Кіріспе

Желкендік әрекет

Желкен спортында, жаяулап жүру (Жаңа Зеландияда – тірелу, Ұлыбританияда – еңкейіп отыру) – экипаждың дене салмағын мүмкіндігінше желге қарсы (жел бағытына қарай) жылжыту, кеменің еңкеюін (желден қашықтау иілуін) азайту мақсатымен жасалатын әрекет. Экипаж салмағын желге қарсы жылжыту арқылы, кеменің су өткізбейтін бөлігінің айналасындағы күш моменты ұлғаяды. Бұл желдің желкендерге жанама соққанда тудыратын еңкею қозғалысына қарсы әрекет етеді. Әдетте, кеме еңкейгенде оның жиегінен иіліп жасалады. Кейбір кемелерде жаяулап жүруді тиімді ету үшін жаяулап жүруге арналған баулар (немесе аяқ баулары) және трапеция сияқты құралдар орнатылады. Жаяулап жүру катамаран және шағын қайықтарда ең маңызды, себебі жеңіл кеме желдің күшінен оңай аударылып кетуі мүмкін, егер теңізші желдің қысымын жаяулап жүру арқылы теңестірмесе немесе желкендерді босатып, оның күшін азайта қоймаса. Үлкен кемелердегі ауыр келіше кемені тек желдің күшінен аударып кету сирек кездеседі, бірақ кеме жарысушылары қажетсіз еңкеуді болдырмау үшін немесе жағалауға қарай иілуді азайту үшін жаяулап жүреді, өйткені келіше су бетінде неғұрлым тік болса, кемені алға жылжыту және оның жағалауға қарай сырғуына, кедергінің артуына және беткею кезінде кеменің жүзуі керек қашықтықтың ұлғаюына бөгет жасайды. Дұрыс емес еңкеу кеменің бағытын өзгертуге бейімдік тудырады, бұл рульді түзетуді қажет етеді, ол кедергіні де арттырады. Желкендер желді ең тиімді түрде пайдаланады, егер олар дұрыс еңкеуде болса, бұл да еңкеуді бақылаудың тағы бір себебі.

Жаяу жүру құралдары

Көптеген қайықтарда, әсіресе шағын қайықтарда, тиімді жаяу жүруді жеңілдететін жабдықтар бар. Арқаннан немесе лентадан жасалған жаяу жүру белдеулері (аяқ белдеулері) теңізшінің аяғын бекітіп, қайықтың бортына қарай отырып, артқа еңкеюге мүмкіндік береді. Бұл қарапайым құрылғылар күрделі жаяу жүру жүйелері жоқ шағын қайықтарда кеңінен қолданылады. Кейбір теңізшілер жаяу жүруді тиімдірек және шаршамай жүргізу үшін, жастықшалармен немесе қатты тіреулермен жабдықталған арнайы шорт киеді. 505, 420, International 14 немесе Hobie 16 сияқты кейбір шағын қайықтар мен катамарандарда трапеция орнатылған, ол экипажға қайықтың тұрақтылығын арттыруға мүмкіндік береді. Бұл - желкеннің жоғары бөлігіне бекітілген сымдар, және экипаж киетін арнаға ілінетін тіреуішпен жабдықталған. Бұл сым мен арна экипажға тұрып, су үстінде артқа еңкеюге және мачтаны тартып тұруға көмектеседі. Мысалы, Laser 2 қайығында капитан жаяу жүру белдеулерін, ал экипаж трапецияны пайдаланады. International 14 немесе 49er сияқты жоғары жылдамдықты скифтерде капитан мен экипаж екеуі де трапецияны қолданады. Жаяу жүру тақталары – қайық корпусына перпендикуляр орнатылған, кейде су үстінен бірнеше метрге созылатын ұзын тақталар. Олар экипажға салмағын жел бағытына қарай жылжытуға мүмкіндік береді. Әдетте, олар бір жақтан екінші жаққа сырғанауы үшін жасалған, сондықтан қайық бұрылғанда жел жаққа жылжытылады. Олар көбінесе желкенді каноэлерде қолданылады, бірақ көптеген шағын қайықтарға орнатылуы мүмкін. Сондай-ақ, VJ және үлкен Skate (шағын қайық) сияқты тақталарды пайдаланатын екі жарыс класы бар. Кейбір жарыс кемелерінде қайықтың борларымен жүретін серпімді тірек сымдары орнатылған. Бұл экипажға желге қарсы рельске көбірек еңкею үшін тірек сымына сүйенуге мүмкіндік береді. Көптеген жарыс кемелерінде қайықты басқару үшін қажеттіден артық экипаж болады, бұл қайықтың желге қарсы жағындағы салмақты арттырып, оны тегіс ұстауға көмектеседі. Moore 30 және Kiwi 35 сияқты кейбір жоғары жылдамдықты кемелерде корпусына енгізілген құрылымдық жаяу жүру "қанаттары" бар, бұл сусымалылығын азайтып, жаяу жүру үшін тиімділікте арттырады. Қараңыз: Құлау. Көптеген шағын қайықтарда рульді ұзарту немесе жаяу жүру таяқшасы орнатылған, бұл капитанға жаяу жүріп қайықты басқаруға мүмкіндік береді.