Кіріспе

Американдық экономист және тыңшы Гарольд Глассер (1905 жылғы 24 қараша – 1992 жылғы 16 қараша) АҚШ Қазынашылық департаментінде экономист болды және Біріккен Ұлттар Ұйымының көмек және қайта құру басқармасының (БҰҰҚҚБ) ісінде өкілдік етіп, оның барлық қызмет ету кезеңі бойында сөйлеуші болды. Ол қай елдерге көмек беру керектігін шешуде маңызды рөл атқарды. Глассер Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде совет тыңшыларының Перло тобының мүшесі болды және Гарри Декстер Уайтпен тығыз байланыста жұмыс істеді.

GRU-ға беру

Гарольд Глассер 1936 жылы АҚШ Қазынашылық департаментіне қабылданып, 1938 жылдың соңында Ақша зерттеу бөлімінің директорының орынбасары болды. 1937 жылы Дж. Питерс Глассерді Гарри Декстер Уайттың кеңес барлау қызметімен байланысы туралы хабарлау мақсатымен Кеңес Одағының Бас барлау басқармасына (Главное Разведвательное Управление) немесе ГРУ-ға жіберді (Кеңес офицері Борис Быков Уиттекер Чемберске Уайттың барлау қызметі туралы қысым көрсеткен). Уайттың басқаруындағы бөлімде екінші лауазымда болған Глассер, өзінің білуінше, Уайт маңызды ақпараттың бәрін ұсынып отырғанын хабарлады. 1940 жылы Глассер АҚШ Қазынашылық және Сыртқы істер департаменттерінің бірлескен бағдарламасы арқылы Эквадордың басты американдық экономикалық кеңесшісі болып тағайындалды. 1941 жылдың желтоқсан айында Ұлттық қауіпсіздік қызметі Гарри Декстер Уайтқа Глассердің коммунистік қызметке қатысы бар екенін көрсететін хабарлама жіберді. Уайт бұл хабарламаға ешқандай шара қолданбады. Глассер 1942 жылға дейін Эквадорда қызмет етті. Америка Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін Глассер Соғыс өндірісі жөніндегі кеңестің вице-төрағасы, Солтүстік Африкадағы американдық күштердің экономикалық кеңесшісі, Біріккен Ұлттар Ұйымының Қазынашылық департаментінің өкілі және Италиядағы Одақтастардың жоғарғы комиссиясының Қазынашылық департаментінің өкілі лауазымдарына тағайындалды.

Перло тобы

1944 жылы Глассер АҚШ-қа оралғанда Перло тобымен байланысын қайта жаңартты. Топтың басшысы Виктор Перло Элизабет Бентлиге Глассердің соғыс басталғанға дейін топ мүшесі болғанын, ал Глассер басқа топпен жұмыс істеуге ауыстырылғанын түсіндірді. Перло тобының тағы бір мүшесі Чарльз Крамер Бентлиге Глассердің Алгер Хистің тобына қосылғанын айтты. 1945 жылғы 25 сәуірде КГБ сыртқы барлау қызметінің басшысы Павел Фитиннің КГБ ұйымының басшысы Всеволод Меркуловқа жазған хатында Фитин ұзақ жылдар қызмет еткен оперативтік қызметкер Гарольд Глассерге сыйлық беруді сұрады. Фитин Меркуловтың назарын Глассердің 1937 жылдың мамыр айынан бастап, КГБ үшін, сондай-ақ кейде ГРУ үшін де, Кеңес мүддесі үшін ұзақ уақыт жұмыс істегендігіне аударды. Фитин Глассер ГРУ-мен жұмыс істеген кезде, өзін кемсіткенін сезінгенін түсіндірді. Фитин Глассер кірген ГРУ агенттерінің тобының наградалармен марапатталғанын, бірақ Глассердің КГБ-ға қайта ауысуына байланысты назардан тыс қалғанын түсіндірді. КГБ мұрағатынан алынған мәтіннің бір бөлігі былай делінген: 1937 жылдың мамыр айында Кеңес Одағы үшін жұмыс істеуге тартылған агентіміз РУБЛЕ алдымен әскери "қоластардан", содан кейін біздің станциямыздан саяси және экономикалық мәселелер бойынша құнды ақпарат берді. РУБЛЕ біздің жұмысымызға көп көңіл бөледі, энергиясын жұмсайды және тәртіпті агент. "ВАДИМ" деректері бойынша, РУБЛЕ бұрын құрамында болған "әскери" көршілердің агенттері тобы жақында КСРО ордендерімен марапатталды. Бұл туралы РУБЛЕ-нің досы Алес, аталған топтың жетекшісі айтқан. РУБЛЕ-нің 8 жыл бойы КСРО-ға адал қызмет еткенін және біздің станцияға ауысуы нәтижесінде АЛЕС тобының басқа мүшелерімен бірге марапатталмағанын ескере отырып, оны Қызыл Жұлдыз орденімен марапаттауға ұсыну мақұл деп санаймыз. Сіздің келісіміңізді сұраймыз. Фитиннің есебі Элизабет Бентлидің куәлігін растайды. Глассердің 1945 жылғы 28 наурыздағы "Вашингтоннан Мәскеуге КГБ" транскриптісінің №1759-ында Қаржы департаментінің жас заңгері Джозиа Дюбуаның Достас елдердің репарациялар жөніндегі комиссиясының отырысына американдық делегация құрамында Мәскеуге жіберілетіні туралы хабарлайды. Глассер Дюбуамен "өте достық қарым-қатынас" орнатқанын және ол КПУА мүшесі болмаса да, идеологиялық тұрғыдан коммунист деп бағалағанын айтады. Глассер Дюбуаға солшыл көзқарастарын білдіруде "сақтық танытуға" кеңес бергенін және оның Дюбуамен жеке қарым-қатынасы "қажетті ақпаратты сұрау арқылы алуға" мүмкіндік беретінін атап өтеді. Глассер 1945 жылғы маусым айында бірнеше Венена кабельдерінің тақырыбында болды. 1945 жылғы үш маусымдағы транскрипттер Глассердің АҚШ Мемлекеттік департаментінің кеңестік соғыс шығындары туралы есептерін, Мемлекеттік департаменттің нацистік қаржы активтерін жасырып жатқан деп саналатын фин компаниясы туралы және Стратегиялық қызметтер кеңсесінің нацистік алтынның швейцариялық банктер арқылы қозғалысы туралы баяндамасын жібергенін хабарлайды.

SISS-ті тексеру

Соғыстан кейін ол 1947 жылы Мәскеуде өткен Сыртқы істер министрлері кеңесінде американдық делегацияның экономикалық кеңесшісі, ал Дүниежүзілік банк басқарушылар кеңесінің отырысында Қазынашылық хатшысының экономикалық кеңесшісі болды. 1947 жылдың желтоқсанында Глассер қызметтен кеткен кезде Қазынашылықтың Халықаралық қаржы басқармасының директорының көмекшісі қызметін атқарды. Глассердің мансабындағы өрлеулері мен жұмысқа бағалары коммунистер Фрэнк Коу мен Уильям Уллманмен анықталды, ал өрлеулер мен жұмысқа бағаларды Гарри Декстер Уайт қарап, бекітті. Ко, Уллман және Уайт қол қойған Глассердің өрлеулері мен жұмысқа бағаларының көшірмелері Үкіметтік департаменттердегі өзара байланысты бүлдірушілік туралы есепте сақталған. Павел Фитин кейінірек Глассер берген саяси және экономикалық ақпаратты "құнды" деп сипаттады, олардың барлығы Иосиф Сталинге және басқа да Кремль жетекшілеріне жолданған отыз төрт арнайы есепке енді. Глассердің материалдары "КСРО жетекшілігі үшін маңызды болды", себебі олар Стратегиялық қызметтер кеңсесінің (OSS) Германияның ауыр өнеркәсібінен айырылудың экономикалық салдары туралы меморандумының мазмұнын, Қазынашылық департаментінің соғыстан кейінгі өтемақылар жөніндегі Мемлекеттік департаментте өткен конференциялар туралы ішкі меморандумы және Кеңес Одағына қатысты несие беру саясаты туралы Қазынашылық департаментінің ішкі меморандумы бар болды. 1945 жылдың 4 маусымындағы телеграммада Глассердің Жоғарғы Сот судьясы Роберт Джексонға кеңес беретін Қазынашылық комитетіне кіретіні хабарланды, ол Нюрнберг сотындағы соғыс қылмыстарына қатысты АҚШ прокуроры болды.

Өлім

1992 жылы 16 қарашада дүниеден озды.