Кіріспе
Лаури Васка (7 мамыр 1925 жыл - 15 қараша 2015 жыл) – эстон-американдық химик. Ол органометалл химиясына елеулі үлес қосты. Васка Эстонияның Раквере қаласында дүниеге келген. Ол Германияның Гамбург қаласындағы Балтық университетінде (1946) және кейін Геттинген университетінде (1946–1949) білім алған, онда ол Vordiplom (американдық бакалавр дәрежесімен тең) алған. 1952 жылы АҚШ-қа эмиграциялап, Техас университетінде бейорганикалық химиядан докторлық диссертациясын қорғаған (1952–1956).
Lauri Vaska (May 7, 1925 – November 15, 2015) was an Estonian American chemist who has made noteworthy contributions to organometallic chemistry. Vaska was born in Rakvere, Estonia. He was educated at the Baltic University in Hamburg, Germany (1946) and subsequently at the University of Göttingen (1946–1949), where he received his Vordiplom (equivalent to the American B. S. degree). He emigrated to the United States in 1952 and pursued his Ph. D. in inorganic chemistry at the University of Texas (1952–1956).
Зерттеу
Васка координациялық химия, гомогенді катализ, органометалдық және биоанорганикалық химия саласындағы шамамен сексен журналдық мақала жариялаған. Оның Меллондағы жылдары ерекше өнімді болды. 1962 жылы Дж. В. Ди Луциомен бірге ол Васка кешені деп белгілі болған иридий қосылысын, trans-IrCl(CO)[P(C6H5)3]2 алғаш рет сипаттады. Бірқатар әріптестерімен жұмыс істеп, ол бұл иридий(I) кешенінің кішкентай молекулалармен түрлі реакцияларға түсетінін көрсетті. Мысалы, ол H2-ні қосып дигидрид түзеді. Кейіннен ол өзінің кешенінің O2-ні қайтымды түрде байланыстыратынын анықтады, бұл сол кезде таңғажайып жетістік болды. Ол органометалдық химиядағы гомогенді катализ үшін орталық процесс болып табылатын окистенуші қосылудың негізгі реакцияларын ашты. Ол Ir(I) және Rh(I) реактивтілігінің айырмашылығы және йодтың хлорға қарағанда окистенуші аддукттарды тұрақтандыруы сияқты окистенуші қосылуға қатысты бірқатар маңызды топтардың әсерін көрсетті.
Тану
Оның марапаттарының ішінде 1971 жылы Нью-Йорк Ғылым академиясының химиялық физика саласындағы Борис Прегель сыйлығы және 1981 жылы «көшпелі металл органометалл химиясы және синтетикалық оттегі тасымалдаушыларын жасаудағы пионерлік еңбегі» үшін Америка ғылымды дамыту қауымдастығының құрметті мүшесі болып сайлануы бар.