Кіріспе

Балалар ойыны

Көз жыпылықтатып өлтіру – бұл ойын-сауық немесе үй ойыны, онда жасырын таңдалған ойыншы басқаларды көз жыпылықтату арқылы "өлтіре" алады, ал тірі қалған ойыншылар өлтірушіні анықтауға тырысады. Ойын түрлі атаулармен де белгілі: көз жыпылықтатып өлтіру, өлтіруші, қараңғыдағы өлтіру, жалғыз рух және өлтіруші-өлтіруші. Ойынға қатысу үшін кемінде төрт ойыншы қажет, бірақ ойынның мәні кем дегенде алты немесе одан да көп ойыншыдан тұратын топта жақсы көрінеді. Ойынды барлық ойыншылар шеңберде отырып ойнауға болады, немесе әлеуметтік шара кезінде көптеген бөлмелерде жүріп ойнауға да болады.

Ойын процесі

Әр ойын раундында бір ойыншыға жасырын түрде "кісі өлтіруші" рөлі, ал екіншісіне детектив рөлі тағайындалады. Детективті шығарып жібереді, ал кісі өлтіруші таңдалады және детективтен басқа барлығы кім екенін біледі. Ойыншылар шеңберге тұрады, детектив шақырылады. Детектив шеңберде тұрып, баяу айналады, егер біреу өлсе, детектив кісі өлтірушіні атай алуы керек. Детективке 3 мүмкіндік беріледі, егер детектив қателесіп, дұрыс таба алмаса, кінәсіз адам өледі. Кісі өлтірушінің мақсаты – мүмкіндігінше көп адамды ұсталмай өлтіру.

Детектив

Ойынның бір түрінде, кейде бастауыш мектепте сыныптық жұмыс ретінде балалар ойнайды, кісі өлтірушінің кім екенін білмейтін басқа ойыншыға "детектив" рөлі беріледі. Қалған ойыншылар детективтің төңірегіне шеңбер болып отырады, детективтің міндеті – кісі өлтірушіні дұрыс анықтап, айыптау арқылы өлтірілгендердің санын барынша азайту. Детектив айыптау санына белгілі бір шектеу қойылуы мүмкін. Ойынның осы түрінде кісі өлтіруші мен детективтен басқа ешкім кісі өлтірушінің кім екенін білмейді, олардың рөлі тек көзге көрінетіндей етіп өлу, егер детектив оларға көз жыпыласа.

Өлтіру

Харпо Маркс өзінің "Харпо сөйлейді" кітабында Александр Вулкотттың үйінде "Қанішерлік" деп аталатын осы ойынның нұсқасын сипаттады. Прокурорды таңдау үшін жеребе тартылады, содан кейін екінші рет (тек өзіне ғана белгілі) Қылмыскерді таңдау үшін жеребе тартылады. Прокурор үйден шығып кетеді де, кеш қалыпты түрде жалғасады. Қылмыскер біреумен жалғыз қалғанда, оған "Сен өлдің" дейді. Жәбірленуші бірден өлімдік құлпынайға түсіп, оны анықтай алғанша жатыр, содан кейін прокурор шақырылып, күдіктілердің (барлығының) қайда болғаны, не істеп жатқаны және кіммен болғаны туралы сұрақ қояды. Содан кейін прокурор дедуктивті ойлау арқылы істі шешеді. Маркс бір рет Қылмыскер рөлін ойнап, өлім фразасын дәретхана қағазына жазғанын айтады. Оның құрбаны, Элис Дюер Миллер, оны алып, дәретханада "өлді", бірақ мектепті бітірмеген Маркс табылғанда бірден танылды; ол "Сіз дедсіз" деп жазған екен.

Вариациялар

"Өлімшіл қол алысу" нұсқасында ойыншылар бір-бірімен сәлемдескендей қол алысып, үнемі араласып жүреді, ал кісі өлтіруші арнайы қол алысу арқылы өлтіреді, мысалы, құрбанның алақанына жұмсақ тию. Жәбірленушілерге бірден "өлуіне" рұқсат етілмейді, олар бірнеше қадам жасап немесе бір-екі ойыншымен қол алысып, содан кейін ғана "өледі". "Жалғыз рух" ойынында ойыншы кісі өлтірушіге ("Жалғыз рух") тікелей үн қатып, оны айыптауға мүмкіндігі бар. Егер айыптаушы дұрыс болса, ол ойынды жеңеді, әйтпесе ойыннан шығарылады. Кейбір нұсқаларда, теріс айыптаған ойыншы да шығарылады. "Жақыннан кесілген тамақ" нұсқасында ойыншылар қараңғыда, ғимараттың дәліздері мен бөлмелерін аралап жүреді. Ойын басында әрбір ойыншыға рөлдер тағайындалады: Аса тузы – Кісі өлтіруші (ойыншылар санына қарай бірнеше Кісі өлтіруші болуы мүмкін), Патшалар – Детективтер (Кісі өлтірушілер санының кемінде екі есе көп), қалған карталар – қала халқы (Қалалық ұйым). Ойыншылар дәліздерді аралап жүргенде, Кісі өлтіруші қараңғыда адамдарды саусағымен (немесе иығына тию арқылы) жақыннан кесіп өлтіреді, содан кейін оларға қайда жатып, өлгендей болу керектігін айтады, ал Кісі өлтіруші құрбаннан алыстап кетеді. Кісі өлтіруші құрбандардың жеке куәліктерін ұрлап алуы мүмкін. Барлық өлген ойыншылар үнсіз болуы керек және олар өлген-өлмегенін сұрағанда ғана "Иә" деп жауап бере алады. Біреу өлген ойыншыны тапқанда, ол дереу жақын жердегі шамды жағып, "Қараңғыда кісі өлтіру!" деп айқайлайды. Содан кейін барлығы, соның ішінде сол раундта өлтірілгендер де, жиналыс бөлмесіне жиналады. Детектив өзінің белгісін (Патша жеке куәлігін) көрсету арқылы жиналысты басқаруға құқылы. Жиналыс барысында қала халқы Детективке көргендерін және кімді күдіктенетінін айтады. Детектив ойыншыны Кісі өлтіруші деп айыптауға немесе жиналысты жауып, ойынды жалғастыруға шешім қабылдай алады, егер ол дайын болмаса. Егер Детектив теріс айыптаса, оны қалалық ұйым өлтіреді, содан кейін келесі раунд басталады. Қалалық ұйым көпшілік дауыспен айыптауға да құқылы, бірақ кінәсіз адамды өлтірген жағдайда жазаланады. Тегіс айыптаудан кейін ойын автоматты түрде келесі раундқа өтеді. Жарық сөндіріліп, ойыншылар ғимаратты аралауды жалғастырады. Қалалық жиналыстар кезінде Кісі өлтіруші Детективті және/немесе қалалық ұйымды алдау үшін қанша қажет болса, сонша өтірік айтуға құқылы. Тек дұрыс айыптаған жағдайда ғана Кісі өлтіруші кінәсін мойындауы керек, сонда ойын аяқталады және ол жеңіледі. Егер Кісі өлтіруші барлық ойыншыларды өлтіре алса, ол шамды жағып, өзін жеңімпаз деп жариялайды, сонда ойын аяқталады.