Жұқпалы лосось анемиясы (ISA) – лосось шаруашылығына зиян келтіретін, Salmon isavirus вирусынан туындайтын қауіпті ауру. Симптомы, алдын алу шаралары туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Вирустың түрі
Species of virus
Жұқпалы лосось анемиясы (ISA) – Атлантикалық лосостің (Salmo salar) Salmon isavirus вирусынан туындайтын вирустық ауру. Бұл ауру Канада, Норвегия, Шотландия және Чилидегі балық шаруашылықтарына әсер етеді және зардап шеккен шаруашылықтарға ауыр зиян келтіреді. ISA 1990 жылдан бері Әлемдік мал денсаулығы ұйымының хабарлауға тиіс ауруы болып саналады. Еуроодақта бұл экзотикалық емес ауру ретінде жіктеледі және Еуропалық қауымдастықтың балық аурулары бойынша анықтамалық зертханасымен бақыланады.
Infectious salmon anemia (ISA) is a viral disease of Atlantic salmon (Salmo salar) caused by Salmon isavirus. It affects fish farms in Canada, Norway, Scotland and Chile, causing severe losses to infected farms. ISA has been a World Organisation for Animal Health notifiable disease since 1990. In the EU, it is classified as a non exotic disease, and is monitored by the European Community Reference Laboratory for Fish Diseases.
Вирусология
АИТ салмонның жұқпалы анемия вирусы (ISAV) қоздырады. ISAV – сегменттелген РНК вирусы, "Isavirus" туысының жалғыз түрі, ол Orthomyxoviridae тұқымдастығына жатады, демек, тұмау вирустарымен туыс. Геномы кем дегенде 10 белокты кодтайды. Вирустың бірнеше ерекше штамдары бар. Ең көп таралғандары – еуропалық және солтүстік америкалық штамдар.
ISA is caused by the infectious salmon anemia virus (ISAV). ISAV, a segmented RNA virus that is the only species in the genus "Isavirus", which is in the family Orthomyxoviridae, and therefore related to the influenza viruses. The genome encodes at least 10 proteins. There are several distinct strains of the virus. The most common are a European strain and a North American strain.
Патология
ISA вирусы жұқтырған балықтарда ауыр анемия пайда болады. Емдік сүтқоректілердің піскен қызыл қан жасушаларынан айырмашылығы, балықтардың піскен қызыл қан жасушаларында ДНҚ болады және олар вирустармен зарарға ұшырауы мүмкін. Балықтардың жаны ақшыл түске енеді, олар су бетіне жақын жүзіп, ауа жұтып алуы мүмкін. Дегенмен, балық сыртқы түрде ауру белгілерін көрсетпей, қалыпты аштығын сақтап, кенеттен өліп қалуы мүмкін. Ауру жұқтырған шаруашылықта жайлап тарауы мүмкін, ал ең жаман жағдайда өлім-жітім 100%-ға жуық болуы мүмкін. Өлген балықты тексеру кезінде өлімнің түрлі себептері анықталды. Бауыр мен көкбауыр ісінуі, қанға толуы немесе жартылай өлі болуы мүмкін. Қан айналымы тоқтауы және қанда өлген жасушалардың болуы мүмкін. Қалған қызыл қан жасушалары оңай жарылады, ал дамымаған және зақымдалған қан жасушаларының саны артады. Жұқпалы лосось анемиясы тұмау вирусына ұқсас. Оның жұғу жолдары және жұқпалы лосось анемиясы вирусының табиғи резервуарлары толыққанды түсініксіз. Атлантикалық лососьтан басқа, теңізде жүретін қоңыр форель (Salmo trutta) және Көкжұлдыз форелі (Onchorhyncus mykiss) да зарарға ұшырауы мүмкін, бірақ ауырмайды, сондықтан бұл түрлер вирустың маңызды тасымалдаушылары және резервуарлары болуы мүмкін деп саналады. Зерттеулер көрсеткендей, Тынық мұхитының лосось түрлерінің бірнешесі, тіпті аса патогенді штаммдары да вирустың тасымалдаушысы бола алады, бірақ Тынық мұхитының лососі қазіргі уақытта жоғары төзімділікке ие және ISAV-қа байланысты ешқандай белгілер байқалмайды. Дегенмен, ISAV-дың Тынық мұхитының лососіне бейімделу мүмкіндігі бар.
ISA virus causes severe anemia in infected fish. Unlike the mature red blood cells of mammals, the mature red blood cells of fish contain DNA, and can become infected by viruses. The fish develop pale gills, and may swim close to the water surface, gulping for air. However, the fish may show no external signs of illness and maintain a normal appetite, until suddenly dying. The disease can progress slowly throughout an infected farm and, in the worst cases, death rates may approach 100%. Post mortem examination of the fish has shown a wide range of causes of death. The liver and spleen may be swollen, congested or partially already dead. The circulatory system may stop working, and the blood may be contaminated with dead blood cells. Red blood cells still present burst easily, and the numbers of immature and damaged blood cells are increased. Infectious salmon anemia appears to be most like influenza viruses. Its mode of transfer and the natural reservoirs of infectious salmon anemia virus are not fully understood. Apart from Atlantic salmon, both sea run Brown trout (Salmo trutta) and Rainbow trout (Onchorhyncus mykiss) can be infected, but do not become sick, so it is thought possible that these species may act as notable carriers and reservoirs of the virus. Research shows that while several species of Pacific salmon can be carriers of the virus, even highly pathogenic strains, Pacific salmon currently show high relative resistance and no ISAV related symptoms. However, the potential for ISAV adaptation to Pacific salmon exists.
Эпидемиология
1984 жылдың күзінде Норвегияның оңтүстік-батыс жағалауында шаруашылыққа алынған Атлантикалық лососьта жаңа ауру анықталды. Ауру жұқпалы лосось анемиясы деп аталды. Ауру баяу тарады, бірақ кейбір шаруашылықтарда лососьтың 80%-ға дейін қырылды. 1988 жылдың маусымына қарай, ауру жеткілікті түрде кең таралып, ауыр салдарға келгендіктен, Норвегияның Ауыл шаруашылығы, балық шаруашылығы және тамақ министрлігі оны тіркеуге жататын ауру деп жариялауға мәжбүр болды. 1996 жылдың жазында Канаданың Нью-Брансуик провинциясында шаруашылыққа алынған Атлантикалық лососьта жаңа ауру пайда болды. Ауруға ұшыраған шаруашылықтардағы балықтың өлім-жұлымы өте жоғары болды және құрбандарды кең ауқымды ғылыми зерттеуден кейін ауру "геморрагиялық бүйрек синдромы" деп аталды. Бұл аурудың көзі мен таралуы белгісіз болса да, Норвегия және Канада ғалымдарының зерттеулері вирустың жұқпалы лосось анемиясы мен геморрагиялық бүйрек синдромына жауапты екенін нақты көрсетті. 1998 жылдың мамырында Шотландияның батыс жағалауындағы Лох-Невис көліндегі лосось шаруашылығы жұқпалы лосось анемиясының ошағы болуы мүмкін деген күдік туғызды. Күдік расталды және жыл соңына қарай ауру Шотландияның құрлық бөлігінде ғана емес, сонымен қатар Скай және Шетланд аралдарындағы тағы он бес шаруашылыққа тарады. 2008 жылы Шетланд аралдарында ISA ошағы тіркелді. ISA тек бір нысандағы балықтарда ғана анықталды. Аурудың осы нысаннан тыс жерлерге тарағанын көрсететін ешқандай дәлел жоқ, бірақ жақын жердегі екі SSF клеткасы ауруды тасымалдауы мүмкін деген күдік туғызып, қазір олар да балықтан тазаланды. 2011 жылы Британдық Колумбияның орталық жағалауынан алынған екі жабайы Тынық мұхиты лососі алдын ала тестілеулерде вирустың болуына ұқсас белгілер көрсеткеннен кейін ISA-ға шалдыққан деген күдік туды. Алайда, ISA вирусын күшейту және өсіру үшін жасалған Канаданың азық-түлік инспекциясы агенттігінің кең ауқымды сынақтары сәтсіз аяқталды, нәтижесінде агенттік ISA вирусының жоқ екенін мәлімдеді. 2012 жылдың ақпанында Новая Шотландияда ISA ошағы расталды, нәтижесінде 750 000-ға жуық лосось жойылды. 2012 жылдың шілдесінде Канаданың Ньюфаундленд және Лабрадор провинцияларында жұқпалы лосось анемиясының ошағы расталды, нәтижесінде Канаданың азық-түлік инспекциясы агенттігі 450 000 шаруашылық лососін жойды, ал 2012 жылдың соңында тағы бір нысанда аурудың таралуы расталды. 2012 жылдың ортасында Жаңа Шотландияда тағы бір ошақ анықталды, CFIA 240 000 балықты 2013 жылдың басында оператор жинап, тұтыну нарығына өңдеуге жібермес бұрын нарықтық өлшемге жеткізуге рұқсат берді. CFIA бақылауында болғаннан кейін, балық вирустың болуына қарамастан адам тұтынуына жарамды деп танылды, өйткені ауру "адам денсаулығына қауіп төндірмейді". 2016 жылдың қаңтарында Британдық Колумбияда алғаш рет шаруашылық және жабайы лососьта вирус табылды. Чилиде ISA алғаш рет 1990 жылдары лосось шаруашылығынан оқшауланды және 2001 жылы алғаш рет сипатталды, бірақ бастапқы кездесу кең ауқымды проблемаларға әкелмеді. Алайда, 2007 жылдың маусымынан бастап ұлттық өнеркәсіп ISA-ның қауіпті ошағымен күресіп келеді, ол әлі толық бақылауға алынбаған және өнеркәсіптің елеулі құлдырауына, көптеген шаруашылықтардың жабылуына және жоғары жұмыссыздық деңгейіне әкелді. Вирус Лос-Лагос аймағындағы Чилоэ архипелагындағы Атлантикалық лосось шаруашылығында анықталды және сол сәтте-ақ оңтүстікке қарай Айсен аймағының фьордтары мен арналарына тарады.
In the autumn of 1984, a new disease was observed in Atlantic salmon being farmed along the southwest coast of Norway. The disease, which was named infectious salmon anemia, spread slowly, but caused the death of up to 80% of salmon stock in some hatcheries. By June 1988 it had become sufficiently widespread and serious to require the Norwegian Ministry of Agriculture, Fisheries and Food to declare it a notifiable disease. In the summer of 1996, a new disease appeared in Atlantic salmon being farmed in New Brunswick, Canada. The death rate of the fish on affected farms was very high and, following extensive scientific examination of the victims, the disease was named "hemorrhagic kidney syndrome." Although the source and distribution of this disease was not known, the results of studies by Norwegian and Canadian scientists showed conclusively that the same virus was responsible for both infectious salmon anemia and hemorrhagic kidney syndrome. In May 1998, a salmon farm at Loch Nevis on the west coast of Scotland reported its suspicions of an outbreak of infectious salmon anemia. The suspicions were confirmed, and by the end of the year, the disease had spread to an additional fifteen farms not only on the Scottish mainland but also on Skye and Shetland. In 2008, there was an outbreak of ISA in Shetland. ISA was detected in fish from just one site. There is no evidence the disease has spread beyond this site, but two nearby SSF cages are under suspicion of carrying the disease and are also now clear of fish. In 2011, two wild Pacific salmon taken from the central coast of British Columbia were suspected to have ISA after preliminary tests showed possible evidence of the virus. However, extensive testing by the Canadian Food Inspection Agency to try to amplify and culture the virus were unsuccessful, prompting the agency to conclude that the ISA virus was not present. In February 2012, a confirmed outbreak of ISA in Nova Scotia resulted in the destruction of up to 750,000 salmon. In July 2012, a confirmed outbreak of infectious salmon anemia in Newfoundland and Labrador, Canada, prompted the destruction of 450,000 farmed salmon by the Canadian Food Inspection Agency and an outbreak was also confirmed at another site in late 2012. In mid 2012, another outbreak was identified in Nova Scotia, with the 240,000 fish being allowed by CFIA to mature to market size before being harvested in early 2013 by the operator and processed for the consumer market. After being held by the CFIA, the fish was declared fit for human consumption despite the presence of the virus as the disease "poses no risk to human health". In January 2016, it was announced that the virus had been discovered in farmed and wild salmon British Columbia for the first time. In Chile, ISA was first isolated from a salmon farm in the 1990s and described for the first time in 2001, although the initial presence never resulted in widespread problems. However, since June 2007, the national industry has been dealing with a serious ISA outbreak which has not yet been completely brought under control and has been responsible for an important decline in the industry, closure of many farms and high unemployment. The virus was detected in an Atlantic salmon farm in Chiloé Archipelago in Los Lagos Region and spread to the fjords and channels of Aysén Region to the south almost immediately.
Беріліс
Вирус жұқтырған балықтармен немесе олардың шырыштарымен, сондай-ақ жұқтырған балықты ұстаған жабдықтармен немесе адамдармен тікелей жанасу арқылы таралады. Вирус теңіз суында тірі қалуға қабілетті, сондықтан инфекция жұқтырмаған шаруашылық үшін ең үлкен қауіп факторларының бірі – оның инфекция жұқтырған шаруашылыққа жақын орналасуы. Лепеофтирус salmonis теңіз бітесі, шағын қабықшалы паразит, ол лососьтың қорғаныш қабығына, қабыршақтарына және терісіне шабуылдайды, вирусты оның бетінде және ас қорыту жолында пассивті түрде тасымалдауы мүмкін. Зертхана жағдайында Lepeophtheirus salmonis ISA вирусын пассивті түрде таратуға қабілетті. ISA вирусының теңіз бітесінде көбейе алатыны әлі белгісіз, бірақ мұндай мүмкіндік бар, себебі вирустар қосымша тасымалдаушыларды пайдалана алады, мысалы, денге безгегі, Батыс Нил вирусы немесе африкалық шошқа ауруы вирусы сияқты арбовирустар.
The virus is spread by contact with infected fish or their secretions, or contact with equipment or people who have handled infected fish. The virus can survive in seawater, so a major risk factor for any uninfected farm is its proximity to an already infected farm. The Lepeophtheirus salmonis sea louse, a small crustacean parasite that attacks the protective mucus, scales and skin of the salmon, can carry the virus passively on its surface and in its digestive tract. Under laboratory conditions Lepeophtheirus salmonis can passively transfer ISA. It is not known whether the ISA virus can reproduce itself in the sea louse, although this is a possibility as viruses can use secondary vectors for transmission, for example Arboviruses such as dengue fever, West Nile virus, or African swine fever virus.
Диагностика
Клиникалық белгілер мен патология инфекцияға ұқсатуы мүмкін. Вирусты анықтау иммунофлюоресценция және ПТР арқылы жүзеге асырылуы мүмкін.
Clinical signs and pathology may suggest infection. Viral identification is possible using immunofluorescence and PCR.
Емдеу және бақылау
Балық жұққаннан кейін емдеу жоқ. Қазір ИСА-ға қарсы вакцина әзірлеу жұмыстары жүріп жатыр.
There is no treatment once fish are infected. Work is now underway to develop a vaccine against ISA.
Эволюция
Вирустың бірнеше ерекше штаммы бар, олардың кейбіреулері патогенді, ал кейбіреулері емес. Ең көп таралғандары – еуропалық штамм және солтүстік америкалық штамм. Бұл зерттеу 1879 жылы көкжаңбырлы алабұға алғаш рет солтүстік америкадан еуропаға әкелінген кезден бастап, атлант мұхиты арқылы көптеген балықтар тасымалданғанын, олар ISA вирусын тасымалдаған болуы мүмкін екенін көрсетеді. Кейбір түрлер еуропаға солтүстік америкадан, ал кейбір түрлер солтүстік америкаға еуропадан әкелінді. Вирус шамамен 1900 жылға дейін екі бөлек штаммға айналмағандықтан және балықтардың осынша көп тасымалданғанын ескере отырып, осы зерттеуге сәйкес, "қазіргі уақытта ISA вирусының географиялық тегін анықтау мүмкін емес". Тағы бір зерттеу бұл вирус 1932-1959 жылдар аралығында норвегияға енгізілгенін және бастапқы штамм солтүстік америкада табылған еуропалық субтипі болғанын көрсетеді. Чилиде табылған штаммдар 1995-2007 жылдар аралығында норвегиядан таратылған.
There are several distinct strains of the virus, some are pathogenic and some are not. The most common are a European strain and a North American strain. This research points out that starting in 1879 when rainbow trout were first brought to Europe from North America, there were many transfers of fish across the Atlantic ocean which may have carried the ISA virus. Some species were introduced to Europe from North America, and some species were introduced to North America from Europe. Given that the virus did not evolve into two separate strains until around 1900, and given how many transfers of fish there were, according to this research, "At present it is therefore not possible to suggest a geographical origin of the ISA virus." Another study suggests that this virus was introduced into Norway between 1932 and 1959 and that the original strain was the European subtype found in North America. The strains found in Chile were transmitted from Norway between 1995 and 2007.