Кіріспе

Вирустар туысы

Тобамовирус – оң жіпті РНК вирустарының туысы. Көптеген өсімдіктерде кездеседі. Тобамовирус атауы алғашқы ашылған вирустың (Темірқақ мозаикасы вирусы) қонақшысы мен симптомдарынан шыққан. Бұл туыста төрт бейресми кіші топ бар: олар – брассика, қабақ, мальва және баклажан тұқымдас өсімдіктерді зарарлайтын тобамовирустар. Бұл топтардың басты айырмашылығы – геномдық тізбектері және сәйкес қонақшы өсімдіктердің шеңбері. Бұл туыста 37 түр бар.

Құрылымы

Тобамовирустар қабықшасыз, спиральді таяқша тәрізді геометриясы және спиральді симметриясы бар. Диаметрі шамамен 18 нм, ал ұзындығы 300–310 нм. Геномдары сызықтық және сегменттелмеген, ұзындығы 6,3–6,5 кб шамасында. Вирус қозғалыс немесе қабықша ақуыздарының қатысуынсыз көбейе алады, бірақ қалған екеуінің болуы қажет. Құрылымдық емес ақуыздың РНК-ның қақпақталуына қатысы бар екенін көрсететін домендері бар, ал трансляциялық өнімде РНК полимераза мотиві табылады. Қозғалыс ақуыздары инфекция циклының өте ерте кезеңінде түзіледі және плазмодесмаларға локалданады, олар, әдетте, қожайынға тән ерекшелікке қатысады, себебі олардың қожайын жасушасының кейбір факторларымен өзара әрекеттесетіні болжанады.

Өмірлік цикл

Вирустың көбеюі цитоплазмада жүреді. Жасұшаға ену, жасұша мембранасын тесіп кіру арқылы іске асырылады. Көбею оң тізгілі РНК вирусы көбею үлгісі бойынша өтеді. Оң тізгілі РНК вирусының транскрипциясы – транскрипцияның механизмі. Аударма тоқтауды жою арқылы жүзеге асырылады. Вирус жасұшадан монопартитті, түтікшелерге тәуелсіз вирустық қозғалыс арқылы шығады. Өсімдіктер – вирусқа табиғи жасұша.

Эволюция

Тобамовирустардың кем дегенде 3 ерекше клады бар, олардың таралу аймақтары белгілі бір шамада сәйкес келеді: яғни, пасле тәрізділерді (solanaceous) жұқтыратын бір клад, екіншісі – қабақ және бұршақ тұқымдастарын (cucurbits and legumes), ал үшіншісі – крестоцветтерді (crucifers) жұқтырады.