Кіріспе
38 типті мылтық (三八式歩兵銃) – Екінші Қытай-жапон соғысы мен Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жапон империясының негізгі қолданысқа ие болған, құлсалы (бұрандалы) қызметтік мылтығы. Жапон императорлық армиясы бұл үлгіні 1905 жылы (Мейдзи дәуірінің 38-ші жылы болғандықтан "38 типті" деп аталды) қабылдады. 6.5×50 мм SR Арисака оқ-дәрісінің жеткіліксіз қуатына байланысты, соғыс барысында ол ішінара 99 типті мылтықпен алмастырылды, алайда екі мылтық та соғыстың аяғына дейін қолданыста болды.
Тарих және дамуы
Жапон императорлық әскері 1897 жылы 30-типті мылтықты қабылдады. Дегенмен, қарудың көптеген кемшіліктері болды, олар орыс-жапон соғысының басындағы жауынгерлік тәжірибеде анық көрінді. Оларға жарылатын патрон, атысшының бетін күйдіретін, артық оқ-дәрі жиналатын нашар жасалған құлып, жиі қате ату, тосқауыл, тазалау қиындығы және патронды шығару кірді. Майор Кидзиро Намбу 1906 жылы 30-типті мылтықты қайта жасау жұмысын жүргізді. Намбу 30-типтің бұрандасын құрайтын бөлшектердің санын тоғыздан алтыға дейін азайтты, сонымен қатар құралдарсыз бұранданы жасау және бөлшектеуді жеңілдетті. Орыс-жапон соғысының тәжірибесінде мылтықтарды шаңнан жұмыс істемейтін қалпында қалдырғандықтан, шаңнан қорғайтын қақпақ қосылды. Қару бірнеше жерде өндірілді: Токио қару-жарақ арсеналы 1906 жылдан 1932 жылға дейін; 2,029,000 дана (шамамен). Қазіргі Шэньян қаласындағы арсенал 1937 жылдан 1944 жылға дейін: 148,800 дана (шамамен). 1940 жылға қарай үш миллионнан астам 38-типті мылтықтар Жапон императорлық әскеріне берілді. Алайда, 6.5×50мм SR Арисака патронының соғыстағы басқа ірі державалар қолданған оқ-дәрілермен салыстырғанда нашар екеніне қатысты алаңдаушылық 1939 жылы Екінші Қытай-Жапон соғысы кезінде жаңа буын мылтықтарды енгізуге әкелді. 99-типті мылтық деп аталған бұл жаңа қару 7.7×58мм Арисака патронын қолданды, ол бұрыннан 92-типті ауыр пулемет пен 97-типті жеңіл пулеметтерде қолданылып келді. Дегенмен, барлық бөлімшелер жаңа қаруды алмады, ал үйлеспейтін патрондарды қолдану Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде үлкен логистикалық қиындықтарға алып келді.
Tokyo Arsenal from 1906 to 1932; 2,029,000 units (est.) In what is now Shenyang) arsenal from 1937 to 1944: 148,800 units (est.) By 1940 more than three million Type 38s had been issued to the Imperial Japanese Army. However, a concern that the 6.5×50mmSR Arisaka cartridge did not compare favorably to the ammunition used by the other great powers in the war led to the introduction of a further generation of rifles in 1939, during the Second Sino Japanese War. Designated the Type 99 rifle, this new rifle used the more powerful 7.7×58mm Arisaka cartridge already in use with the Type 92 heavy machine gun and the Type 97 light machine gun. However, not all units received the new weapon, and the mixture of types with incompatible cartridges led to considerable logistics issues during World War II.
Нұсқалар
38 типті мылтық 6,5×50 мм Арисака оғын қолданды. Бұл оқ атылғанда аз кері соққы тудырады. Дегенмен, сол кездегі норвегиялық және итальяндық 6,5 мм әскери оқтармен салыстырылғанда, 6,5×50 мм басқа елдер қолданған оқтардай қуатты емес еді. 38 типті мылтық соғыс кезіндегі ең ұзын мылтықтардың бірі болды, себебі сол дәуірдегі жапон сарбаздарына байнетпен қару қолдануды үйретуге ерекше мән берілді, ал олардың орташа бойы төмен еді. 30 типті байнет орнатылғанда мылтық тіптен ұзынырақ болатын. 38 типті мылтықтың салмағы шамамен 4,25 кг құрады. Соғыстан кейін АҚШ әскері мен Американың Ұлттық мылтық қауымдастығы 38 типті мылтықты тексерген кезде, оның құбыршасы кез келген елдің ең берік құбыршасы екенін және одан да қуатты оқтарды қабылдай алатынын анықтады. Атау туралы ескерту: Батыста жапондық жабдықтарды көбінесе "XX үлгісі" емес, "XX типі" деп атайды. Оқ ату қаруы үшін "үлгі" SHIKI (式) таңбасының дұрыс түсіндірілуі болар еді, бірақ "тип" сөзі ондаған жылдар бойы коллекционерлер арасында кеңінен қолданылып келеді.
38 типті қысқа мылтық
1930 жылдардың соңы мен 1940 жылдардың басында Нагоя Арсеналында белгісіз саны 38 типті мылтықтар қысқа мылтықтарға түрлендірілді, ол 38 және 44 типті мылтықтар мен карабиндерді қайта жабдықтаудың барлық жұмыстарын жүзеге асырды. Стандартты ұзындықтан барелі қысқартылып, приклад барель ұзындығына сәйкес қысқартылды, ал қол сақшысы бастапқы ұзындығын сақтады. Соның нәтижесінде Арисака 99 типті қысқа мылтығының мөлшерімен шамалас 38 типті мылтық пайда болды. Мылтықтар қолданыстағы қордан түрлендірілгендіктен, серийлік нөмірлер мен арсеналдық белгілерде біркелкілік жоқ. Жалпы өндіріс көлемі белгісіз болғамен, шамамен 100 000 данасы түрлендірілген деп есептеледі.
38 типті карабин
Кавалерия, инженерлер және толық өлшемді мылтық кедергі келтіретін басқа да міндеттер үшін арналған 38 типті карабин, стандартты 38 типті мылтықпен бір уақытта қаруға алынды. Оның ұңғысы , жалпы ұзындығы және салмағы болды. Карабинде штык болған жоқ және 1939 жылы бір данасының құны 67,9 иенді құрады. Ол бірнеше жерде өндірілді: Токио қару-жарақ зауыты 1906 жылдан 1931 жылға дейін; 209 500 дана (шамамен). Кокура қару-жарақ зауыты 1935 жылдан 1941 жылға дейін: 21 800 дана (шамамен).
Tokyo Arsenal from 1906 to 1931; 209,500 units (est.) Kokura arsenal from 1935 to 1941: 21,800 units (est.)
Қытайлық 6/5-ші жаяу әскер мылтығы
Жапондық 38 типті мылтықтың қытайлық көшірмесі 1920 жылдардың соңы мен 1930 жылдардың басында Тайюань арсеналында Шанси провинциясының әскери саясатшысы, генерал Ян Сишан үшін жасалған. Қабылдағышында "алты бес мылтық" (六五步槍) деп жазылған. Шамамен 108 мың данасы өндірілген.
918 типті мылтық
Бұл 38 типті мылтықтардың көшірмелері Оңтүстік Маньчжурия армиясының арсеналында (сондай-ақ 918 Арсеналы деп аталады) жасалған деп саналады, бірақ олар туралы мәлімет өте аз. Қытай деректері бұл мылтықтардың Жапония үшін Қытайда жасалғанын, бірақ кімге арналғаны белгісіз екенін көрсетеді. Онда жапон императорлық хризантемасы жоқ, орнына жүрек нышаны және оның астында "918 тип" (九一八式) деп жазылған. Бұл мылтықтар жапон әскері капитуляцияға дейін немесе одан кейін жасалған-дыр, белгісіз. Онда жапондық 44 типке ұқсас, төменнен жиналмалы штык бар. Қабылдағыштардың үстіне таңбаланған 918 саны 1931 жылдың 18 қыркүйегін – Мукден оқиғасының күнін білдіреді.
Солтүстік Қытай 19-типті карабин
Тип 38 және Тип 99-дың салыстырмалы түрде қарапайым қоспасы, негізінен Қытайдың Тяньцзинь қаласында жасалған деп саналады және қуыршақ әскерлері үшін арналған болуы мүмкін. 19-тип 6.5 мм жапон стандартында, ал оның алдыңғы нұсқасы – Солтүстік Қытайдың 30-типті карбині 8 мм Mauser стандартында жасалған. Солтүстік Қытайдың 30-типті үлгісі сияқты, оның жабында Жапон императорлық хризантемасының орнына шие гүлі бейнеленген, және 30-типтен айырмашылығы, шие гүлінің үстінде "Солтүстік Қытайдың 19-типті" (北支一九式) деген жазу бар. "19" саны Шова дәуірінің 19-шы жылына немесе 1944 жылға сілтеу болуы мүмкін. Нақты әскери тағайындамасы белгісіз. Шамамен 43 000 карбин жасалған деп есептеледі.
Сиамдық 66 типті ұзын мылтық
Сиам (Таиланд) 1924 жылы Токио армиясының арсеналынан 50,000 38 типті мылтыққа тапсырыс берді, олар 8x52r калибрлі Type 66 патронымен жабдықталған. Қабылдағышта сиамдық Чаккра белгісі және оның астында "Type 66" (แบบ ๖๖) деп жазылған. Калибрі ғана емес, сонымен қатар, атуға арналған көздер, штык және тазалау таяқшасы жапондық нұсқасынан өзгеше. Бұрандаларды қоса алғанда, барлық бөліктерді жапондық 38 типті мылтықпен алмастыру мүмкін емес.
Тайландтық 83 типті мылтық
Сиамдық 66 типінен айырмашылығы, бұл винтовка – 6.5x50sr калибрлі стандартты жапондық 38 типі, ол 1940 жылы Жапониядан Таиландқа көмек ретінде жіберілді. Бұл винтовкалар Нагоя және Кокура арсеналдарындағы құрастыру желілерінен тікелей алынған, жапон императорлық хризантема белгісі гүл жапырақшаларындағы нөлдермен жойылғаннан кейін. Таиландта оны 83 типі (แบบ ๘๓) деп атады. Бұл винтовкалар екінші саптық әскерлерге берілді, франко-тай соғысы үшін негізгі калибрдегі винтовкаларды майдандық міндеттерден босату үшін. Кейін 1950 жылдары осы винтовкалардың кейбіреулерінің ұңғылары мен ағаш бөліктері қысқа винтовка ұзындығына дейін қысқартылды, олардың көпшілігі .30-06 88 типі патронына қайта жабдықталды және 83/88 типіне (แบบ ๘๓/๘๘) айналды. 1968 жылғы қаруды бақылау заңының салдарынан АҚШ-қа осы винтовкалардың өте аз бөлігі әкелінді, себебі бұл заң бұрынғы әскери қарулардың елге кіруіне шектеу қойды.
Тайландтың 91-ші үлгідегі полициялық карабині
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жасалған бұл карабиндер Таиландта, Бангкоктегі Корольдік Таиланд қару-жарақ арсеналдарында (Royal Thai Arsenals) Type 38 бөлшектерінен полиция үшін ыңғайлы карабин ретінде жасалды. Олардың ағаш бөлігі мен ұңғысы қысқартылды. Ағаш бөліктері M1 карабинінің ағаш бөлігі сияқты кесілді және M1 карабинінің ілгіштері мен майлау құралдары қолданылды. Кейбір құлпынайлар кесілді, ал кейбіреулері өзгертілмеді. Кейбіреулерінде қабылдағышта Таиланд Корольдік полициясының символы және оның үстінде "91" (๙๑) саны басылған, ал кейбіреулерінде сиамдық Чаккра (Charkra) таңбасы болды. Олардың барлығы бастапқы 6.5x50sr жапондық калибрін сақтап қалды.
Мексикалық 1913 жылғы мылтық пен карабин
1913 жылдың ортасында Хюерта үкіметі стандартты мексикалық әскери калибрде, 7×57 мм Маузерге 50 000 мылтыққа, кейін Токио артиллериялық арсеналынан тағы 25 000 карабинге тапсырыс берді. Олар 1895, 1902 немесе 1910 жылғы мексикалық Mauser үлгісіндегі штыктарға сәйкес жасалды. Мексика революциясының салдарынан Жапония оларды Ресейге сатты. Оқтың қосқышында "Republica Mexicana" деген жазудың астында мексикалық гербі бейнеленген, ал жапондық 38-ші үлгідегі Арисака мылтығында императорлық хризантема орналасқан. "38-ші үлгідегі Арисака" (2007) кітабында хабарланғандай, 1913 жылғы алғашқы үлгілерде мексикалық гербінің орнына үш біріккен шеңбер болмаған, ал 1913 жылғы алғашқы үлгіде мексикалық герб болғандығы анықталды.
Эстон тілінде KL .303
Эстония стандартты 38 типті мылтықты .303 British патронына өзгертуі, Эстония қорғаныс лигасының екінші шеп әскерлері қолдануы үшін жасалған. 1929–1934 жылдары барлығы 24 000 мылтық қайта жасалды.