Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Британдық әскер офицері және канадалық романист (1796–1852)
British Army officer and Canadian novelist (1796–1852)
Джон Ричардсон (4 қазан 1796 – 12 мамыр 1852) – британдық әскерде қызмет еткен канадалық офицер, халықаралық деңгейде танылған алғашқы канадалық романист.
John Richardson (4 October 1796 – 12 May 1852) was a Canadian officer in the British Army who became the first Canadian born novelist to achieve international recognition.
Өмір
Ричардсон 1796 жылы Ниагара өзенінің жағасындағы Форт-Джордж немесе Куинстон қаласында дүниеге келген. Оның анасы Мадлен – тері саудагері Джон Аскиннің және Одава әйелі Монеттің қызы. Әкесі, доктор Роберт Ричардсон, Корольдік рейнджерлер полкіндегі хирург болған. Ричардсон бала кезінде біраз уақыт Детройтте әжесі мен ата-анасымен, кейін Амхерстбургтегі Форт-Малденде ата-анасымен бірге тұрды. Оның әкесінің екінші әйелі Мари Арханже Барт оған ертедегі Детройт және 1763 жылғы Форт-Детройт қоршауы туралы әңгімелер айтқан, бұл оның жазуға деген қызығушылығын оятып, дамытқан. 16 жасында Ричардсон британдық 41-ші жаяу әскер полкіне қатысқан. Осы полкте қызмет еткен кезінде ол бас қолбасшы Текумсе және генерал-майор Исаак Брокпен танысты, олар туралы кейін «Канадалық бауырлар» романында жазды. 1812 жылғы соғыс кезінде Форт-Малденде болғанда Ричардсон Текумсе күштерінің американдық тұтқынды Рейн өзені жанында атқылауын көрді, бұл оның өмірі бойы қуған ауыр оқиға болды. 1812 жылғы соғыс кезінде Ричардсон Моравиантаун шайқасында тұтқындалғаннан кейін АҚШ-тың Кентукки штатында бір жылға қамауға алынды. 1813 жылы Ричардсон 8-ші жаяу полкіне офицер болып тағайындалды, 1816 жылы 2-ші жаяу полкіне ауыстырылды, ал 1818 жылы 92-ші жаяу полкіне жіберілді. Кейінгі әскери қызметі оны Англияға, содан кейін екі жылға Вест-Индияға алып барды. Вест-Индияда Ричардсон құлдарға қатысты жағдайға қатты наразы болды. Ричардсон өзінің аралас нәсілдік тегінің Вест-Индиядағы әріптестерімен қарым-қатынасын қиындатқанын айтты. Бұл оның романдарындағы алғашқы халықтарға қатысты стереотиптік және нәсілшіл көзқарастарды ескере отырып, таңқаларлық жайт. Ричардсонның ең жабайы кейіпкерлері – «Вакуста» (1832) романындағы Вакуста және «Канадалық бауырлар» (1840) романындағы Дезбороу – шын мәнінде «жабайыланған» ақ адамдар болғанымен, оның басқа да жергілікті тұрғындарды бейнелеуі көбінесе еуропалық қоныс аударушылардың көзқарасын көрсетеді, ол жергілікті халықтарды қазіргі заманнан бұрынғы, ақылсыз және тумысынан соғысқұмар деп есептейді. Ричардсон өзінің көркем әдебиет мансабын сол кездегі британдық және француз қоғамдары туралы романдармен бастады. Оның үшінші және ең сәтті романы «Вакуста» романында ол Солтүстік Америка шекарасын және тарихын бейнеледі. Ол «Канадалық бауырлар» романында да осы тәсілді қолданды. Дэвид Бизлидің сөзіне сүйенсек, 1820 жылдан 1827 жылға дейін ол Парижде тұрып, Еуропаны аралаған, өйткені ол француз тілін мүптезді меңгерген. 1827 жылдың күзінде ол Лондонға оралды. Дэвид Бизли оны «Руэ» немесе «Әйелдердің қауіптері», «Оксондықтар: қоғамға көз салу» және «Экартэ» немесе «Париж салондары» кітаптарының анонимді авторы ретінде анықтады. 1838 жылы Испанның бірінші Карл соғысында британдықтармен шайқасқаннан кейін Ричардсон Англиядан Канадаға оралды, ол майор шеніне көтерілді. Ол өмірін көркем әдебиет жазып және апталық газеттер шығару арқылы табуға тырысты. 1845 жылы Велланд каналында полиция басқарушысы болып тағайындалды, бірақ келесі жылы жұмыстан шығарылды. 1849 жылы Ричардсон Нью-Йорк қаласына көшіп, көркем әдебиет жазуын жалғастырды. Алайда, АҚШ-та әдеби мансап құруға жасаған тырысысқан сәтсіз аяқталды. Джон Ричардсон 1852 жылы Нью-Йоркте (аштықтан деген болжам бойынша) қайтыс болды. Ол Нью-Йорктегі кедейлер зиратына жерленді, оның қабір орны белгісіз.
Richardson was born at Fort George or in Queenston on the Niagara River in 1796. His mother Madelaine was the daughter of the fur trader John Askin and an Odawa woman Monette. His father, Dr. Robert Richardson, was a surgeon with the Queen's Rangers. As a young boy, Richardson lived for a time with his grandparents in Detroit and later with his parents at Fort Malden, Amherstburg. His step mother, Marie Archange Barthe, told him of stories about early Detroit and the Siege of Fort Detroit in 1763, which inspired his interest in writing. At age 16, Richardson enlisted in the British 41st Regiment of Foot. During his service with this regiment. he met Chief Tecumseh and Major General Isaac Brock, whom he later wrote about in his novel The Canadian Brothers. While stationed at Fort Malden during the War of 1812, Richardson witnessed the execution of an American prisoner by Tecumseh's forces at the River Raisin, a traumatic experience which haunted him for the rest of his life. During the War of 1812, Richardson was imprisoned for a year in Kentucky United States after his capture during the battle of Moraviantown. Richardson was commissioned into the 8th Foot in 1813, exchanged into the 2nd Foot in 1816 and transferred to the 92nd Foot in 1818. His later military service took him to England and, for two years, to the West Indies. While in the West Indies, Richardson was appalled by the treatment of slaves there. Richardson stated that his mixed racial background made him uneasy with his fellow officers in the West Indies. This is surprising given the stereotypical and racist treatment of First Nations people in his novels. Although Richardson's most savage characters, Wacousta in the novel Wacousta (1832) and Desborough in The Canadian Brothers (1840), are in fact white men who have turned "savage," his depiction of other Indigenous characters typically affirms a European settler perspective that envisions Indigenous people as pre modern, irrational, and innately warlike. Richardson began his fiction writing career with novels about the British and French societies of his time. In his third and most successful novel, Wacousta, he turned to the North American frontier for his setting and history. He followed the same practice in the sequel, The Canadian Brothers. From 1820 to 1827 he lived in Paris and traveled throughout Europe, as he spoke fluent French, according to David Beasley. He returned to London in the fall of 1827. David Beasley has identified him as the anonymous author of The Roué; or The Hazards of Women, The Oxonians: A Glance at Society, and Écarté; or the Salons of Paris. In 1838, after fighting with the British during the Spanish First Carlist War, Richardson returned to Canada from England, promoted to the rank of major. He tried to earn his livelihood by writing fiction and by setting up a series of weekly newspapers. He was appointed superintendent of the police on the Welland Canal in 1845, but was fired the next year. In 1849 Richardson moved to New York City, where he continued to write fiction. However, his attempts to build a literary career in the US failed. John Richardson died (supposedly of starvation) in New York City in 1852. He was buried in the paupers' cemetery in New York; his grave site is unknown.