Кіріспе
Батыс Бреттон – Батыс Йоркширдегі Уэйкфилд қаласына жақын орналасқан ауыл және азаматтық приход. Ол М1 тас жолының 38-ші түйісіне жақын, Хейг орналасқан. 2011 жылғы халық санауы бойынша халқы 546 адамды құрап, 459 адамға дейін азайды. Ауылда Вест-Бреттон бастауыш және кішкентай балалар мектебі мен Англикандық-Методисттік жергілікті экуменикалық серіктестік шіркеуі бар.
West Bretton is a village and civil parish near Wakefield, West Yorkshire, England. It lies close to junction 38 of the M1 motorway at Haigh. It has a population of 546, reducing to 459 at the 2011 Census. There is a school in the village, West Bretton Junior and Infant School, and a church, which is an Anglican Methodist local ecumenical partnership.
Топонимика
Бреттонның шығу тегі көне ағылшын тіліндегі "Бреттас" сөзінен басталады, ол британдарды білдіреді, ал "тюн" сөзі қоршау, шаруашылық, ауыл немесе жылдық жерді білдіреді. Бұл жердегі британдықтардың шаруашылығы немесе қонысы 1086 жылғы "Domesday Book" кітабында "Бретон" деп, ал 1200 жылы "Батыс Бретон" деп тіркелген.
Қожалық
Йоркширдің бұл бөлігі Нормандықтар Англияны жаулап алғаннан кейін Солтүстіктің қирауында (Harrying of the North) жайран болды. Батыс Бретонның көп бөлігі Уильям I-нің Понтефракт құрметіне ие болған де Ласилерге, ал қалған аз бөлігі Уэйкфилд имелігіне берілді. Қырып-сығудан кейін өсім баяу болды, бірақ халық санының өсуіне қарай көбірек жер өңделді. 13 ғасырда сумен жұмыс істейтін бидай диірмені тіркелген, ал 1379 жылы темірші жұмыс істеген. Осы кезде халықтың саны шамамен 70 адамды құрады, сондай-ақ бір отбасы «де Бретон» тегін қабылдады. Де Бретон, Дронфилд және Уентворт отбасылары ең беделді болып саналды, ал 1406 жылы қайтыс болған Сэр Уильям Дронфилд имелікті иеленді. Свен де Бретон Байланд аббаттығының монахтарына ауылдың солтүстігіндегі жерде 200 бас ірі қара мен қой жаюға рұхсат берді. 1350 жылы халық қара өлімнің (Black Death) салдарына ұшырады. 1477 жылы Ричард Уентворт имарат пен залды мұраға алды. Оның шөбересі, Сэр Томас Уентворт Генри VIII-нің рыцарь-маршалы және Сандал қамалының сақшысы болды. Осы заманға дейін сақталған еменнен жасалған төсек, король сонда ұйықтаған деген сенімдеме бар, қазір Темпл Ньюсамда сақтаулы. Ескі зал, қазіргі залдан басқа жерде орналасқан, Кристофер Сакстонның 1577 жылғы Йоркшир картасында көрсетілген, бірақ оның нақты орны белгісіз. Томас Уентворт Англия азамат соғысында роялистермен бірге шайқасты, Назеби шайқасында тұтқынға алынып, оның иеліктері тәркіленді. Оның иеліктері қайтарылып, 1660 жылы монархия қайта жаңғырғанда ол рыцарь атағын алды. Бреттон Холл 1706 жылы иелікті мұраға алған Сэр Уильям Уентворт салған. Ол 1745 жылғы Якобыт көтерілісінде Оқытылған гвардияның атты әскер капитаны болды. Ол парктегі шіркеуге жерленген. Сэр Томас Уентворт (1735–1792) паркті бүгінгі күйіне келтірді. Ол анасының тегін, Блэкетт есімін мұра еткеннен кейін өзінің атын Блэкеттке өзгертті. Ол үйленбеген, бірақ оның заңды емес қызы Диана, Нортумберлендтен парламент депутаты, лейтенант-полковник Томас Бомонттың әйелі, иелікті мұраға алды. Бомонттардың негізгі резиденциясы Бреттон Холл болды және олар онда болған кезде оған көп ақша жұмсалды. Олардың ұлы Томас Вентворт Бомонт Стаффорд пен Нортумберлендтен либералды депутат болып сайланды және 1832 жылғы реформа туралы заңды қолдады. Оның ұлы Вентворт Блэкетт Бомонт солтүстік-шығыста көбірек уақыт өткізді, онда ол 14 000 акрдан астам жерге, сондай-ақ Бреттон иелігіне ие болды. Ол Allendale бароны атағын алды. Оның ұлы Вентворт Каннинг Блэкетт Бомонт Гексемнен парламент депутаты және Джордж V-тің күтуші лорды болды. Вентворт Генри Каннинг Бомонт Бреттонды өз үйі етті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде зал әскерилерге берілді, күтіп-ұстау шығындары өсіп, 1947 жылы Батыс Райдинг округі кеңесіне сатылды, содан кейін он жылдан кейін жер сатылды. Ұлттық шахтерлер одағы оны емдеу орталығына айналдыруды жоспарлаған.
Ауыл шаруашылығы
Батыс Йоркшир археологиялық қоғамында орта ғасырларда ауылда қолданылған үш далалық жүйеге қатысты құжаттар сақталған. Оның далалары 1759 жылға дейін қоршалған. Үй шаруашылығы 1800 жылға дейін салынған. Басқа шаруашылықтар – Таун Ферм және Мэнор Ферм. Сыра қайнатуға дәлел – сол аттас шаруашылықтағы ескі суыту пеші.
Өнеркәсіп
Монастырлар таратылғаннан кейін Мэтью Уентворт Бентли Грейндж айналасындағы "барлық кен мен темір тасын" сатып алды. 1600 жылдардың ортасына қарай темір тас таусылғанмен, шеберханалар көмірмен жұмыс істеуді жалғастырды. 1728 жылы Бреттон пеші Кольнбридж, Вортли Топ Фордж және Кирксталлға шойын жеткізді. Бреттон пеші Вортлидің Кокшуттарына тиесілігіне өтті және 1806 жылы онда шойын өндірілді, бірақ 1820 жылы жабылды. Бреттоннан шыққан көмірді пайдалануға әрекеттер жасалды, бірақ олар шектеулі болды. 1806 жылы Томас Вуд шахта ашты, ал 1820 жылдары Твидейл мен Уотсон басқаратын Бреттон шахтасы меншікке жалға төледі. 1849 жылы Gate Royd Pits (автомобиль жолының сервистік аймағына жақын) жұмыс істеді. 1856 мен 1871 жылдар аралығында Эмли шахтасының иелері, Жэггер ағайындар Malt Kiln Farm-да шахталар ашты. Тегірмен тасы шыққан жерлер көбінесе 17-19 ғасырларда қазылып, шаруа үйлері мен шекара қабырғаларын салу үшін пайдаланылды. Боуэр Хилл Лэйн маңында қыштан жасалған қызыл кірпіш шығаратын кірпіш зауыты болды. 1723 жылдан 1737 жылға дейін Бёрслемнен көшіп келген Уильям Харрисон ауылда ыдыс жасады.
Басқару
Тарихи тұрғыдан Йоркширдің Батыс бөлігінің құрамында болған Батыс Бретон капеллериясы, Агбригг және Морли вапентакесіндегі Сандал Магна және Стейнкросс вапентакесіндегі Силькстоун приходтарының ішінара бөлігінде орналасқан. 1837 жылы ол Уэйкфилдтің кедейлер одағының құрамына кірді. Батыс Бретон 1894 жылы құрылған және 1974 жылы таратылған Уэйкфилд ауылдық округінің бөлігі болды, содан кейін Уэйкфилд қалалық метрополитендік округі кеңесінің құрамына енді.
География
Батыс Бретон төбелі жерлерді, теңіз деңгейінен бастап жоғарыраққа дейін қамтиды. Ол Дирн және Кальдер өзендерінің суайдынында орналасқан. Дирн өзені Бреттон паркіндегі ландшафты аңғары арқылы батыстан шығысқа қарай ағып өтеді, онда екі көл құру үшін бөгет салынған. Жер асты геологиясы карбон кезеңіне жатады және 18 көмір қабатынан және Танкерсли темір кені қабатынан тұрады. Құрылыс тасы және құрғақ тас шекара қабырғаларын салу үшін диірмен тасының шығыңқылары қазылып алынды. Батыс Бретон А637 Барнсли – Хаддерсфилд тас жолында, А636 Уэйкфилд – Денби Дейл тас жолымен қиылысынан оңтүстік-батыста және ауылдың шығысынан өтетін M1 тас жолына жақын орналасқан.
Білім
Сэр Томас Уэнтворт (өзінің атын Блэкеттке өзгерткен) 1763 жылы мұрагерлікке алғаннан кейін біраз уақыттан соң мектеп салды. Сэр Томас мектеп мұғаліміне жылына 20 фунт төледі. Ол ұлттық мектепке айналып, сондай-ақ жексенбілік мектеп ретінде де пайдаланылды. 1865–1866 жылдары онда 65 оқушы оқыды, ал 1881 жылы білім 13 жасқа дейінгі балалар үшін міндетті болғанда – 100 оқушыға жетті. Вест-Бреттон J & I мектебі, 3-тен 11 жасқа дейінгі 89 оқушымен, ІІ санаттағы бастапқы мектеп ғимаратын пайдалануда. Бреттон Холл колледжі 1949 жылы мұғалімдерді даярлайтын және жоғары білім берудің мамандандырылған өнер колледжі ретінде ашылды. Оның белгілі түлектерінің қатарында "Жеті адам лигасы" телекомедиялық тобы, жазушылар Колин Велланд, Кей Меллор және Джон Годбер, сондай-ақ педагог сэр Кен Робинсон бар. Джон Годбер колледждегі драма студенті өмірі туралы "Бұл бір сүйіспеншілікпен басталды" атты пьеса жазды. Колледж Лидс университетінің дипломдарын берді, кейіннен Лидс университетіне қосылды, бірақ 2007 жылы олардың басқаруымен жабылды.
Дін
Батыс Бретон Сандал Магна және Силькстоун приходтары арасында бөлінген, ал 1358 жылы Дронфилдтер жеңілдетілген шіркеу салдырған. 1406 жылғы өсиетте Қасиетті Бартолом шіркеуі есімдері тіркелген. 1744 жылы ескі шіркеудің орны басқа жерге ауыстырылып, қазіргі Парк шіркеуі салынды, онда Вентворт отбасының орындығы болған. 1959 жылы ол Уэйкфилд диоцезіне тапсырылды. 1811 жылы методизм ауылға келді. 1861 жылы мүліктерден жалға алынған үй, протестант диссиденттері, алғашқы методистер үшін құлшылық орыны ретінде тіркелді. 1982 жылы методистер мен англикандар жергілікті экуменикалық серіктестік құрды, ол Батыс Бретон шіркеуі деп аталды. Ол 19 ғасырдың ортасындағы методистік ғимараттарды пайдаланады.
Йоркширдің мүсіндер паркі
Йоркшир мүсіндер паркі – ландшафтық дизайнда жасалған кең аумақтан тұрады, онда Элизабет Фринк, Огюст Роден және Уэйкфилдте туған Барбара Хепворт, Каслфордта туған Генри Мур сынды жергілікті мүсіншілердің де қосылған, үлкен мүсіндер коллекциясы бар.
Спорт
Вест-Бретон Крикет Клубы Парк-Лейн көшесінде орналасқан және Понтефракт және аудандық крикет лигасында 2-ші және 5-ші дивизионда екі командасы бар. Жексенбілік команда Барнсли және округтік жексенбілік лигасында 1-ші дивизионда ойнайды. 2007 жылы клуб 100 жылдығын тойлады және бұл мерекеге Англияның бұрынғы қақпашысы, кейін суретші болған Джек Расселлді алаңға шақырып, алаң мен клуб үйінің пейзажын салуға шақырды. 2021 жылы крикет клубының мүшелері Вест-Бретон Футбол Клубын құрды. Олар Барнсли және округтік жексенбілік лигасының 1-ші дивизионында ойнайды.