Кіріспе

П. Г. Вудхаустың "Дживс билік жүргізеді" атты әңгімесі – П. Г. Вудхаустың қысқа әңгімесі. Онда жас джентльмен Берти Вустер және оның үй ішкі қызметшісі Дживс есімді кейіпкерлер кездеседі. Әңгіме 1916 жылғы қарашада АҚШ-тағы "Saturday Evening Post" журналында, ал 1923 жылғы сәуірде Ұлыбританиядағы "The Strand Magazine" журналында жарияланды. Бұл әңгіме сондай-ақ 1925 жылы шыққан "Карри он, Дживс" жинағына енген. Берти осы әңгімеде Дживспен алғаш рет танысады. Бертидің никелес Флоренс Крей оның ағасының артық кеткен естеліктерін жоюын талап етеді.

Сюжет

24 жасар Берти Вустер өзінің ағасы Уиллоубидің үйінен, Есбиден, жеке қызметшісі ұрлық жасағаны үшін жұмыстан босатқаннан кейін Лондонға оралады. Агенттік оған Дживсті жібереді, ол Бертидің бас ауруын және "Этикалық теорияның түрлері" атты ауыр кітапты оқуға тырысқаннан кейінгі шаршаңқысын емдейді. Бертидің никелері Леди Флоренс Крей осы кітапты оқуын күтеді. Берти Дживстің біліміне тәнті болып, оны жұмысқа алады. Берти Флоренстен жеделхат алады, ол Эсбиде екенін және дереу оралуын сұрайды. Дживс Бертиге қарапайым қоңыр немесе көк түсті костюм киюді, жай ғана твид материалына еңкейгенін ұсынады, бірақ Берти оның орнына клеткалы костюмін таңдайды. Эсбиде Флоренс Бертиге оның ағасы "Ұзақ өмірден естеліктер" атты мемуар жазып жатқанын айтады. Көптеген әңгімелерде Флоренстің әкесі, Лорд Ворплздон есімді тұлға бейнеленген. Флоренс осы даулы оқиғалардан қорқады және Бертиге қолжазбаны жоюды бұйырады. Берти қаржылық жағынан ағасына тәуелді болғандықтан оны ренжіткісі келмейді, бірақ Флоренс талаптарынан мойын бұрмайды. Берти пакетті ұрлап алады, содан кейін Флоренстің інісі Эдвинге кездесіп, ол пакетті бөлмесіндегі жәшікке құлыптап қояды. Аға Уиллоуби Бертиге баспагерлерге оның қолжазбасын жібермегенін айтады және оның ұрланғанынан қорқады. Өзін кінәлі сезініп, Берти серуендеуге тырысады, бірақ Эдвиннің Уиллоубиге Берти пакетті жасырғанын айтқанын естіп қалады. Берти пакетті жылжыту үшін бөлмесіне асығады, бірақ құлыпталған жәшіктің кілтін жоғалтып алғанын біледі. Уиллоуби келіп, іздестіру жүргізеді. Құлыпталған жәшікке жеткенде Дживс пайда болып, кілтті ұсынады. Алғашқыда Берти Дживске ашуланып, бірақ жәшік бос екенін көреді. Уиллоуби кеткеннен кейін Берти пакетті жылжытқан Дживске алғыс айтады. Кейін Уиллоуби өзінің қолжазбасын баспагерлерге жібергенін хабарлайды. Флоренс Бертиге ашуланып, олардың никесін бұзады. Көңілі қалған Берти Дживстен сұрақтар қояды, ол пакетті баспагерлерге жібергенін мойындайды. Ол Флоренс аға Уиллоубидің "Естеліктерінің" зияндылығын асыра бағалағанын айтады. Дживс бұзылған никеге қатысты көңіл көрсетпегенде, Берти оны жұмыстан шығарады. Дживс Берти Флоренспен бақытты болмас еді деп санайды. Берти бұл туралы ойланып, Дживстің дұрыс айтқанын түсінеді. Ол Дживсті қайта жұмысқа алып, клеткалы костюмді жоюға рұқсат береді. Дживс оған алғыс айтады және ол костюмді әлдеқашан бау-бақшаға қараушыға бергенін мәлімдейді.

Стиль

Водхаустың әңгімелеріндегі кейіпкерлер көбінесе дәстүрлі әзілдер айтпайды, ал юмор стильдік тәсілдер арқылы, тікелей айтылмастан жасалады. Мысалы, Берти Вустер сирек кездесетін дәстүрлі әзілдерді айтады, бірақ оның қызметшісі Медоустың оның шұлықтарын қалай ұрлағанын сипаттағанда, мысалы, "Мен оған қарсылықпен қолғапты ұсындырдым" және "оның шұлық ұрлығын білгенде, оны жұмыстан шығардым". Водхаустың әңгімелерінде ақпарат жиі екі немесе одан да көп жолмен, басқа сөздермен қайталанады, бұл жаңа сюжеттік ақпаратқа емес, юмористик тілге назар аударуға мүмкіндік береді. Мысалы, Бертидің баяндауында және диалогында жиі синонимдер жұптары қолданылады, осы әңгімеден алынған мына үзіндідегідей: "Осы қатыгез бала бірден немесе мүмкіндігінше жылдам шығарылуы керек".

Жариялану тарихы

Генри Рэли 1916 жылы "Saturday Evening Post" газетінде жарияланғанда әңгімеге суреттерін қосты. А. Уоллис Миллс осы әңгімені "Странд" журналында суреттеді. 1980 жылы әңгіме Фил Смит салған суреттермен "Saturday Evening Post" газетінде қайта басылды. Әңгіме 1939 жылғы американдық "The Week End Wodehouse" жинағына және 1958 жылғы "P. G. Wodehouse Selected Stories" жинағына енгізілді.

Бейімделулер

Берти Дживсті жалдаған оқиғаның бірінші бөлігі "Дживс пен Вустер" теледрамасының "Дживстің келуі" атты бірінші эпизодына, бірінші серияның бірінші бөліміне негізделді. Бұл эпизод алғаш рет Ұлыбританияда 1990 жылдың 22 сәуірінде көрсетілді. Оқиғаның қалған бөлігі, Флоренс және жанжалды естеліктерге қатысты, төртінші серияның бесінші эпизоды "Сэр Уоткин Бассетттің естеліктері" деп аталды, ол алғаш рет Ұлыбританияда 1992 жылдың 26 сәуірінде көрсетілді. Сюжеттегі кейбір айырмашылықтар: "Дживстің келуі" эпизодында Дживс өзінің дайындамасының құрамын Бертиге айтудан бас тартады, бірақ түпнұсқа оқигада үш құрамды атап көрсетеді. Эпизодта Флоренс – Сэр Уоткин Бассетттің қызы және Мадлен Бассетттің туысы болып келеді, бірақ бұл түпнұсқада ешқашан айтылмаған. Естеліктер Сэр Уоткин Бассеттке тиесілі, ал Бертидің ағасы Уиллоуби эпизодта пайда болмайды. Флоренспен қатар, Мадлен де Бертиге қолжазбаны ұрлауға кеңес береді. Берти Сподтың қолжазбаны ұрлап алуға тырысқанын көреді, онда оның саяси мансабын құлатпайтын оқиғалар бар. Бассетттің бұйрығымен констебль Оутс сейфті динамитпен ашады, содан кейін Бассетт қолжазбаны алып, орамалдай орайды. Одан кейін Берти орамалды ұрлап алады. Эдвин эпизодта жоқ, Бертидің қолында орамал бар екенін Гасси Финк Нотл айтады. Дживс Флоренс туралы пікірін білдіру үшін жұмыстан шығарылуын күтпейді; Берти Дживстің жұмыстан босатуға үлкермес бұрын, Флоренс қызметшілерге қатысты кескілестігін естіп, Дживстің оның жайлы дұрыс айтқанын бірден түсінеді. Содан кейін ғана Дживс Флоренстің қолжазбаның қаупін асыра бағалағаны туралы айтады, олар Бертимен бірге кетіп бара жатқанда.