Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ұлы Манчестердегі ауыл, Англия
Village in Greater Manchester, England
Хай (/h//eɪ/) – Ұлы Манчестердегі Уиган метрополиялық ауданындағы ауыл және азаматтық округ. Тарихи тұрғыдан Ланкаширдің бөлігі болған, ол Аспулл ауылының қасында орналасқан. Батыс шекарасы – Дуглас өзені, ол осы округті Уиганнан бөліп тұрады. Солтүстікке қарай, Дуглас өзеніне құятын шағын арна оны Блэкродтан ажыратады. 2001 жылғы халық санауы бойынша халқы 594 адамды құрады.
Haigh (/h//eɪ/) is a village and civil parish in the Metropolitan Borough of Wigan, Greater Manchester, England. Historically part of Lancashire, it is located next to the village of Aspull. The western boundary is the River Douglas, which separates the township from Wigan. To the north, a small brook running into the Douglas divides it from Blackrod. At the 2001 census it had a population of 594.
Тарих
Haigh көне ағылшын тіліндегі haga сөзінен, яғни тікенектің орнынан шыққан және "қоршалған жер" деген мағынаны білдіреді. Бұл елді мекен 1193 жылы Hage, 1298 жылы Hagh, ал 16 ғасырда Haghe, Ha және Haw деп әртүрлі жазылған.
Haigh is derived from the Old English haga, a hedge and means "the enclosure". The township was variously recorded as Hage in 1193, Hagh in 1298, and Haghe, Ha and Haw in the 16th century.
Қожалық
1220 және 1230 жылдар аралығында осы поместье Марси иелігінің бір бөлігі болды. Хью де Хейг, немесе ықтимал Хью ле Норрейс, 1193–94 жылдары патшаның құрметі үшін 3 марка төлеген. Ричард де Орелл 1220 жылы Хейг жерін Кокерсэнд аббаттығына сыйға берді. 1282 жылы Хью ле Норрейс Хейгтің иесі болды. Оның қызы Мейбел Уильям Брэдшагқа үйленді және 1298 жылы Мейбелдің әкесінен Хейг және Блэкрод поместьелерін мұраға алды. Брэдшаг 1315 жылы Адам Банастрдың бүлігіне қатысты, осы үшін ол заңнан тыс деп жарияланды және 1317 жылға қарай оның поместьелері коронаға тәркіленіп, Питер де Лимезиге берілді. 1365 жылдың басында Роджер де Брэдшаг Уэстлиден Уильям де Брэдшаг пен сэр Генри де Траффордтан поместье талап етті. Томас де Брэдшаг 1403 жылғы Солтүстік көтерілісіне қатысып, Шрусбери шайқасында болды және кейін Генрих IV-нің кешірімін алды. Эдвард Брэдшай (1652 ж. қайтыс болды), кармелит монахы, – «Элиас а Йезу» деп танымал болды, – Роджер Брэдшайдың төртінші ұлы еді. Үш бауыры иезуиттер, ал біреуі дін қызметкері болды. Сэр Роджер Брэдшай, парламент депутаты, 1679 жылы баронет титулы алды (Брэдшай баронеттеріне қараңыз). Сэр Роджер Брэдшай, үшінші баронет, 50 жылдан астам уақыт бойы Уиганның депутаты, 1738 жылдан 1747 жылға дейін Парламент палатасындағы Ең үлкен депутат атанды. Уақыт өте келе осы атау әртүрлі жазылған: Bradshagh, Bradshaghe және Bradshaw. Брэдшай нұсқасы шамамен 1518 жылға дейін жетеді. 1780 жылдың 1 маусымында Элизабет Далримпл, төртінші баронеттің шөбересі және анасының әулетіндегі еркек желісінің үзілуі салдарынан Хейгтің мұрагері, Балкаррдың 6-шы графы Александр Линдсейге үйленді. 1787 жылы Кроуфорд графтары (1848 жылдан кейін Кроуфорд және Балкарр графтары) бірнеше буын бойы өз резиденциясын Хейг Холлға көшірді. Орта ғасырлардан бері Хейг иелігінде сарай тұрған. Қазіргі зал 1827 және 1840 жылдар аралығында ескі поместье үйінің орнында Александрдың ұлы, 7-ші Балкарр графы салған. Ол оның құрылысын жобалап, қадағалады, ал құрылыс кезінде иеліктің ішіндегі коттеджде тұрды. Джеймс, 9-шы граф, кітап сүйер, залда кең кітапхана құрды. Дэвид, 11-ші граф, 1947 жылы зал мен жерді Уиган қалалық әкімдігіне 18 000 фунт стерлингке сатты және отбасының Балькаррдағы бастапқы үйіне қайтып келді.
Between 1220 and 1230 the manor was part of the Marsey fee. Hugh de Haigh, probably Hugh le Norreys paid 3 marks in 1193–4 for having the king's good will. Richard de Orrell granted land in Haigh to Cockersand Abbey in 1220. In 1282 Hugh le Norreys was lord of Haigh. His daughter Mabel married William Bradshagh and in 1298 they inherited the manors of Haigh and Blackrod from Mabel's father. Bradshagh took part in Adam Banastre's rebellion in 1315 for which he was outlawed and by 1317 his manors were confiscated by the crown and granted to Peter de Limesey. Early in 1365 Roger de Bradshagh of Westleigh claimed the manor from William de Bradshagh and Sir Henry de Trafford. Thomas de Bradshagh took part in the Rising of the North of 1403 and was present at the Battle of Shrewsbury and was later pardoned by Henry IV. Edward Bradshaigh (d. 1652), a Carmelite friar – known as Elias à Jesu – was the fourth son of Roger Bradshaigh. Three brothers were Jesuits, and one brother a secular priest. Sir Roger Bradshaigh MP, was created a baronet in 1679 (see Bradshaigh baronets). Sir Roger Bradshaigh, the third Baronet, MP for Wigan for over 50 years, was Father of the House in the House of Commons from 1738 to 1747. Over time the name has been variously recorded as Bradshagh, Bradshaghe and Bradshaw. The Bradshaigh variant dates from about 1518. On 1 June 1780 Elizabeth Dalrymple, great niece of the fourth Baronet and heiress of Haigh as a result of the failure of the male line in her maternal family (Bradshaigh), married Alexander Lindsay, 6th Earl of Balcarres. In 1787 the Earls of Crawford (after 1848, the Earls of Crawford and Balcarres) moved their seat to Haigh Hall for several generations. A manor house had stood on the Haigh estate since the Middle Ages. The present hall was built between 1827 and 1840 on the site of the ancient manor house, by Alexander's son the 7th Earl Balcarres who designed and supervised its construction whilst living in a cottage in the grounds. James, the 9th Earl, a bibliophile, established an extensive library at the hall. David, the 11th Earl sold the hall and grounds to Wigan Corporation in 1947 for £18,000 and moved back to the family's original home in Balcarres.
Көмір
1540 жылы Джон Лиланд сэр Роджер Брэдшайдың өз иелігінде өртеуге немесе қолмен немесе машинамен әсемдеп оюға болатын канельді көмір кенін тапқанын хабарлады. Бұл тамаша отын болатын, оны оңай тұтандыруға болады, жарқын жалынмен жанады және дерлік күл қалдырмайды. Ол 19-ғасырдың басында, қыздырғыш газ шамдары қолжетімді болғанға дейін, үй жарықтандыру үшін кеңінен қолданылды, бірақ көмір газы оны қолданудан шығарды. Канельді көмір Тюдор дәуірінен бері қазылып келген, бірақ 1600 жылдардың ортасында шахталар сулы болып, су басу қаупі туды. Бұл мәселені шешу үшін 1653 және 1670 жылдар аралығында сэр Роджер Брэдшоу соу немесе адит, атақты Хай Соуды салды, ол оның иелігі астында шамамен бір мильге дейін созылды. Ол әлі де ежелгі шахталардан суды ағызып тұрады. Брэдшоулардың мұрагерлері, Кроуфорд және Балкарр графтары 1865 жылы Уиган көмір және темір компаниясын құрды. 1896 жылы Уиган көмір және темір компаниясына тиесілі Хайдтағы кен орындары: Александра, Баукхаус, Бридж, Линдсей және Медоу Пітс. Балкаррдың Хайд және Аспуллдағы кен орындарының орталық шеберханалары 1839 және 1841 жылдар аралығында каналдың солтүстік жағалауында салынды. Құйма, ұста, ағаш өңдеу және жинау шеберханалары бу машинасымен қамтамасыз етілді. Бұл орын Уиган көмір және темір компаниясының және Кирклс темір және болат зауытының аралық пунктіне айналды. Грузин кеңсе ғимараты бүгінге дейін сақталған.
In 1540 John Leland reported that Sir Roger Bradshaigh had discovered a seam of cannel coal on his estate which could be burnt or carved by hand or machine into ornaments. It was an excellent fuel, easily lit, burned with a bright flame and left virtually no ash. It was widely used for domestic lighting in the early 19th century before the incandescent gas mantle was available but lost favour when coal gas made it obsolete. The cannel coal was mined from Tudor times but by the mid 1600s the mines were wet and started flooding. To remedy this, between 1653 and 1670, Sir Roger Bradshaw built a sough or adit, the Great Haigh Sough which ran for about a mile under his estate. It still drains water from the ancient workings. The Bradshaws successors, the Earls of Crawford and Balcarres, founded the Wigan Coal and Iron Company in 1865. Collieries in Haigh belonging the Wigan Coal and Iron Company in 1896 were the Alexandra, Bawkhouse, Bridge, Lindsay and Meadow Pits. The central workshops for Balcarres' collieries in Haigh and Aspull were built on the north bank of the canal between 1839 and 1841. The forge, smithy, joinery and fitting shops were powered by a steam engine. The site became the sawmill for the Wigan Coal and Iron Company's pits and Kirkless Iron and Steel Works. The Georgian office block survives.
Хайг құю зауыты
1788 жылы Дуглас шатқалында 6-шы граф, оның інісі және Уиганнан келген темір құюшы мистер Корбетпен бірге Хай құю зауыты ашылды. Бұл темір өндірісі, онда шойын және құймалар жасалды. Одан да ертерек пайда болған Брок Милл Фордж сатып алынды. 1808 жылдан бастап фирма тау-кен өнеркәсібі үшін орау машиналарын және сорғыларды өндірді. 1812 жылы Ланкаширдегі алғашқы локомотив және 1816 жылға дейін тағы екеуі салынды. 1835 жылы Э. Эванс және Т. С. Райли 21 жылға жалға алды. Олар Эдвард Бьюридің субподрядшылары ретінде 0-4-0 және 2-2-0 локомотивтерін жасады. 1837 жылы «Аякс» локомотиві Лестер мен Суаннингтон темір жолына, содан кейін 0-6-0 локомотиві «Гектор» жеткізілді. 1838 жылы Ұлы Батыс темір жолы үшін екі кең табанды локомотив салынды. Дэниел Гуч жобалаған төрт етік танкілік локомотив Оңтүстік Девон темір жолы үшін жасалды. Ұзын қазанды локомотивтер Джонс пен Поттс үшін, ал үш локомотив Т. Р. Кремптон үшін салынды. 1855 жылы Қырым соғысында қаруларды тік беткейлерге (1:10 еңіс) тасымалдау үшін екі 0-8-0 локомотиві жасалды. 1856 жылы жалға мерзімі аяқталғанға дейін 100-ден астам локомотив салынды. 1848 жылы Хай 100 дюймдік диаметрі және 12 футтық ходы бар бу машинасы құрастырды, бұл сол кездегі әлемдегі ең ірі машина болуы мүмкін. Сол онжылдықта ол Альберт док, Ливерпуль және Халл доктары үшін (2011 жылы сақталған) алып айналмалы көпірлерді жеткізді. Бирли және Томпсон компаниясы жаңа жалға келісімшартқа қол қойды, олар тау-кен машиналарын, дизельдік қозғалтқыштарды және ірі темір конструкцияларын өндіруге бағытталды. 1860 жылға дейін құймаларды шатқалдан жоғары көтеруге тура келді, ал бір құйманы жылжыту үшін фермерлерден кем дегенде 48 жылқы жалдағаны туралы жазбалар сақталған. Темір жол салынды, бірақ бірнеше жылдан кейін оның бағыты өзгертілді. 1884 жылы құю зауытының жалға алу шарты тоқтатылды және 1885 жылы жұмыс тоқтатылды. Хайдың бірнеше инженерлері қозғалтқыш құрастыру компанияларын құру үшін кетіп қалды – Уокер Бразерс, Инс Фордж және Уорсли Меснес Ironworks Ltd.
Haigh Foundry was opened in the steep sided Douglas valley in 1788 by the 6th earl, his brother and Mr Corbett an iron founder from Wigan. It was an iron works producing pig iron and castings. Brock Mill Forge, of even earlier origins, was acquired. From 1808, the firm manufactured winding engines and pumps for the mining industry. In 1812, it built Lancashire's first locomotive and two more by 1816. In 1835 E. Evans and T. C. Ryley took a 21 year lease. They built 0 4 0 and 2 2 0 locomotives, subcontracted from Edward Bury. In 1837, Ajax was supplied to the Leicester and Swannington Railway, followed by Hector, an 0 6 0. In 1838 two broad gauge locomotives were built for the Great Western Railway. Four saddle tank locomotives designed by Daniel Gooch were built for the South Devon Railway. Long boiler locomotives were built for Jones and Potts and three locomotives were built for T. R. Crampton. In 1855 two 0 8 0 locomotives were built for use in the Crimean War, hauling guns up inclines as steep as 1 in 10. Over 100 locomotives were built before the lease expired in 1856. In 1848, Haigh produced a beam engine of 100 inch bore by 12 feet stroke, possibly the largest in the world at that time. During the same decade, it supplied massive swing bridges for Albert Dock, Liverpool and Hull Docks – both extant in 2011. A new lease was signed by Birley & Thompson who concentrated on mining machinery, mill engines and large iron fabrications. Until 1860, castings had to be carted up the hill out of the valley and records exist of at least 48 horses being hired from farmers to move a single casting. A railway was built but was re routed a few years later. The foundry lease was given up in 1884 and the works closed in 1885. Several of Haigh's engineers left to form engine building companies – Walker Brothers, Ince Forge and Worsley Mesnes Ironworks Ltd.
2011 жылы учаскенің көп бөлігі, Брок Милл Форджді қоспағанда, сақталған, ал минералды темір жолдың бағыты, оның ішінде төрт көпір, көбінесе өзгермеген. Құю зауыты бұзылған, бірақ қазір ол өндіріс орны ретінде пайдаланылуда. Құйма темір қақпалары, Дуглас өзенінің жанындағы төрт қабатты ғимарат және мұржа сақталған. Құю цехының жобалау бюросы Уингейтс-роудта, үлкен терезелері және құйма темір бағаналармен тірелген тас едені бар ғимаратта орналасқан. Ол 1837 жылдан кейін осы аймақтағы кедейлерге көмек көрсетуді басқару және қаржыландыру үшін жауапкершілікті алған Уиган кедейлер заң одағының бөлігі болды. Хай 1894 жылға дейін Виган ауылдық санитарлық округінің, ал 1894 жылдан 1974 жылға дейін Виган ауылдық округінің құрамында болды.
Much of the site, with the exception of Brock Mill Forge, was intact in 2011 and the route of the mineral railway, including four bridges, is little changed. The foundry has been demolished but the site is used for manufacturing. The cast iron gateposts remain and a four storey building and chimney by the River Douglas. The foundry drawing office was on Wingates Road in a building with large windows and a stone floor supported by cast iron columns. It was part of the Wigan Poor Law Union which after 1837 took responsibility for the administration and funding of the Poor Law in that area. Haigh was part of the Wigan Rural Sanitary District until 1894 and Wigan Rural District from 1894 until 1974.
География
Хайдың батыс шекарасы Дуглас өзенімен белгіленген, ал солтүстікте Блэкродтан Дуглас саласы бөліп тұрады. 2198 акр жерді қамтитын ауданның жері шығыс және солтүстікке қарай көтеріледі. Уиганнан шамамен 2½ миль солтүстік-шығысқа қарай орналасқан ауыл, Аспулл шекарасына жақын, теңіз деңгейінен шамамен 520 фут (158 м) биіктікте жатыр. Хай Холл елдік паркі оңтүстік-батыс еңістерінде 250 акр орман және саябақтан тұрады. Шығысқа қарай Зимний төбесі және Батыс Пеннин таулы далалары жатыр.
Haigh's western boundary is the River Douglas and a small brook, a tributary of the Douglas, divides it from Blackrod in the north. The township which covers 2198 acres is on ground that rises towards the east and north. The village, about 21/2 miles northeast of Wigan, is near the Aspull boundary at about 520 feet (158 m) above sea level. Haigh Hall Country Park occupies 250 acres of woods and parkland on south western slopes. To the east are Winter Hill and the West Pennine Moors.
Демография
2001 жылғы Ұлыбритания халық санағы мәліметтері бойынша, Хай азаматтық округінің халқы 594 адамды құрады.
According to the United Kingdom Census 2001, the civil parish of Haigh had a population of 594.
Көрнекті орындар
Хай жел диірмені, Ұлы Манчестердегі жалғыз сақталған жел диірмені 1845 жылы салынды және Джон Самнер & Компанияның Хай сыра зауытына құдық суын жеткізді. Бұл сыра зауыты 1950 жылға дейін Балкаррес Армз пабиның артында орналасқан.
Haigh Windmill, the only remaining windmill in Greater Manchester, was built in 1845 and supplied well water to John Sumner & Company's Haigh Brewery which, until the 1950s, was situated behind the Balcarres Arms public house.
Көлік
Генри Истман 1799 жылы аяқталған Хейге дейінгі Ланкастер каналының бір бөлігінің инженері болды. Бұл каналдың Лидс және Ливерпуль каналының батыс тармағымен Уиганның Жоғарғы шлюзінің жанында қосылған бөлігі. 1810 жылы Лидс және Ливерпуль канал компаниясына Джонсон Хиллогынан оңтүстікке қарай Ланкастер каналын пайдалануға рұқсат берілді, ал екеуі 1816 жылы біріктірілді. Канал Хейг иелігінен өтіп, Виган жолына жақын жерде тауарлар, пошта және жолаушыларға арналған Пакет үйі салынды. Ред-Рокта 1869 жылы Ланкашир Юнион теміржолында станция ашылды. 1870 жылдан 1946 жылға дейін Хай Холлдың тұрғындары үшін күту бөлмесі ұсталып тұрды. Станция 1949 жылы жабылды.
Henry Eastman was the engineer for part of the Lancaster Canal to Haigh which was completed in 1799. This is the section where the canal joined the western arm of the Leeds and Liverpool Canal near Wigan Top Lock. In 1810 the Leeds and Liverpool Canal Company was allowed to use the Lancaster Canal south of Johnson's Hillock and the two joined in 1816. The canal passed through the Haigh estate and a Packet House for goods, mail and passengers was built near the Wigan Road entrance. There was a station at Red Rock which opened in 1869 on the Lancashire Union Railway. A waiting room was maintained for the occupants of Haigh Hall from 1870 until they left in 1946. The station was closed in 1949.
Дін
Сент-Дэвид шіркеуі – Уиган Әулиелер шіркеуіне қарасты жеңілдетілген шағын шіркеу ретінде салынған комиссия шіркеуі. Архитекторы Томас Рикман болды және ол 1833 жылы қасиеттендірілді. 1838 жылы Хай және Аспулл приходтары құрылды. Рим-католик шіркеуі Таза тұжырымдама Анамыз 1853 жылы миссия ретінде негізделді және шіркеу 1858 жылы есігін ашты.
St David's Church is a Commissioners' church built as a chapel of ease to Wigan All Saints. The architect was Thomas Rickman and it was consecrated in 1833. In 1838 the parish of Haigh and Aspull was formed. The Roman Catholic Church of Our Lady of the Immaculate Conception was founded as a mission in 1853 and the church opened in 1858.