Кіріспе

Эдгар Ли Мастерстің өлеңдер жинағы. «Спун Ривер антологиясы» (1915) – Эдгар Ли Мастерстің қысқа, еркін өлеңдерден тұратын жинағы. Өлеңдер жиынтығында Мастерстің туған қаласы Льюистаунның жанынан ағып өткен Спун Ривер өзенінің атымен аталған, құрамындағы Спун Ривер қаласының тұрғындарының епитафиялары баяндалады. Өлеңдердің мақсаты – ауылдық және шағын қалалық американдық өмірдің мифтерін жою. Жинаққа 212 жеке тұлға кіреді, олардың барлығы өмірі, жоғалтулары және өлім жағдайлары туралы 244 әңгіме береді. Көптеген өлеңдерде қауымның шындық көрінісін жасайтын өзара сілтемелер бар. Өлеңдер алғаш рет 1914 жылы Миссури штатының Сент-Луис қаласындағы «Ридидің айнасы» әдеби журналында Уэбстер Форд псевдонимімен жарияланды.

Жазу және жариялау тарихы

Spoon River антологиясында кездесетін кейіпкерлердің көпшілігі Мастерстің өскен екі қаласы – Петербург пен Льюистаун (Иллинойс штаты) – туралы білген немесе естіген адамдардың үлгісімен жасалған. Мастер кейде осы нақты адамдардың есімдерін өзгертіп, жасырған, ал кейде оларды аздап өзгерткен, тіпті кейбір жағдайларда мүлдем өзгеріссіз қалдырған. Spoon River антологиясының алғашқы кітапшасы 1915 жылы Macmillan компаниясы тарапынан 213 өлеңмен жарық көрді. Мастерс 1916 жылғы басылымға 33 жаңа өлең қосып, түпнұсқа кейіпкерлермен байланысы бар жаңа кейіпкерлерді дамытты. Осы жаңа өлеңдердің ішінде "Түнгі күзетші Энди", "Иза Наттер", "Плимут Рок Джо" және "Эпилог" бар еді.

Сыншылдық қабылдау және мұра

Spoon River Anthology сыншылар тарапынан да, коммерциялық тұрғыдан да сәтті болды. Езра Паундтың «Спун-Ривер» поэмаларына жазған рецензиясы былай басталады: «Соңғы күні! Соңғы күні Америка ақынды тапты». Карл Сэндбургтің пікірі де осыған ұқсас: «Кейде адам жүрегінің соққан дыбысын камтитын кітап жазады. Кітаптың беттерінен көрінетін адамдар – өмірдің өзінен алынған, жазушының туған жеріндегідей қарапайым немесе жұмбақ адамдар. Міне, осындай жазушы мен кітап дүниеге келді». Кітап төрт жыл ішінде 80 000 дана сатылып, сол кездегі стандарттар бойынша халықаралық бестселлер атанды. Алайда, Спун-Ривер аймағындағы адамдар антологиядағы бейнелеуге қарсы болды, әсіресе поэмалардың көптеген кейіпкерлері нақты адамдарға негізделгендіктен. Кітап 1974 жылға дейін Льюистаун мектептері мен кітапханаларында тыйым салынды. (Мастерс: «Анама [антология] ұнамады, ал әкеме өте ұнады» деді.) Бұған қарамастан, антология Льюистаунда кеңінен оқылды; жергілікті тарихшы Келвин Сэмпсон: «Льюистаундағы әрбір отбасыда, мүмкін, кімнің кім екенін жазып, антологияның көшірмесімен бірге сақталған жасырын қағаз немесе дәптер болған шығар» деп атап өтті. Екінші туындысы аз сәттілікке жетіп, сын-пікірлер де нашар болды. 1933 жылы Мастерс «Спун-Ривер антологиясының» жазылуы мен оған алынған жауаптар туралы «Спун-Ривердің пайда болуы» деген ретроспективті эссе жазды. 2015 жылы қала антологияның 100 жылдығын турлар, көрмелер мен театрлық қойылымдармен атап өтті. Ол актерлік шеберліктегі Миснер әдісінде екінші курс студенттерінің кейіпкерлерді жасау жұмысында да жиі қолданылады. Spoon River Anthology видео ойындардағы «аудио күнделік» әңгімелеу тәсіліне бастапқы шабыт бергендігі үшін танымал, бұл алғаш рет System Shock ойынында пайда болды және баяндайтын ойындардың стандартты элементіне айналды.

Бейімделулер

Энди Кауфман 1969 жылы Грэм кіші колледжінде оқыған кезде «Spoon River Anthology» туындысын орындады. Оның диалогында он бес жылдан кейін оның өлімінің себебі болып саналатын қатерлі ісік туралы айтылған. Перси Грейнджер Антологиядан шабыт алып, Мастерлерге арналған «Spoon River» атты скрипкалық күйдің үш вариациясын (фортепиано, екі фортепиано және оркестр үшін) жазды. 1943 жылы кітап Италияда жарық көрді (Фернанда Пивано аударған). Бұл нұсқа итальяндық Cetra лейблі 1959 жылы LP-де шығарды, оқырмандары Паоло Карлини, Арнольдо Фоа, Вера Герардюччи және Эльза Мерлини болды. 1951 жылы Ла Скалада Марио Пергальоның «Ла Коллина» (Төбе) операсы қойылды, онда Мастерстің бірнеше өлеңдері опералық түрде орындалды. 1952 жылы швед композиторы Лейси Болдеман антологиядан төрт өлеңді «Эпитафиялар (4), меццо-сопрано және скрипкалық оркестр үшін, Op. 10» әні ретінде жазды, оны 2008 жылы Анна Софи фон Оттер орындады. 1956 жылы неміс композиторы (25 қазан 1894 – 15 желтоқсан 1972) төрт өлеңді «Spoon River-дің өлгендері» атты баритон мен аккордеонға арналған ән циклі ретінде таңдады. 1957 жылдың 2 маусымында CBS радио желісі CBS радиосының аясында «Spoon River Anthology» туындысының «Эпитафиялар» радио адаптациясын эфирге шығарды. Адаптацияны Уильям Конрад режиссерлік етіп, баяндады, ал актерлік құрамында Вирджиния Грегг, Жаннет Нолан, Парли Бейр, Ричард Кренна, Джон Дехнер және Джон МакИнтайр болды. 1963 жылы Чарльз Эйдман «Spoon River Anthology» туындысын бүгінгі күнге дейін жиі қойылатын театрлық қойылымға бейімдеді. 1964 жылдан 1974 жылға дейін фотограф Марио Джакомелли Эдгар Ли Мастерстің өлеңдер жинағынан шабыттанған «Spoon River-ге құрмет» атты абстрактілі фотосуреттер сериясын жасады. 1971 жылы итальяндық әнші-күйші Фабрицио Де Андре «Spoon River Anthology» туындысынан шабыттанған «Non al denaro non all'amore né al cielo» тұжырымдамалық альбомын шығарды. 1985 жылы британ композиторы Эндрю Даунз бес өлеңді «Spoon River-ден әндер» атты ән циклі ретінде таңдады. 1987 жылы испан жазушысы Джон Хуаристи баск сепаратистік тобы ЕТА жасаған қылмыстарды айыптау үшін «Spoon River, Euskadi» атты өлең жазды (оның «Suma de varia intención» кітабына енді). 2000 жылы альт-кантри әншісі Ричард Бакнер «Spoon River Anthology» туындысының он сегіз өлеңін «The Hill» альбомына арнап әндерге бейімдеді. Тоғызы әнмен, тоғызы аспаптық музыкамен орындалды. 2004 жылы Уолтер Дин Майерс «Spoon River Anthology» туындысынан шабыттанған «Here in Harlem» атты өлеңдер жинағын жариялады. 2004 жылдан бері жазушы және әнші Мариана Фигероа мен суретші және автор Франсиско Томсич «Рио Кучара» жобасы бойынша жұмыс істеп жатыр, ол «Spoon River Anthology» туындысының өлеңдеріне негізделген әндер циклі. 2005 жылы Юта штатының Университетінің шығармашылық оқу ортасы Лабораториясы «Spoon River-дің дауыстары» атты маңызды ойынды жасады, онда ойыншы қоршаған ортаны зерттейді және «Spoon River Anthology» туындысына негізделген жұмбақтарды шешеді. Әнші Майкл Питер Смиттың «Spoon River» әні «Spoon River Anthology» туындысына негізделген. 2011 жылы Том Андолора «Spoon River Anthology» туындысын «The Spoon River Project» атты музыкамен театрлық қойылымға бейімдеді. Ол Бруклиндегі Грин Вуд зиратында қойылды және Playscripts баспасынан шықты. 2014 жылы Торонтоның Soulpepper театры Майк Росс пен көркемдік директор Альберт Шульц бейімдеген «Spoon River» мюзиклінің премьерасын өткізді. Мюзикль 2017 жылдың шілдесінде Бродвейден тыс ашылды. 2015 жылы Морин Люси О'Коннелл «Spoon River Anthology» туындысын «Spoon River: the Cemetery on the Hill» атты музыкамен бірге пьесаға бейімдеді. Пьесада дәстүрлі әндермен қатар О'Коннелл жазған түпнұсқа материал да бар. Ол Калифорния штатының Валли Виллидж қаласындағы Эклектикалық компания театрында қойылды. 2015 жылдың 26 қарашасында Франческо Конверсано мен Нене Григнаффини режиссерлік еткен «Ritorno a Spoon River» деректі фильмінің премьерасы Торино кинофестивалінде өтті. Льюистаун қаласында түсірілген деректі фильмде антологияның жүз жылдығы тойланды. 2017 жылы Мартин Таккельдің антологиясынан алынған «Spoon River-ге қайту» мюзиклі Нью-Йорктегі Театр қатарындағы Lion театрында премьерасы болды. 2021 жылдың 13 наурызында «Spoon River Anthology» Оксфорд университетінің драмалық қоғамы онлайн өлең оқу ретінде ұсынды, оған Раскин студенттері суреттеген шектеулі басылым кітапшасы қосылды.