Кіріспе

Миға қосылатын құрылғы. Ми имплантаттары, көбінесе нейроимплантаттар деп аталады, – бұл биологиялық организмнің миына тікелей қосылатын технологиялық құрылғылар. Олар әдетте мидың бетіне орналастырылады немесе ми қабығына бекітіледі. Қазіргі заманғы ми имплантаттарының басты мақсаты және көптеген зерттеулердің назар орталығы – инсульт немесе басқа бас жарақаттарынан кейін бұзылған ми аймақтарын айналып өтетін биомедициналық протездерді жасау. Бұл сезімдік алмастыруды қамтиды, мысалы, көру қабілетін қалпына келтіру. Басқа ми имплантаттары ғылыми мақсаттармен жануарлар тәжірибелерінде мидың белсенділігін тіркеу үшін қолданылады. Кейбір имплантаттар нейрондық жүйелер мен компьютерлік чиптер арасында байланыс құруға мүмкіндік береді. Бұл жұмыс "ми-компьютер интерфейсі" деп аталатын кеңірек зерттеу саласының бір бөлігі болып табылады. (Ми-компьютер интерфейсі зерттеулеріне сондай-ақ ақыл мен машина арасындағы байланысты қамтамасыз ететін, бірақ құрылғыны тікелей имплантациялауды қажет етпейтін ЭЭГ массивтері сияқты технологиялар да кіреді.) Мидың терең стимуляциясы және вагус нервінің стимуляциясы сияқты нейроимплантаттар Паркинсон ауруы және клиникалық депрессиясы бар науқастар үшін күнделікті практикаға айналып келеді.

Мақсаты

Ми имплантаттары мидағы жеке нейрондардан немесе нейрондар тобынан (биологиялық нейрондық желілер) келетін сигналдарды электрлік түрде күшейтуге, тоқтатуға немесе жазуға (немесе бір уақытта жазу мен күшейтуге) мүмкіндік береді. Бұл, осы нейрондардың функционалдық байланыстары шамамен белгілі болған кезде ғана мүмкін. Нейрондық процестердің күрделілігі және нейробейнелеу техникаларын қолдану арқылы нейрондардың әрекеттік потенциалымен байланысты сигналдарға қолжетімділіктің шектеулі болуы салдарынан, ми имплантаттарын қолдану соңғы нейрофизиологиялық және компьютерлік өңдеу қуатының жетістіктеріне дейін айтарлықтай шектелген болатын. Сондай-ақ, миға имплантаттың тигізетін кері әсерін азайту және организмның имплантаттың жұмысына тигізетін әсерін басарту мақсатында нейрондық имплантаттардың беткі химиясы бойынша көптеген зерттеулер жүргізілуде. Зерттеушілер сонымен қатар, миға операция жасамай-ақ, осы имплантаттарды жеткізу үшін тамырларды пайдалану сияқты әртүрлі жеткізу жүйелерін зерттеп жатыр; бас сүйегін жабық қалдыру арқылы пациенттер ұстамалар, инсульт немесе тұрақты жүйке зақымдануларының қаупін азайта отырып, ми имплантаттарын орнатуға мүмкіндік алады, мұның бәрі ашық ми операциясынан туындауы мүмкін.

Ғылыми-зерттеу және қолдану

1970 жылдан бері сезімдік алмастыру саласындағы зерттеулер маңызды прогреске жетті. Әсіресе көру қабілеті бойынша, көру жүйесінің жұмыс істеу принциптерін білу арқасында, көз имплантаттары (көбінесе ми имплантаттарының немесе мониторингтің қатысуымен) қолданылып, сәтті нәтижелер көрсетті. Есту қабілеті үшін есту жүйкесін тікелей стимуляциялау үшін кохлеарлық имплантаттар пайдаланылады. Вестибулокохлеарлық жүйке – перифериялық жүйке жүйесінің бөлігі, бірақ интерфейсі нағыз ми имплантаттарына ұқсас. Көптеген жобалар жануарлардың миынан ұзақ мерзімге жазу жасауда сәттілікке жетті. 1976 жылы Э. Шмидт басқаратын NIH зерттеушілері резус маймылдарының моторлық қабығынан сигналдарды жазу үшін қозғалмайтын "тұғырша" электродтарын қолданды, оның ішінде бір нейрондан 30 күннен астам жазу және ең жақсы электродтардан үш жылдан астам тұрақты жазу жасалды. "Тұғырша" электродтары таза иридийден жасалған және париленмен оқшауланған, бұл материалдар қазіргі уақытта Юта массивының киберкинетикалық жүзеге асырылуында қолданылады. Осы электродтар немесе олардың биоүйлесімді электрод материалдарын пайдаланатын туындылары қазіргі уақытта көру протездері зертханаларында, оқудың нейрондық негіздерін зерттейтін зертханаларда және киберкинетикалық зондтардан басқа моторлық протездерді зерттеуде қолданылады. Басқа зертханалар коммерциялық өнімдерде қол жетімді емес ерекше мүмкіндіктерді ұсыну үшін өздерінің имплантаттарын жасайды. Маңызды жаңалықтар: сенсорлық ажыратуды оқып үйрену кезінде мидың функционалдық қайта құрылу процесін зерттеу, физикалық құрылғыларды егеуқырлардың миымен басқару, роботтық қолдармен маймылдарды басқару, маймылдар мен адамдардың механикалық құрылғыларды қашықтан басқаруы, тарақандардың қозғалысын қашықтан басқару, адамда екі бағытты сигнал беру үшін Юта массивін алғаш рет пайдалану. Қазіргі уақытта бірнеше топтар адамдарға алдын ала моторлық протездерді имплантациялауды жүргізіп жатыр. Бұл зерттеулер қазіргі уақытта имплантаттардың қызмет ету мерзімімен шектеліп, бірнеше айға созылады. Массив қазір Braingate-тің сенсорлық компонентін құрайды. Сондай-ақ, миға имплантаттың әсерін азайту және организмге имплантаттың әсерін азайту үшін нейрондық имплантаттардың беткі химиясы бойынша көптеген зерттеулер жүргізілуде. Нейрондық имплантаттың тағы бір түрі – протездік нейрондық жад силиконды чиптері, олар жұмыс істеп тұрған нейрондардың сигналды өңдеуін имитациялайды, бұл адамдардың миына ұзақ мерзімді естеліктер жасауға мүмкіндік береді. Имплантаттар үшін, оның ішінде ми имплантаттары үшін, барлық органикалық құрылғылар биоүйлесімді болуы мүмкін болғандықтан тиімді болуы мүмкін. Егер органикалық нейроморфты құрылғылар осы деңгейге жетсе, "имплантаттар адамдарға қуатты экзоскелеттерді басқаруға мүмкіндік береді". Сонымен қатар, имплантацияланатын физикалық жасанды нейрондарды зерттеу де жүргізілуде. Миға дәрі жеткізу үшін имплантаттарды зерттеу жүргізілуде. 2016 жылы Иллинойс университетінің ғалымдары операциядан кейінгі бақылау үшін мидың кішкентай сенсорларын жасағанын хабарлады, олар қажет болмаған кезде еріп кетеді. 2020 жылы 2016 жылы Synchron компаниясын құрған Мельбурн университетінің ғалымдары Stentrode ашылуымен байланысты клиникалық деректерді жариялады – бұл құрылғы жамбас тамырлары арқылы, ашық ми хирургиясының қажеті болмай имплантацияланады. Технология екі науқастың ойлау арқылы компьютерді басқаруына мүмкіндік берді. Бұл соның ішінде эпилепсия және Паркинсон ауруы сияқты ми патологияларын диагностикалауға және емдеуге көмектеседі. 2023 жылы зерттеушілер құрылғыны пайдаланып компьютерді басқарған барлық төрт науқаста бірінші жыл ішінде ешқандай ауыр жағымсыз оқиғалар тіркелмегенін хабарлады.

Әскери

DARPA компаниясы "киборг жәндіктерді" әзірлеуге деген қызығушылығын білдірді. Бұл жәндіктердің қозғалысы Микроэлектромеханикалық жүйе (МЭМС) арқылы басқарылатын болады. Осыған ұқсас, DARPA акулалардың қозғалысын қашықтан басқару үшін нейрондық имплант әзірлеуде. Акуланың ерекше сезімдері жау кемелерінің қозғалысын немесе су астындағы жарылғыш заттарды анықтау үшін пайдаланылады. 2006 жылы Корнелл университетінің ғалымдары жәндіктердің метаморфоз даму кезеңінде жасанды құрылымдарды имплантациялау үшін жаңа хирургиялық әдіс ойлап тапты. Сол ғалымдар алғашқы жәндік киборгтарын – төсіне электроника орнатылған көбелектерді көрсетті. Техниканың бастапқы табысы зерттеулерді жандандырып, Гибридтік жәндік МЭМС (HI MEMS) бағдарламасын құруға әкелді. DARPA-ның микрожүйелер технологиясы жөніндегі кеңсесінің мәлімдемесіне сәйкес, бағдарламаның мақсаты – "жәндіктердің метаморфозының бастапқы кезеңдерінде олардың ішіне микромеханикалық жүйелерді орналастыру арқылы жәндік пен машина арасындағы тығыз байланысты интерфейстерді жасау". Нейроимплантаттарды пайдалану тарақандарда сәтті сынақтан өтті. Жәндікке хирургиялық жолмен электродтар орнатылды, олар адамдармен қашықтан басқарылды. Нәтижелер кейде әртүрлі болғанымен, тарақанды электродтар арқылы берілген импульстармен басқаруға болатыны анықталды. DARPA әскери және басқа да салалардағы оның тиімді қолданылу мүмкіндіктеріне байланысты бұл зерттеуді қаржыландыруда. 2009 жылы Италиядағы Электр және электроника инженерлері институтының (IEEE) МЭМС конференциясында ғалымдар алғашқы "сызбасыз" ұшатын қоңыз киборгын көрсетті. Калифорния университетінің Берклидегі инженерлер DARPA HI MEMS бағдарламасының қаржыландыруымен "қашықтан басқарылатын қоңыз" дизайнын жасады. Осы жылы "көтергіш көмегімен" кірпік киборгының сымсыз басқаруы да көрсетілді. Зерттеушілер құрттар, аралар, тышқандар және қазға арналған HI MEMS-ті әзірлеуді жоспарлап отыр. HI MEMS кибернетикалық жәндігінің сәттілігі үшін ол бастапқы нүктеден ұшып, компьютерлік бағдарлама арқылы белгілі бір соңғы нүктеге бақыланатын қону жасауы керек. Қонудан кейін кибернетикалық жәндік орнында тұруы тиіс. Нью-Йорктегі Mount Sinai Hospital-дың нейроинтервенционисі доктор Томас Окслиге Stentrode технологиясы үшін марапат берілді. Окслидің Австралиядағы тобы DARPA-ның сенімді нейроинтерфейс технологиясы (RE NET) бағдарламасының аясында қаржыландырылған АҚШ-тан тыс жалғыз топ болды. Бұл технология миға имплантаттарды орнату үшін мидың ішіне кесуді қажет етпейтін, минималды инвазивті хирургиялық процедураны қолдануға тырысатын алғашқы технология. Яғни, миға церебральды ангиография арқылы енгізілген, өздігінен кеңейтілген стентке орнатылған электродтар массиві. Бұл әдіс қауіпсіз және оңай қолжетімділікті қамтамасыз етеді, сонымен қатар параличтен басқа да көптеген жағдайларда күшті сигналды ұстап алады және қазіргі уақытта ауыр параличке ұшыраған пациенттердің қарым-қатынас жасау қабілетін қалпына келтіруге бағытталған клиникалық сынақтардан өтуде. 2015 жылы Ростов-на-Дону қаласындағы Оңтүстік федералды университетінің қабылдау және тану нейротехнологиялар зертханасының ғалымдары жарылғыш заттарды анықтау үшін миына микрочиптер салынған тышқандарды пайдалануды ұсынды. 2016 жылы американдық инженерлер шегірткелерді миындағы электродтары арқылы қауіпті заттар туралы ақпаратты операторларға жіберетін "қашықтан басқарылатын жарылғыш заттарды анықтаушы" жүйеге айналдыруда деп хабарланды.

Оңалту

Нейростимуляторлар 1997 жылдан бері эпилепсия, Паркинсон ауруы, дистония және соңғы кезде депрессия сияқты аурулардың белгілерін жеңілдету үшін қолданылып келеді. Нейростимуляция технологиясының қарқынды дамуы, нашарлатушы неврологиялық және психиатриялық аурулардан зардап шеккен беспрецедентті көптеген науқастарға көмек көрсетуде. Нейростимуляциялық терапияға инвазивті және инвазивті емес әдістер кіреді, олар электрлік стимуляция қолдану арқылы жүйке тізбегіндегі нейрондық функцияларды қозғауға бағытталған. ДАРПА 2010 жылы басталған Сенімді Нейрондық Интерфейс Технологиясы (RE NET) бағдарламасы аясында ми имплантаттарын да зерттеп жатыр, бұл ДАРПА-ның жетілдірілген протездік мүшелерінің мүмкіндіктерін басқару үшін жоғары өнімді нейрондық интерфейстердің қажеттілігін тікелей шешуге арналған. Мақсаты – осы мүшелерді басқару үшін жоғары өткізу қабілетіне ие, интуитивті интерфейс ұсыну. Ми-компьютер интерфейсін зерттейтін тұлғалар мен компаниялар: Илон Маск, Билл Гейтс, Марк Цукерберг, Джефф Безос, Neuralink, CTRL Labs және Synchron. Қазіргі ми имплантаттары вольфрам, кремний, платина-иридий немесе тіпті тот баспайтын болаттан жасалған. Болашақтағы ми имплантаттары наноөлшемді көміртек талшықтары (нанотүтіктер) және поликарбонат уретан сияқты сирек кездесетін материалдарды пайдалануы мүмкін. Көбінесе барлық имплантаттарға ашық ми хирургиясы қажет, бірақ 2019 жылы Synchron компаниясы қан тамырлары арқылы ми-компьютер интерфейсін сәтті орнатуға қол жеткізді. Омыртқа миының зақымдануын емдеуде де маңызды жетістіктер болды, оның ішінде ми мен омыртқа миы арасында «цифрлік көпір» құратын имплантаттарды қолдану да бар. 2023 жылдың мамыр айында Nature журналында жарияланған зерттеуде Швейцариялық зерттеушілер мұндай имплантаттарды сипаттады, олар 40 жастағы ер адамға, 12 жыл бойы белден төменге паралич болғанға, тек қана жүргіштің көмегімен тік тұрып, жүріп, тік беткейге көтерілуге мүмкіндік берді. Имплант орнатылғаннан кейін бір жылдан астам уақыт өткен соң, ол осы қабілеттерін сақтап қалды және тіпті имплант өшірілген кезде де таяқшалармен жүрді.

Тарихи зерттеулер

1870 жылы Эдуард Хитциг пен Густав Фрич иттердің миын электрлік түрде ынталандырғанда қозғалыс туындайтынын көрсетті. Роберт Бартолоу 1874 жылы адамдарда да осыны дәлелдеді. 20 ғасырдың басында Федор Краузе миына операция жасалған пациенттерді пайдалана отырып, адам миының аймақтарын жүйелі түрде картаға түсіре бастады. 1950 жылдары маңызды зерттеулер жүргізілді. Роберт Г. Хит психикалық науқастармен тәжірибелер жасады, мақсаты – электрлік стимуляция арқылы субъектілерінің көңіл-күйін өзгерту. Йель университетінің физиологы Хосе Дельгадо электрондық стимуляция арқылы жануарлар мен адамдардың мінез-құлқына шектеулі бақылау жасау мүмкіндігін көрсетті. Ол stimoceiver немесе трансдермалды стимуляторды ойлап тапты – бұл құрылғы миға электр импульстарын жіберу үшін имплантацияланады және агрессия немесе ләззат сезімі сияқты негізгі мінез-құлықты өзгертеді. Кейін Дельгадо «Ақыл-ойды физикалық бақылау» (Physical Control of the Mind) атты танымал кітап жазды, онда былай деді: «Жануарлардың бірнеше түріндегі іс-әрекетті қашықтан бақылау мүмкіндігі көрсетілді. Бұл зерттеудің басты мақсаты – жануарларды бағытталған түрде басқару механизмдерін түсіну және адамдарға қолдануға жарамды практикалық жүйелерді әзірлеу». 1950 жылдары ЦРУ да МКУЛТРА сияқты бағдарламалар арқылы ақыл-ойды басқару техникаларын зерттеуді қаржыландырды. Дельгадоның АҚШ Әскери-теңіз зерттеу кеңсесінен зерттеулерге қаржы алғандығына байланысты, ол ЦРУ-дан да қолдау алған деген болжам бар (бірақ бұл дәлелденбеді). 2005 жылы Scientific American журналындағы мақаласында ол бұл мәлімдемені құлық теориясының болжамы ретінде сипаттады. Ол өзінің зерттеулерінің мақсаты – мидың қалай жұмыс істейтінін түсіну үшін ғылыми мотивацияға негізделгенін айтты. Қазіргі зерттеулер параличпен ауыратын пациенттерге ой арқылы сыртқы құрылғыларды басқаруға және осы санаттағы адамдарда ойдан мәтінге қабілеттілікті жеңілдетуге бағытталған. 2012 жылы Nature журналындағы мақалада, пионер Лейх Хохбергтің (MD, PhD) басшылығымен жүргізілген зерттеуде төрт аяғы парализі бар екі адам BrainGate нейрондық интерфейс жүйесіне қосылғанда ой арқылы робот қолдарын басқара алғаны көрсетілді. Екі қатысушы үш өлшемді кеңістіктегі заттарға жете алды және ұстады, ал бірі жүйенің көмегімен 15 жылдан бері сал болып қалғаннан кейін алғаш рет өзіне кофе дайындады. 2020 жылдың қазан айында екі пациент Windows 10 жұмыс істейтін Surface Book 2 құрылғысын Stentrode ми-компьютер интерфейсі арқылы ой арқылы сымсыз түрде басқарып, мәтін жазып, электрондық пошта жіберіп, дүкен сәттен сатып алып, банк операцияларын жасады. Бұл ми-компьютер интерфейсін пациенттің қан тамырлары арқылы имплантациялаудың алғашқы тәжірибесі болды, бұл ашық ми хирургиясының қажеттілігін жойды.

Қауіп пен этикалық ескертулер

Этикалық сұрақтар туындайды: нейрондық имплантаттарды алуға кімдер лайықты, ал нейрондық имплантаттарды қалай дұрыс, ал қалай бұрыс пайдалануға болады. Паркинсон ауруы бар пациенттер үшін мидың терең стимуляциясы жиі қолданылатын процедураға айналып келе жатқанмен, кейбір мінез-құлықтық жағымсыз әсерлер болуы мүмкін. Әдебиетте апатия, галлюцинациялар, құмар ойындарға тәуелділік, гиперсексуалдық, когнитивтік бұзылыстар және депрессия туындауы мүмкін екендігі туралы хабарламалар бар. Дегенмен, бұл уақытша болуы мүмкін және стимуляторының дұрыс орналасуымен және калибровкалануымен байланысты, сондықтан оларды түзетуге болады. Кейбір трансгуманистер, мысалы, Рэй Курцвейл мен Кевин Уорвик, ми имплантаттарын адамның прогресі мен эволюциясының келесі қадамының бір бөлігі деп санайды, ал басқалары, әсіресе биоконсерваторлар, оларды табиғатқа қайшы деп қарастырады, адамзаттың маңызды қасиеттерін жоғалтуы мүмкін. Бұл басқа да адамды жетілдіру формалары сияқты дау тудырады. Мысалы, имплантаттар адамды кибернетикалық организмге (киборгқа) айналдырады деп айтылады. Сондай-ақ, барлық зерттеулер Хельсинки декларациясына сәйкес жүргізіледі деп күтілуде. Сонымен қатар, әдеттегі заңдық міндеттер қолданылады, мысалы, имплантат тағылған адамға имплантаттардың ерікті екендігі туралы ақпарат беру, (өте) сирек ерекшеліктер болған жағдайда ғана. Басқа да алаңдаушылықтар нейрондық имплантаттардың киберқылмысқа немесе жасырын бақылауға осалдығын қамтиды, себебі нейрондық имплантаттар бұзылуы, дұрыс пайдаланылмауы немесе дұрыс жасалмауы мүмкін. Саджа "адамның жеке ойларын қорғау маңызды" дейді және оларды қорғауды үкіметке немесе кез келген компанияға жүктеуді дұрыс деп санамайды. Калгари университетінің нейроэтика ғылымы бойынша профессоры Уолтер Гланнон "микрочиптерді үшінші тараптар бұзуы мүмкін" және "бұл пайдаланушының әрекеттеріне араласуы мүмкін, сондай-ақ чиптен ақпаратты алу арқылы жеке өмірін бұзуы мүмкін" деп ескертеді. Бұл адамның құқықтары мен негізгі азаматтық бостандықтарын қорғау үшін заң қабылдау қажеттігін тудырады, егер миды бақылау құрылғыларын және жазалау құрылғыларын теріс пайдалану және оларды адамдардың еркінен тыс имплантациялау мүмкін болса, сондай-ақ олардың жаулары ішкі немесе сыртқы болсын, ықпалды адамдардың жеке және саяси жауларының бейқам, еріксіз, бейхабар нысандарына миға электр тогын жіберу мүмкін болса. Адамның қан тамырларына оның келісімінсіз, еркімен және тиісті медициналық тарихы туралы құжаттамасыз құрылғыны енгізуді қылмыс ретінде қарастыру және оған айтарлықтай, даусыз жазалар белгілеу қажет. Мүгедекті әсер ететін және адамның қан тамырларына оны есінен шығарғаннан кейін және барлық тиісті құрылғыларды келісімсіз, заңсыз имплантациялаудан бұрын, кезінде және кейін есінен шығаратын заттарды қолданғаннан кейін, оны имплантациялау қажет.

Көркем әдебиет пен философияда

Ми имплантаттары қазіргі мәдениеттің бір бөлігіне айналды, бірақ оларға қатысты философиялық пікірлер Рене Декарт заманына дейін жетеді. 1641 жылы жарық көрген «Медитациялар» еңбегінде Декарт, адамның барлық көрінетін тәжірибесінің алдау ниетімен әрекет ететін зұлым демонның құрылысы болу мүмкін екенін анықтаудың жоқ екенін айтты. Декарттың бұл аргументінің қазіргі заманғы нұсқасы – «банкадағы ми» ой эксперименті, ол денесінен бөлек, қоректік ортада сақталатын және барлық нәрсенің қалыпты екенін сезіндіретін компьютерге қосылған миды көзге елестетеді. 20 ғасырда ми имплантаттары мен миды бақылау тақырыбын қамтитын ғылыми-фантастикалық әдебиет кеңінен таралды, көбінесе антиутопиялық көзқараспен. 1970 жылдардағы әдебиет бұл тақырыпты терең зерттеді, мысалы, Майкл Крайтонның «Терминал адам» романында миы зақымдалған ер адам ұстамаларды болдырмау үшін жасалған экспериментальді ми имплантатын алады, бірақ ол оны ләззат алу үшін қолданып, осымен оны зәулімдікке итермелейді. Ларри Нивеннің «Белгілі кеңістік» әңгімелеріндегі сымды бас концепциясы да бір мысал. Ми имплантаттарының компьютермен байланысуға арналған, интеллектіні арттыратын түрі ретіндегі оң көзқарасы Алгис Будристің 1976 жылғы «Майклмас» романында көрінеді. Технологияны үкімет пен әскерилердің қолдануына қатысты қорқыныш ертеде пайда болған тақырып. 1981 жылы BBC-де көрсетілген «Кошмарлы адам» сериалында жоғары технологиялық шағын су асты кемесінің пилоты ми импланты арқылы кемесімен байланысады, бірақ имплантты жұлып алғаннан кейін қатыгез кісі өлтірушіге айналады. Ми имплантаттарының әлемін зерттеген ең ықпалды роман, әдетте, Уильям Гибсонның 1984 жылғы «Нейромант» романы деп есептеледі. Бұл «киберпанк» жанрының алғашқы романы болды. Онда күшін, көру қабілетін, есте сақтау қабілетін арттыру үшін ми имплантаттарымен жабдықталған жалдамалылардың әлеміндегі компьютерлік хакердің оқиғасы баяндалады. Гибсон «матрица» терминін енгізеді және бас электроды немесе тікелей имплантаттармен «қосылу» концепциясын ұсынады. Ол сондай-ақ ми имплантаттарының ойын-сауық саласындағы мүмкін қолданыстарын зерттейді, мысалы, «систим» (модельделген стимуляция) – тәжірибелерді жазуға және қайта ойнатуға арналған құрылғы. Гибсонның еңбегі ми имплантаттарына қатысты мәдениетте кең таралған сөздерге әкелді. Оның ықпалы, мысалы, 1989 жылғы Shadowrun ролелік ойынында сезіледі, ол оның «datajack» терминін ми мен компьютер интерфейсін сипаттау үшін қабылдады. Гибсонның романдары мен әңгімелеріндегі имплантаттар 1995 жылғы «Джонни Мнемоник» және кейін «Матрица» трилогиясы фильмдерінің қалыбын құрады. Имплантаттарды немесе ми имплантаттарын қамтитын танымал әдебиеттерге Typers романы сериясы, «Spider Man 2» фильмі, «Earth: Final Conflict» телесериалы және көптеген компьютерлік/видео ойындар жатады. Gap Cycle (The Gap into): Стивен Р. Дональдсонның романдар сериясында «аймақ импланты» технологиясын пайдалану (және дұрыс пайдаланбау) бірнеше сюжеттік желілердің кілті болып табылады. Ghost in the Shell аниме және манга франшизасы: Кибермине нейрондық кеңейту технологиясы басты назарда. Қуатты компьютерлердің имплантаттары жадтың сыйымдылығын, толық есте сақтау қабілетін арттырады, сондай-ақ сыртқы қарау құрылғысында өз естеліктерін көру мүмкіндігін береді. Пайдаланушылар басқа кибермине пайдаланушылармен телепатиялық әңгімелесуді бастай алады, бірақ оның кемшіліктеріне кибермине хакерлігі, қастандықпен есте сақтауды өзгерту және субъективті шындық пен тәжірибені әдейі бұрмалау жатады. Ларри Нивен мен Джерри Пурнеллдің «Сенімге серт» (1981) романында Лос-Анджелес маңындағы тәртіпсіздіктерге байланысты жеке компания жоғары қадағалаумен және феодалдық сипаттағы қоғаммен бірге аркология салады. Оның жүйелерін MILLIE басқарады – озық компьютерлік жүйе, ал кейбір жоғары деңгейдегі басшылар онымен тікелей байланыса алады және аркологияның жұмыс істеуін миларына орнатылған қымбат импланттар арқылы біледі.

Фильм

Brainstorm (1983): Әскерилер ой-сананы, сезімдерді және тітіркенуді жазып алып, беруге мүмкіндік беретін жаңа технологияны бақылауға алуға тырысады. RoboCop (1987) Ғылыми-фантастикалық әрекет фильм. Полиция офицері Алекс Мерфи өлтіріліп, адамнан асып түсетін киборг құқық қорғаушы ретінде қайта жандандырылады. Johnny Mnemonic (1995): Басты кейіпкер миындағы сақтау импланты арқылы "жад жеткізуші" рөлін атқарады, бұл оған сезімтал ақпаратты екі тарап арасында жасырын түрде жеткізуге мүмкіндік береді. The Manchurian Candidate (2004): Ақыл-ойы басқару үшін президенттік үміткер Реймонд Шоуға Маньчжурлық Глобал атты, үкіметтің ұйықтаған жасушаларын немесе ақша табу үшін қуыршақтарға айналдыруды мақсат ететін ойдан шығарылған геосаяси ұйымның құпия чипі орнатылады. Hardwired (2009): Маркетингті жаңа деңгейге көтеруге тырысатын корпорация басты кейіпкердің миына чип енгізеді. Terminator Salvation (2009): Маркус Райт атты кейіпкер өзі киборг екенін біліп, адамдар немесе зұлым жасанды интеллект үшін күресуді таңдауы керек.

Теледидар

Бақыт қақпағы (1972) Немец ғалымы мидың ләззат орталықтарын тікелей ынталандыратын имплантаттарды жасап, шамадан тыс агрессивті сарбаздарды басудың жолын іздейді. "Айла ұрлаушылар" деп те аталады. Six Million Dollar Man (1974 - 1978) Стив Остин апатқа ұшырап, киборг ретінде қайта құрылады. Биондық әйел (1976 - 1978) Джейми Сомерс апатқа ұшырап, киборг ретінде қайта құрылады. Блейк 7: Олаг Ган, кейіпкер, қуатты Федерация офицерін өлтіргені үшін сотталғаннан кейін болашақтағы агрессияны болдырмау үшін миға имплант салынады. Қара періште: Қызыл сериядағы жаман аттылар мидың түбіне орналасқан нейроимпланттарды пайдаланады, олар оларды күшейтеді, гиперадренализациялайды және дерлік тоқтату мүмкін емес етеді. Өкінішке орай, импланттың әсері алты айдан бір жылға дейін жүйелерін тоздырып, оларды өлтіреді. The X Files (эпизод: Дуэн Барри, сериалдың негізгі сюжетіне қатысты): ФБР агенті Дана Скалли мойнының артқы жағында тері астына орнатылған имплантты табады, ол оның барлық ойын оқи алады және ми химиясын өзгертетін электр сигналдары арқылы жадты өзгерте алады. "Жұлдыздар жолы" франшизасы: Борг ұжымының мүшелері оларды Борг ұжымдық санасына қосатын ми импланттарымен жабдықталған. Stargate SG 1 франшизасы: Асыраулар адамдармен қолдарын адамдардың миына енгізе отырып, байланыс жасайды. Stargate SG 1 франшизасы: Жұлдыздық қақпа SG 1 (7 маусым). 705-ші бөлім. "Қарауыштар" деген атау. Компьютерлік желі барлық тұрғындардың миына қосылған. Интерфейсіндегі жасанды интеллект тарихты өшіріп, қайта жазуға қабілетті және оны іске асырады. Fringe: Байқаушылар ине тәрізді, өзін-өзі басқаратын имплантты пайдаланады, ол оларға эмоция есебінен басқалардың ойын оқуға мүмкіндік береді. Имплант сонымен қатар қысқа қашықтыққа телепортацияға және интеллектті арттыруға мүмкіндік береді. "Қызығушылық танытқан тұлғалар", 4 маусым. 81 немесе 13-ші бөлім. "М. И. А." "Самариттік операторлары жүйке импланттарымен тәжірибе жүргізіп жатқан көптеген кінәсіз адамдардың бірі." Ми импланттары The Outer Limits сериалдарының бірнеше эпизодында пайда болады: "Straight and Narrow" эпизодында студенттер ми импланттарын салуға мәжбүр болады және олармен басқарылады. "Хабарлама" эпизодында Дженнифер Винтер есімді кейіпкерге есту қабілетін қалпына келтіру үшін ми импланты салынады. "Қорқынышты бейіш" эпизодында Бен Колер есімді кейіпкерге өмірін сақтап қалу үшін ми импланты салынады. "Соңғы сот" эпизодында қылмыскер деп танылған кейіпкерге мидың төменгі бөлігіндегі ұзын миға чип орнатылады. Зорлықпен орнатылған чип қашықтан басқару арқылы қатты ауырсыну мен дезориентация тудырады. "Ояну" эпизодында, үшінші маусым, 10-шы бөлімде, неврологиялық бұзылысы бар әйелге оған қалыпты адам сияқты болуға көмектесетін ми импланты салынады. Black Mirror, британдық ғылыми-фантастикалық теледидар антологиясы, кейіпкерлердің басына немесе миына немесе көздеріне импланттар салынған бірнеше эпизодтар бар, олар бейне жазуды және ойнатуды, кеңейтілген шындықты және байланысты қамтамасыз етеді. Earth: Final Conflict, 1 маусым, 12-ші бөлім, "Сандовалдың қашуы" деп аталады, Сандовал есімді кейіпкер ми имплантының бұзылуын бастан кешіреді. Earth: Final Conflict, 4 маусым, 12-ші бөлім, "The Summit" деп аталады, Лиам есімді кейіпкерге жүйке бақылау құрылғысы орнатылады.

Бейне ойындар

PlanetSide, PlanetSide 2 және Chrome бейнеойындарында ойыншылар имплантаттарды нысананы жақсарту, жылдам жүгіру және жақсы көру үшін, сондай-ақ басқа да жақсартулар үшін пайдалана алады. Deus Ex видео ойындар сериясы протездер мен ми имплантаттарының кең ауқымына қатысты адамның табиғаты мен оның салдарына назар аударады. Deus Ex: Human Revolution 2027 жылы адам ағзасын күшейтудің қоғамға тигізетін әсерін және одан туындауы мүмкін дау-дамайларды егжей-тегжейлі көрсетеді. Ойынның бірнеше кейіпкерлері өздерінің кәсіптеріне (немесе тілектеріне) көмектесу үшін нейрочиптерді орнатылған. Мысалы, тікұшақ ұшқышы ұшақты жақсы басқару және ұшу жолын, жылдамдығын және кеңістіктік сананы талдау үшін чиптерді орнатқан, бас директор бейсболды жақсы лақтыру үшін жасанды қол алған, сондай-ақ компьютерлік желілерге тікелей қол жеткізуге мүмкіндік беретін ми-компьютер интерфейсі бар хакер, және сонымен қатар, алыстағы жердегі адамға оның әрекеттерін басқаруға мүмкіндік беретін «адам проксисі» ретінде әрекет етуге мүмкіндік береді. Ойын осы типтегі күшейтудің кемшіліктері туралы сұрақ қояды, себебі жақсартуға мүмкіндік таппағандар (немесе оған қарсы болғандар) өздерінің қабілеттерін жасанды түрде арттырған адамдарға қарсы айқын кемшілікке тап болады. Жұмыс табу үшін механикалық немесе электрондық күшейтуге мәжбүр болу мүмкіндігі де зерттеледі. Сюжет желісі имплантатты қабылдамаудың салдарларын «Нейропозин» деп аталатын ойдан шығарылған препаратты қолдану арқылы қарастырады, ол глиальды тіндерді бұзады және сонымен қатар қатты тәуелділікке әкеледі, сондықтан адамдар имплантаттарды сатып алуды жалғастырудан басқа амал таба алмайды, оның бағасын бақылайтын біртұтас биотехнологиялық корпорациядан препаратты сатып алуға мәжбүр болады. Препаратсыз күшейтілген адамдар имплантаттарды қабылдамаудан, имплантаттың жұмыс істеуін жоғалтудан, қатты ауырудан және мүмкін өлімнен зардап шегеді. AI: The Somnium Files видео ойынында екі адамның ойлары мен армандарына инвазивті түрде қол жеткізу үшін тікелей нейрондық интерфейс қолданылады, сондықтан бір адам басқа адамның миынан ақпаратты күшпен ала алады. Оның этикасы көп талқыланбаса да, осы технологияның маңызды мәселелері, мысалы, байланысты адамдардың санасын біріктіру немесе оны саудалау және мәжбүрлі инвазивті интерфейс жасау, негізгі сюжеттің бөлігін құрайды. CD Projekt Red әзірлеген "Cyberpunk 2077" киберпанк жанрында озық нейробағдарламалық технологияны көрнекті бейнелейді. Ойын барысында нейробағдарламалар мимен тікелей байланысудың орнына омыртқаға қосылып, дәстүрлі ми имплантаттарынан ерекшеленеді. Бұл ерекше тәсіл омыртқаның мимен тікелей байланыста екенін түсінуге негізделген, бұл ықтимал зақымдануды азайтады, сонымен бірге жүйке интеграциясын жеңілдетеді. Ойынның ерекшелігі - нейрондық имплантаттар мойынға тікелей қосылады, бұл пайдаланушыларға бесiнше мүмкiндiктер береді. Бұл заманауи имплантаттар адамдарға ерекше жетістіктерге жетуге мүмкіндік береді, мысалы, жауынгерлік техника сияқты ерекше дағдыларды меңгеру немесе аспаздық өнер сияқты тәжірибелерді жетілдіру. Сонымен қатар, пайдаланушылар нейрондық байланыс күшін пайдаланып, басқалардың имплантаттарын қашықтан басқару және енуге мүмкіндік алады, бұл киберпанк сюжетіндегі нейробағдарламалардың көп қырлы қолданылуын көрсетеді. "Cyberpunk 2077" фантастикалық көркем шығарманың бейнесі ретінде нейробағдарламалық технологияның әлеуетті жетістіктерін қызықты зерттейді, қиялдың шекарасын кеңейтеді және жеке қабілеттер мен қоғамдық динамикаға осындай инновациялардың трансформациялық әсерін көрсететін сюжетті тоқылған кезде.