Кіріспе
Бруно Андреас Лильефорс (14 мамыр 1860 – 18 желтоқсан 1939) – швед суретшісі. Ол ең алдымен табиғат және жануарлар бейнелерімен, әсіресе драматизмге толы көріністермен танымал. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Швецияның ең маңызды және ықпалды жабайы табиғат суретшісі болды. Ол сонымен қатар бірнеше тізбектелген суреттерді де салған, осылайша ол швед комиксінің алғашқы жасаушыларының біріне айналды.
Bruno Andreas Liljefors (; 14 May 1860 – 18 December 1939) was a Swedish artist. He is perhaps best known for his nature and animal motifs, especially with dramatic situations. He was the most important and probably most influential Swedish wildlife painter of the late nineteenth and early twentieth century. He also drew some sequential picture stories, making him one of the early Swedish comic creators.
Өмірбаян
Лильефорс Швецияның Уппсала қаласында Андерс Лильефорс пен Мария Маргарета Линдбектің отбасында дүниеге келді. Оның ағасы – композитор және дирижер Рубен Лильефорс (1871–1936). Бруно Лильефорс алты жыл бойы Катедральдік мектепте оқыды, содан кейін 1879 жылдан 1882 жылға дейін Швед Корольдік көркемсурет академиясында білімін жалғастырды. Одан кейін 1882–1883 жылдары Дюссельдорф, Бавария, Венеция, Флоренция, Неаполь, Рим және Париж қалаларына оқу сапарымен барды. Ол Грез-сюр-Луандағы скандинавиялық суретшілер колониясынан шабыттанды. 1886 жылы ол Корольдік академияға қарсы болған Суретшілер одағының (Konstnärsförbundet) мүшесі болды. 1888–1889 жылдары Гётеборгтегі Валанд академиясында сабақ берді. 1887 жылы Анна Оливия Олофссонға (1864–1947) үйленді. Неке 1895 жылы ажырасумен аяқталды, содан кейін ол алғашқы әйелінің кіші қарындасы Сигне Адольфина Хелена Олофссонға (1871–1944) үйленді. 1894 жылдың жазына дейін Уппсала тұрғыны болды, содан кейін Стокгольм архипелагін іздеді. 1905–1917 жылдары Сёдерманландтың Йтерярна қаласында, ал 1917 жылдан Уппландтың Остербюбрук қаласында өмір сүрді. Ол 1917–1932 жылдары өмір сүрген және жұмыс істеген Остербюбрук қаласында студия ашты. XIX ғасырдың соңында оның туындыларына мұңды атмосфера енді, бұл оның жеке өміріндегі қиындықтардың нәтижесі болуы мүмкін. Ол көбінесе ақша таппайтын, 1925 жылы қатты бет нервының ауруына шалдықты. 1932 жылдан бастап Лильефорс Стокгольмдегі Кунгсхольменде тұрды. Өмірінің соңғы екі жылын Уппсалада өткізді. Лильефорс 1939 жылы қайтыс болды және Уппсаланың ескі зиратында жерленді.
Жұмыс
Лильефорс жабайы табиғатты бейнелейтін суретшілердің арасында зор құрметке ие және, мысалы, американдық жабайы табиғат суретшісі Майкл Коулман оның ықпалымен танылған. Лильефорс өмірі бойы аңшы болды және ол жыртқыштардың аң аулауын жиі суреттеді, түлкі мен қоян, теңіз бүркіті мен ейдр, қара шұбар мен қара қасқырдың арасындағы күрес осының жарқын мысалдары. Оның суреттеріндегі еңбектің күңгірттігі бірте-бірте қызығушылық тудырды және оның туындылары Париж салонында көрмеге қойылды. Импрессионистердің ықпалы оның қоршаған орта мен жарықтың әсеріне назар аударуында көрінеді, ал кейіннен «Майлы үйректер, 1901 жылғы кеш» туындысында Арт-Нуво стилінің ықпалы байқалады, онда судағы төмен сәуле леопард терісін еске түсіреді, сондықтан оған шведтер «Panterfällen» деген лақап ат қойған.
Стиль
Ол өзінің тірі үлгілері ретінде жануарлар коллекциясын жинады. Эрнст Малмберг еске алды: Жануарлар оған инстинктивті сенім білдіріп, оған тарту сезімімен қарағандай көрінді. Біз оның жануарлар қорасында көптеген тұрғындарына – түлкілерге, борсықтарға, қоянға, қасқырға, мысыққа, күміс сұрғылға, бүркітке, сұр соқырға, қыранға, қара қасқаға және қара үйрекке – деген күшіне куә болдық. Лильефорстың ұлылығы жануарларды олардың табиғи ортасында бейнелеу қабілетінде жатты. Кейде ол осы мақсатқа аң ауы және тірі жануарларды бақылау арқылы жетті, ал кейде өлген жануарларды пайдаланды; мысалы, оның 1883–84 жылғы қысында салған «Бүркіт және қара үйрек» суреті өлген үлгілерге негізделген, бірақ ол сонымен қатар Эрентунадағы, Уппсаланың жанындағы шағын үйінің маңындағы қара үйректердің үйірмесі туралы есте сақтауын да қолданды. Ол былай деп жазды:
The animals seemed to have an instinctive trust and actual attraction to him. There in his animal enclosure, we saw his inevitable power over its many residents—foxes, badgers, hares, squirrels, weasels, an eagle, eagle owl, hawk, capercaillie and black game. The greatness of Liljefors lay in his ability to show animals in their environment. Sometimes he achieved this through hunting and observation of the living animal, and sometimes he used dead animals; for example, his Hawk and Black Game, painted in the winter of 1883–84, was based on dead specimens, but he also used his memory of the flocks of black grouse in the meadows around a cottage he once lived in at Ehrentuna, near Uppsala. He wrote:
«Бүркіт үлгісі – жас болған. Мен оны өзім өлтірдім. Барлығы сол кездегідей, ашық ауада салынды. Өлген бүркітті және қара үйректі бұталардың арасына, оларды тірідей көріну үшін иедім, көп еңбек еттім, бірақ шындығында бұл әлі өмір емес, натюрморт еді.»
Бағалау
Мұндай тәжірибе кейде Лильджефорстың жұмысына сын тудырды; Ларс Джонсон 1904 жылғы "Қара құбылан қоянды қуа жөнеліп бара жатқанда" картинасындағы "геральдикалық бейнелеуді" атап өтті, бұл таза натурализмнен алшақтауға себеп болады, және ол құбыланның қанат қауырсындарының орналасуынан, ол қоянға жауап ретінде бұрылудың орнына, сырғанап ұшуы мүмкін деген қорытындыға келді. Дегенмен, Лильджефорс жануарлар өнері ғылыми суреттеу және таксидермиямен байланысынан арыла бастаған кездегі пионер болды. Ол сонымен қатар ландшафтпен бірігудің үлгісін орнатты, ол жиырмасыншы ғасырдағы жабайы табиғат өнерінің дамуына маңызды ықпал етті.