Кіріспе

Джон Мозес Браунинг есімді адам жасаған мылтық патроны.

.50 BMG (.50 Браунинг автоматтары), сондай-ақ 12.7×99мм НАТО деп те белгілі, ал C.I.P. бойынша 50 Браунинг деп тағайындалған.

Тарих

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде жаңа ұшаққа қарсы қару-жарақ қажеттілігіне жауап ретінде Джон Браунинг .50 BMG-ді әзірледі. Ол осы оқпен автоматты қару жасауды және оның негізін М1917 Браунингтің үлкейтілген нұсқасына құруды қалады. .50 BMG оғын жасау кейде Германияның Бірінші дүниежүзілік соғыста британдық танктермен және ұшақтарға қарсы күресу үшін жасаған 13.2 мм TuF танкіге қарсы мылтығымен шатастырылады. American Rifleman журналында айтылғандай: «Шындығында, Браунинг .50 оғы Ұлы соғыста пайда болды. Американың бронебойғыш оқтарға деген қызығушылығы француздық жетілмеген дизайнымен шартталды, бұл АҚШ армиясының қару-жарақ офицерлерін Браунингке кеңес алуға итерді. Олар ауыр снарядты қалаған, бірақ тиісті оқ-дәрілер болмады. Браунинг жағдайды ойлап, ұлы Джонның айтуынша, былай деп жауап берді: «Бұл оқ бастау үшін жақсы сияқты. Оқтар жасап, атып көрейік». American Rifleman журналы одан әрі осы жобаның дамуына «Германияның 13.2x92 мм SR (.525 дюйм) танкіге қарсы мылтығының әсер еткенін» және «Арсенал .50 калибрлі оқты жасау үшін Винчестермен келісімшарт жасасқанын» түсіндіреді. Кейіннен Франкфорд Арсеналы Винчестерден .50 BMG (12.7x99 мм) оғын өндіруді қабылдады. Армия содан кейін нақты қару үшін Джон Браунингке қайта жүгінді. Ол Colt компаниясымен бірлесіп, сынақтарға дайын прототиптер жасады және, иронияға қарай, оларды 1918 жылдың 11 қарашасында – Ұлы соғыстың аяқталу күнінде аяқтады». Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде .50 BMG негізінен M2 Браунинг пулеметінде қолданылды, оның «жеңіл оқпан» нұсқасы ұшақтарға орнатылып, ал «ауыр оқпан» (HB) нұсқасы жердегі көліктерде орнатылды, олардың барлығы ұшақтарға қарсы мақсаттарда қолданылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қолданылған M2 Браунинг HB пулеметінің жаңартылған нұсқасы бүгінге дейін қолданылуда. 1950 жылдардың ортасынан бастап, кейбір бронетранспортерлер мен арнайы көліктер 12,7 мм пулемет оғына төтеп бере алатындай етіп жасалды, бұл M2 пулеметінің қирату қабілетін шектеді. Ол әлі де жалпы мақсаттағы пулеметтер сияқты жеңіл қарулардан гөрі зор өтімділікке ие, бірақ ол айтарлықтай ауыр және тасымалдау қиын. Триподқа орнатылғанда оның қашықтығы мен дәлдігі жеңіл пулеметтерден артық, және ол батыстық көліктерге орнатылған пулеметтердің стандартты калибрі ретінде ауыстырылмады (КСРО және ТМД елдерінің бронетранспортерлерінде .50 BMG-ге ұқсас өлшемдерге ие 12,7 × 108 мм NSV пулеметтері орнатылған). Он жылдар өткен соң .50 BMG жоғары қуатты мылтықтарда да қолданыла бастады. Бұрынғы ұзақ қашықтықтан ату рекордын 1967 жылы Вьетнам соғысы кезінде АҚШ теңіз жаяу әскерінің мергені Карлос Хаткок орнатты; Хаткок телескопиялық көзқарасы бар M2 пулеметінен .50 BMG оғын пайдаланды. Бұл қару басқа мергендер тарапынан да қолданылды, содан кейін осы оққа арналған арнайы мергендік мылтықтар жасалды. 2017 жылдың маусым айында Канаданың 2-ші бірлескен жұмыс тобының мергені Иракта Ислам мемлекетінің содырларын өлтіру үшін McMillan TAC 50 мылтығын пайдаланды, бұл әскери тарихтағы ең ұзақ қашықтықтағы өлтіру рекордын жаңартты. Бұрын Ауғанстандағы британдық мерген .338 Lapua Magnum (8.58 × 70 мм) оқтарына арналған Accuracy International AWM L115A3 ұзақ қашықтықтағы мылтығымен рекордты ұстаған. Ұзақ қашықтыққа және материалдық зиян келтіруден басқа, АҚШ әскері .50 BMG қаруын қауіпсіз қашықтықтан жарылмаған оқ-дәрілерді жою үшін де пайдаланады. Ол көптеген бронесіз және жеңіл бронелі көліктерді істен шығара алады. Кейбір азаматтар қашықтықтан нысана ату үшін .50 калибрлі мылтықтарды пайдаланады: АҚШ-та орналасқан Fifty Caliber Shooters Association .50 BMG ату жарыстарын өткізеді.

Қуат

Қаптаманың нақты қуатын түсінудің ең көп қолданылатын әдісі – оқ-дәрінің түйіршік энергиясын салыстыру. .30-06 Springfield, екі дүниежүзілік соғыста американдық әскерлер үшін стандартты калибр болған және американдық аңшылардың орташа және ірі жануарларды аулауда жиі қолданатын танымал калибрі, аралық түйіршік энергиясын өндіре алады. .50 BMG оғының түйіршік энергиясы ұнтағы мен оқ түріне, сондай-ақ оқ атылатын қаруға байланысты аралығында болуы мүмкін. Оғының жоғары баллистикалық коэффициентіне байланысты, .50 BMG траекториясы кішірек және жеңіл калибрлерге қарағанда көлденең желдің әсерінен аз бұрылады, сондықтан .50 BMG жоғары қуатты снайперлік мылтықтар үшін өте қолайлы.

Картридж өлшемдері

.50 BMG (12.7×99мм НАТО) патроны – .30-06 Springfield патронының үлкейтілген нұсқасы, бірақ түрлі қаруларда оқтандыру мен сығуды жеңілдету үшін ұзын конусқа ие қабырға қолданылады. Бұл патрон үшін ең көп қолданылатын сайқы жылдамдығы 1:мен, сегіз ойық және аралықтары бар. Бұл оқ-дәріге арналған праймер түрі – бір орталық тұтану нүктесі бар боксер праймері (АҚШ және НАТО елдері). Дегенмен, кейбір елдер екі тесігі бар Berdan праймерлерін қолданатын оқ-дәрілерді шығарады. TM43-0001-27, АҚШ Армиясының оқ-дәрі туралы мәліметтері – Кіші калибрлі оқ-дәрілерде көрсетілгендей, бұл патронның камерадағы орташа қысымы пластикалық жаттығу оқтарын, қысқа корпусты байқаушы оқтарын немесе сынақ оқтарын есепке алмайды. Сынақ қысымы ретінде көрсетілген.

Әскери патрон түрлері

.50 BMG патроны кең ауқымды сипаттамаларда, соның ішінде бронебойғыш, іздеу және жартылай жанғыш түрлерде коммерциялық түрде де өндіріледі:

Патрон, калибрі .50, іздеуші, M1
Бұл іздеуші отты бақылау, сигнал беру, нысананы белгілеу және жартылай жанғыш мақсаттар үшін қолданылады. Оқтың ұшы қызыл түсті. Патрон, калибрі .50, жартылай жанғыш, M1
Бұл патрон қарусыз, тұтанғыш нысаналарға қарсы қолданылады. Жартылай жанғыш оқтың ұшы ашық көк түсті. Патрон, калибрі .50, доп, M2
Бұл патрон жеке құрамға және қарусыз нысаналарға қарсы қолданылады. Оқтың ұшы боялмаған. Патрон, калибрі .50, бронебойғыш (AP), M2
Бұл патрон жеңіл брондалған көліктерге, қорғаныс құрылыстарына және жеке құрамға қарсы қолданылады, оның қара ұшымен анықтауға болады. Патрон, калибрі .50, бронебойғыш жартылай жанғыш (API), M8
Бұл патрон бронебойғыш оқтың орнына брондалған, тұтанғыш нысаналарға қарсы қолданылады. Оқтың ұшы күміс түсті. Патрон, калибрі .50, іздеуші, M10
Іздеуші отты бақылауға, сигнал беруге, нысананы белгілеуге және жартылай жанғыш мақсаттарға арналған. M10 іздеушісі M1 іздеушісінен аз қарқынды жасалған, оның ұшы қызғылт түсті. Патрон, калибрі .50, іздеуші, M17
Іздеуші отты бақылауға, сигнал беруге, нысананы белгілеуге және жартылай жанғыш мақсаттарға арналған. M82/M107 сериялы мылтықтардан оқ атуға болады. Патрон, калибрі .50, бронебойғыш жартылай жанғыш іздеуші (API T), M20
Бұл патрон бронебойғыш оқтың орнына брондалған, тұтанғыш нысаналарға қарсы, бақылау мақсатында іздеуші элементімен қолданылады. Бұл M8 бронебойғыш жартылай жанғыш оқтың іздеуші элементі қосылған нұсқасы. M82/M107 сериялы мылтықтардан оқ атуға болады. Оқтың ұшы қызыл түсті, алюминий бояуымен сақинасы бар. Патрон, калибрі .50, іздеуші, фара, M21
Іздеуші әуеден әуеге шайқас кезінде отты бақылау үшін қолданылады. Көрінуі жағынан M21, M1 іздеушісінен үш есе жарқырап тұрады. Патрон, калибрі .50, жартылай жанғыш, M23
Бұл патрон қарусыз, тұтанғыш нысаналарға қарсы қолданылады. Оқтың ұшы көк түсті, ашық көк түсті сақинамен боялған. Патрон, калибрі .50, доп, M33
Бұл патрон жеке құрамға және қарусыз нысаналарға қарсы қолданылады. M82/M107 сериялы мылтықтардан оқ атуға болады. Патрон, калибрі .50, саботталған жеңіл бронь тесуші (SLAP), M903
Бұл патронда 355–360 gr (23.00–23.33 г) ауыр металл (вольфрам) тесушісі бар, ол саботтан 4000 фут/с (1219 м/с) бастапқы жылдамдықпен ұшырылады. 0.50 дюймдік (12.7 мм) сабот ұңғыдан шыққаннан кейін 0.30 дюймдік (7.62 мм) тесушіні босату үшін бөлінеді. Сабот арнайы жоғары берікті пластиктен жасалған және базалық бөлімінде алюминийден жасалған саппен нығайтылған. Патронның белгісі – янтарь түсті сабот (Ultem 1000). Тек M2 сериялы пулеметтерде қолданылады. Бұл оқ 0.75 дюймдік (19 мм) болат броняны тесе алады. Патрон, калибрі .50, саботталған жеңіл бронь тесуші іздеуші (SLAP T), M962
M903 сияқты, бұл SLAP оқ-дәрісі, жалғыз айырмашылығы M962 отты бақылау, нысананы белгілеу және жартылай жанғыш мақсаттар үшін іздеуші элементіне ие. Анықтама үшін қызыл пластик саботы бар және тек M2 сериялы пулеметтерде қолданылады. Патрон, калибрі .50, доп, XM1022
M107 мылтығын пайдалана отырып, ұзақ қашықтықта жұмыс істеуге арналған ұзақ қашықтыққа арналған матч патроны. Патрон, калибрі .50, M1022 алыс қашықтықтан снайперлік.
.50 калибрлі M1022 зәйтүн жасыл түсті оқ жабынына ие, ұшында түс анықтағышы жоқ. Оқ стандартты доптық конструкциядан жасалған. Ол алыс қашықтықтан снайперлерді даярлау және броньға немесе жартылай жанғыш әсерге қажеттілігі жоқ нысаналарға қарсы тактикалық қолдану үшін жасалған. Ол ұзақ қашықтықта жоғары дәлдікке ие және траекториясы MK211 A класына сәйкес келеді. M1022 барлық .50 калибрлі бұрандалы және жартылай автоматты снайперлік мылтықтарда қолдануға қолайлы. Оқтан жоғары дыбыстық жылдамдық сақталады. Патрон, калибрі .50, жоғары жарылғыш жартылай жанғыш бронебойғыш (HEIAP), Mk 211 Mod 0
"Біріктірілген әсерлерге" ие патрон, Raufoss Mk 211 Mod 0 HEIAP патронында .30 калибрлі вольфрам тесушісі, цирконий ұнтағы және Композиция А жарылғыш заты бар. Ол АҚШ-тың барлық .50 калибрлі қаруында, М85 пулеметінен басқа қолданылуы мүмкін. Патронның ұшы сұр сақинасы бар жасыл түсті. Патрон, калибрі .50, бронебойғыш жартылай жанғыш көмескі іздеуші (API DT), Mk 257
.50 калибрлі Mk 257 API DT-де қызғылт түсті оқ ұшы бар. Оқ қатайтылған болаттан жасалған және жартылай жанғыш ұшы бар. Ол M2, M3 және M85-те қолданылады. Көмескі іздеуші түнгі уақытта қаруды табу мүмкіндігін азайтады және тек түнгі көрініс құралдарымен ғана көрінеді. Оны сары түстегі сұр ұшымен анықтауға болады. Оның іздеуші нұсқасы да бар. Патрон, калибрі .50, доп, Mk 323 Mod 0
Кеме қатынасы орталығы крандар бөлімшесі жасаған бұл патрон мыс орнына полимерден жасалған доптарды қолданады. Ол стандартты мыс басы төменде біріктірілген мөлдір полимерден жасалған корпусқа ие. Mk 323 M2HB/M2A1 пулеметтерінен және GAU 21/A әуе кемелерінен бірдей өнімділікпен оқ атуға болады. Ол бірдей салмақта 25 пайыз салмақ үнемдеуін ұсынады, соның салдарынан бірдей салмақта 40 пайызға көбірек оқ-дәрі тасымалдауға болады. Mk 323 полимер корпусы іздеуші, бронебойғыш, бронебойғыш жартылай жанғыш және SLAP оқтарына қолданылады. DARPA (Қорғаныс ғылыми-зерттеу жобалары агенттігі) Teledyne Scientific Company компаниясымен EXACTO бағдарламасын, соның ішінде .50 калибрлі басқарылатын оқты әзірлеу үшін келісім шарт жасады. DARPA жариялаған бейнелерде басқарылатын оқ қозғалмалы нысананы соғу үшін бұрылады.

Белдіктің тіректері

.50 BMG патронының белбеулері үшін үш ерекше және үйлесімсіз металл сілтемелер қолданылған. M2 және M9 сілтемелері, "тартылып шығарылатын" конструкциялы, Браунинг M2 және M3 пулеметтерінде қолданылады. M15 сериялы металл "ішке итерілетін" сілтемелер M85 пулеметінде қолданылған. Бір кезде сыртқа тартылатын мата белбеулер де пайдаланылған, бірақ 1945 жылдан бері олар қолданыстан шығып кеткен.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда 1-тарау атыс қаруы сертификаты болған жағдайда, .50 BMG калибрлі доңғалақты мылтықтың иелігі заңды. Осы калибрдегі қаруға қатысты өтініштер кішкентай калибрлі қаруларға қолданылатын талаптармен бірдей қарастырылады; өтініш беруші мұндай қаруды иеленудің негізді себебі бар екенін көрсетуі тиіс.

Америка Құрама Штаттары

Атыс жасалмаған .50 BMG оқ-дәрісінің белгіленген ең үлкен диаметрі; бұл АҚШ Ұлттық атыс қарулары заңы бойынша спорттық емес I санаттағы атыс қаруларына рұқсат етілген .50 дюймдік (12.7 мм) ең үлкен диаметрден асып түседі. Дегенмен, .50 BMG мылтығының ұңғысы тек .50 дюймдік (12.7 мм) тереңдіктегі ойыстарда және саңылауларда сәл үлкен. Үлкен оқ атылғанда ұңғыманың өлшеміне бейімделіп, тығыз жабысқа және рельске ілігіп, жақсы байланыс жасайды. Оқ-дәрінің жоғары қуатына байланысты саяси даулар тудырған (Ұлттық атыс қарулары заңы бойынша бұзушы құрал саналмайтын, кеңінен қолжетімді ең қуатты оқ-дәрі), ол алыс қашықтықтан атушылар арасында дәлдігі мен сыртқы баллистикасы үшін әлі де танымал. .50 BMG оғы матчтық сападағы оқ-дәрі қолданылса, жоғары қашықтықта дәл оқ тигізе алады, бірақ кіші калибрлі мылтықтар жарыстарда жақсы нәтижелер мен тығыз топтарды көрсетеді. 1999 жылы Әділет министрлігінің Арнайы тергеулер бюросы .50 калибрлі мылтықтарға қатысты қылмыстар туралы хабарламасында .50 BMG-нің қылмыстық әрекеттерге қатысқан бірнеше жағдайын анықтады. Аталған істердің ешқайсысы .50 BMG атыс қаруын қылмыстық мақсатта қолдануды растамады, ал ішкі істердің көп бөлігі ұстау туралы айыптамаларға қатысты. АҚШ-та Вашингтон округі .50 BMG мылтығын тіркеуге тыйым салады, осылайша азаматтық иелену заңсыз болады. Калифорния штаты 2004 жылғы .50 калибрлі BMG реттеу заңы арқылы .50 BMG оқ-дәрісін атуға қабілетті мылтықты жеке тұлғаларға сатып алуға тыйым салады. Коннектикут штаты Barrett 82A1 .50 BMG мылтығын пайдалануға тыйым салады. Алайда, тыйым салуға дейін тіркелген .50 BMG мылтықтарын Калифорния мен Коннектикут штатында иелену заңды болып қала береді. Иллинойс штатында .50 калибрлі мылтықты 2023 жылдың 10 қаңтарына дейін сатып алынған және 2024 жылдың 1 қаңтарына дейін штат полициясында тіркелген жағдайда ғана иеленуге болады. Мэриленд штаты .50 BMG мылтықтары мен басқа да "реттелетін атыс қаруларын" сату және беру бойынша қосымша ережелер енгізеді, сондай-ақ осы санаттағы кез келген атыс қаруын айына бір данадан артық сатып алуға шектеу қояды, бірақ тіркеу талаптарын немесе толық тыйым салуды енгізбейді. Marine Corps Gazette журналында жарияланған мақаласында майор Хейс Паркс: "Жеке адамдарға қарсы қолдануды шектеуді қолдау үшін ешқандай келісімдер жоқ (жалпы немесе нақты), және осы мақсатта кеңінен қолданылуы халықтардың әдеттегі тәжірибесін көрсетеді" деп жазды. Паркс бұл қате түсінік тарихи доктринадан туындаған, ол M8C бағыттаушы мылтығын қолдануға тыйым салған, ол M40 зениттік қаруына арналған .50 калибрлі мақсатты анықтау құралы еді, деп санайды. Бұл шектеу тек тактикалық сипатта болды және негізгі танкіге қарсы қару атуға дайын болғанға дейін осал M40 және оның экипажын жаудан жасыруға бағытталған; алайда Паркс кейбір АҚШ әскерлері .50 калибрлі снарядтарды пайдалануға заңдық шектеулер бар деп ойлағандығын айтады.