТәуелсізДэвид Маршалл4164.93Біріккен халық партиясыВитхалингам В.3063.63Жұмысшы партиясыЧианг Сеок Кеонг911.08Брас Басах10,678Халық іс-қимыл партиясыХо Си Бенг4,92651.80Барисан СоциалисЛеонг Кван Фай3,83140.28Біріккен халық партиясыПан Ченг Луан3353.52Сингапур Альянс партиясыВонг Чин Сен3043.20Жұмысшы партиясыЧуа Чин Киат1141.20Букит Мерах12,225Барисан СоциалисЛим Хуан Бун4,96342.84Халық іс-қимыл партиясыСеллаппа Рамасами4,52039.02Біріккен халық партиясыПуун Вэнг Йинг1,1299.75Сингапур Альянс партиясыШумс Тунг Тао Чанг7406.39ТәуелсізНгон Энг Кок2322.00Букит Панжанг12,997Барисан СоциалисОнг Лиан Тенг5,67946.45Халық іс-қимыл партиясыЛи Кун Чой4,94040.41Сингапур Альянс партиясыЛу Ба Чит9998.17Біріккен халық партиясыТуан Пайк Фок6074.97Букит Тимах12,502Барисан СоциалисЛи Ти Тонг6,17352.39Халық іс-қимыл партиясыЧор Йеок Энг4,98242.28Біріккен халық партиясыОнг Тьонг Куан6285.33Кернхилл12,340Халық іс-қимыл партиясыЛим Ким Сан7,74966.46Барисан СоциалисЛим Анг Чуан2,44320.95Сингапур Альянс партиясыЛи А Сенг1,46712.59Чанги11,866Халық іс-қимыл партиясыСим Бун Ву4,80842.78Барисан СоциалисСиек Шинг Мин3,42530.48Сингапур Альянс партиясыДато Сейед Эса1,97517.57Біріккен халық партиясыАбдулла Масуд9358.32ТәуелсізМ. Н. Яхья950.85Чуа Чу Канг8,198Барисан СоциалисЧио Ченг Тун3,75348.59Халық іс-қимыл партиясыЛим Ким Хиан2,42931.45Біріккен халық партиясыСим Чит Гиак80010.36Сингапур Альянс партиясыНео Гуан Чу3965.13ТәуелсізГо Тонг Лян3454.47Кроуфорд10,949Барисан СоциалисТ. Бани4,40042.75Халық іс-қимыл партиясыК. М. Берн4,20740.88Біріккен халық партиясыЛау Ток Кёнг1,03210.03Сингапур Альянс партиясыС. А. Хсие5715.55Жұмысшы партиясыГо Тонг Лян810.79Дельта14,037Халық іс-қимыл партиясыЧан Чой Сьонг5,41740.53Барисан СоциалисВи Тун Лип5,35440.07Біріккен халық партиясыЧен Чья Куан2,23316.71ТәуелсізВонг Куй Ю3592.69Фаррер Парк10,189Халық іс-қимыл партиясыС. Раджу5,36555.71Барисан СоциалисЛи Чин Сианг2,61927.20Сингапур Альянс партиясыАрумугам Понну Раджа1,23212.79Бірлескен халық партиясыВи Киа Энг4144.30Гейланг Шығыс16,014Халық іс-қимыл партиясыХо Ченг Чун7,16547.28Барисан СоциалисПхуа Сунь Лиан5,38935.56Сингапур Альянс партиясыNg Ченг Чуи1,4679.68Бірлескен халық партиясыТан Пэнг Сеа1,1347.48Гейланг Серай15,302Халық іс-қимыл партиясыРахамат бин Кенап6,72248.01Сингапур Альянс партиясыАхмад б. Х. Тафф5,01935.85Пан Малайялық ислам партиясыM. Таха Сухайми1,2018.58ТәуелсізДарус Шариф1,0597.56Гейланг Батыс15,386Халық іс-қимыл партиясыYong Nyuk Lin6,28843.63Барисан СоциалисUn Хон Кун5,67039.34Бірлескен халық партиясыКум Тенг Хок1,54110.69Сингапур Альянс партиясыМохд. Б. Х. Yacob9146.34Хавелок15,159Барисан СоциалисЛох Миау Гонг6,30444.05Халық іс-қимыл партиясыWong Chun Choi4,15729.05Бірлескен халық партиясыNg Chee Sen3,20922.42Сингапур Альянс партиясыLim Ser Puan6414.48Хонг Лим12,003Бірлескен халық партиясыOng Eng Guan5,06644.47Халық іс-қимыл партиясыSeah Mui Kok3,78933.27Барисан СоциалисLim Chien Sen2,34420.58Сингапур Альянс партиясыСам Тай Гуан1911.68Jalan Besar13,764Халық іс-қимыл партиясыChan Chee Seng6,68651.87Барисан СоциалисNg Ngeong Yew5,17240.12Бірлескен халық партиясыYong Wan Kit1,0338.01Jalan Kayu9,164Барисан СоциалисTan Cheng Tong3,31238.04Халық іс-қимыл партиясыTeo Hup Teck2,67630.73Бірлескен халық партиясыLui Boon Phor1,14613.16Сингапур Альянс партиясыM. P. D. Nair1,05712.14ТәуелсізОнг Ю Тох5165.93Жо Чиат14,966Халық іс-қимыл партиясыФонг Ким Хенг9,30065.88Барисан СоциалисЛеонг Кенг Сенг3,73726.48Сингапур Альянс партиясыSeow Peck Leng1,0787.64Журонг7,611Барисан СоциалисЧиа Тхэ Пох3,97355.85Халық іс-қимыл партиясыОнг Су Чуан2,26831.89Бірлескен халық партиясыСо У Ло17.04Сингапур Альянс партиясыВонг Тук Леонг3715.22Калланг16,974Халық іс-қимыл партиясыБұң бин Омар Джунид8,47952.21Барисан СоциалисP. Ооржитхам5,21532.11Бірлескен халық партиясыМохд. Шариф Б. Д. 1,1667.18Сингапур Альянс партиясыТан Хок Лим9695.97ТәуелсізТан Хай Тонг4112.53Кампонг Глам10,186Халық іс-қимыл партиясыS. Раджаратнам4,31344.79Барисан СоциалисТан Цзин Кви4,09342.50Бірлескен халық партиясыХарбанс Сингх1,22412.71Кампонг Капур11,672Халық іс-қимыл партиясыM. Аванг4,55441.93Барисан СоциалисЛим Хок Тям4,15538.27Бірлескен халық партиясыНаллия Каруппиа1,14310.53Сингапур Альянс партиясыЧиа Бан Вэй1,0069.27Кампонг Кемеганган15,787Халық іс-қимыл партиясыАриф Б. Суради Мохамед7,12748.31Сингапур Альянс партиясыӘли Алви3,69225.03Партай Раяки Салеха Бинте Мд. Шах2,67418.13Бірлескен халық партиясыИбрахим Б. Джаффар9146.20Пан Малайялық ислам партиясыМохд. Дали Б. Муин3442.33Крета Аер13,103Халық іс-қимыл партиясыГох Кэнг Свэ8,05965.47Барисан СоциалисЛау Питер3,64629.62Бірлескен халық партиясыЛоке Ван6044.91Моулмеин10,670Халық іс-қимыл партиясыАвадай Данам Лакшими Деван Наир5,85658.00Барисан СоциалисТан Уэй Tiong3,05130.22Бірлескен халық партиясыНео Хай Чан5755.69Сингапур Альянс партиясыКо Чат Лим5425.37ТәуелсізСу То Сиу Хи730.72Маунтбаттен16,843Халық іс-қимыл партиясыNg Yeow Chong7,75148.97Барисан СоциалисФун Йин Чинг5,15832.59Сингапур Альянс партиясыЛи Ким Чуан1,86511.78ТәуелсізФелис Леон Сох1,0536.66Ни Сон10,064Барисан СоциалисЧан Сан Винг4,91451.33Халық іс-қимыл партиясыХау Кан Ёнг3,32934.77Бірлескен халық партиясыГо Су Минг8649.02Сингапур Альянс партиясыЙео Тео Бок3643.80ТәуелсізЛим Сиак Гуан1031.08Пасир Панжанг6,721Халық іс-қимыл партиясыОсман Вок2,87945.30Барисан СоциалисТай Ченг Кан1,88729.69Сингапур Альянс партиясыАхмад бин Рахмат1,35121.26Бірлескен халық партиясыYong Ah Kau2383.75Пая Лебар13,544Барисан СоциалисКоу Ки Сенг6,15247.96Халық іс-қимыл партиясыТан Киа Ган5,40242.11Бірлескен халық партиясыЙео Кенг Уи8586.69Сингапур Альянс партиясыГо Йео Дек4153.24Пунггол10,294Халық іс-қимыл партиясыNg Kah Ting4,72147.76Барисан СоциалисКох Чит Кианг2,86028.93Сингапур Альянс партиясыТан Цзин Хонг1,32013.35Бірлескен халық партиясыЛи Цзяк Сек9849.96Куинстаун16,133Халық іс-қимыл партиясыДжек Йеун Тонг8,16552.81Барисан СоциалисЛи Эк Чонг5,58936.15Бірлескен халық партиясыNg Ho9095.88Сингапур Альянс партиясыЛи Ки Лоонг7985.16Ривер Вэлли10,532Халық іс-қимыл партиясыЛим Ченг Лок5,59756.67Барисан СоциалисГо Лам Сан2,66827.01Сингапур Альянс партиясыЯп Пхенг Гек1,15611.71Бірлескен халық партиясыЧун Кит Вонг4554.61Рочор11,698Халық іс-қимыл партиясыТо Чин Чье5,01545.56Барисан СоциалисЛи Сью Чо5,01544.75Бірлескен халық партиясыПан Тиек Тай1,0679.69Сембаванг9,329Халық іс-қимыл партиясыТеонг Энг Сьонг3,74542.17Барисан СоциалисЧен По Чанг3,59140.43Сингапур Альянс партиясыАппаву П.1,19713.48Бірлескен халық партиясыЛоу Сенг Ван3483.92Сепой Лайнс10,046Халық іс-қимыл партиясыВи Тун Бун4,90752.25Барисан СоциалисОнг Чанг Сам3,14733.51Сингапур Альянс партиясыГо Су Чан7938.44Бірлескен халық партиясыТан Чун Синг5455.80Серангун Гарденс8,765Халық іс-қимыл партиясыR. A. Gonzales4,45653.40Барисан СоциалисNg Hui Sim2,69832.33Бірлескен халық партиясыNg Teo Joo7368.82Сингапур Альянс партиясыЧой Кок Вах4555.45Сиглап15,915Халық іс-қимыл партиясыАбдул Рахим Ишак9,34262.12Партай РаякиТай Чек Яу2,61817.41Сингапур Альянс партиясыСу Бан Хое1,4889.89Бірлескен халық партиясыОнг Джин Тек1,3659.08ТәуелсізКо Ти Кин2251.50Соутерн Айлендс5,236Халық іс-қимыл партиясыЯакоб бин Мохамед2,76455.41Сингапур Альянс партиясыАхмад Джабри б. Акиб2,22444.59Стамфорд11,628Халық іс-қимыл партиясыФонг Сип Чи5,78153.27Барисан СоциалисТео Хок Гуан3,71934.27Бірлескен халық партиясыЛим Чун Мин7717.10Сингапур Альянс партиясыЛал Бехари Сингх5825.36Тампинес13,137Барисан СоциалисПох Бер Лиак5,97648.33Халық іс-қимыл партиясыГо Чью Чуа3,60129.13Бірлескен халық партиясыЛиам Тиен Сенг2,13017.23Сингапур Альянс партиясыЛим Джу Кан6565.31Танглинг9,239Халық іс-қимыл партиясыЭдмунд В. Баркер4,42451.07Барисан СоциалисТан...