Кіріспе
Көптеген қолданыстарға ие тазартқыштар – бұл әдетте шарап, сыра және әртүрлі алкогольсіз шырын сусындарын жасау процесінің соңында немесе аяқталуымен бірге қосылатын заттар. Олар органикалық қосылыстарды жою үшін, айқындықты жақсарту үшін немесе дәм мен хош иісті реттеу үшін қолданылады. Жойылатын қосылыстар сульфидтер, ақуыздар, полифенолдар, бензеноидтар немесе мыс иондары болуы мүмкін. Егер олар соңғы ыдыста тұрақты шөгінді түзбесе, қолданылған тазартқыштар әдетте олар ұстап алған мақсатты қосылыстармен бірге сусыннан шығарылады. Тазартқыштар ретінде жұмыртқа ақуызы, қан, сүт, исингласс және ирланд мүксі қолданылады. Бұларды кейбір өндірушілер әлі де қолданады, бірақ көбінесе қазіргі заманғы заттар енгізілген және олар кеңінен қолданылады, олардың ішінде бентонит, желатин, казеин, каррагенан, альгинат, диатомит, пектиназа, пектолиаза, PVPP, кизельсоль (коллоидты кремний), мыс сульфаты, құрғақ альбумен (жұмыртқа ақуызы), гидратацияланған ашытқы және белсендірілген көмір бар.
Finings are substances that are usually added at or near the completion of the processing of making wine, beer, and various nonalcoholic juice beverages. They are used to remove organic compounds, either to improve clarity or adjust flavor or aroma. The removed compounds may be sulfides, proteins, polyphenols, benzenoids, or copper ions. Unless they form a stable sediment in the final container, the spent finings are usually discarded from the beverage along with the target compounds that they capture. Substances used as finings include egg whites, blood, milk, isinglass, and Irish moss. These are still used by some producers, but more modern substances have also been introduced and are more widely used, including bentonite, gelatin, casein, carrageenan, alginate, diatomaceous earth, pectinase, pectolyase, PVPP, kieselsol (colloidal silica), copper sulfate, dried albumen (egg whites), hydrated yeast, and activated carbon.
Іс-шаралар
Финингтердің әрекетін электростатикалық, адсорбенттік, иондық немесе ферменттік деп жіктеуге болады. Электростатикалық типтер басым бөлігін құрайды; белсендірілген көмір, фининг ашытқысы, PVPP, мыс сульфаты, пектиназа және пектолазадан басқа барлығы да осы санатқа жатады. Олардың мақсаты – белоктарды, таниндерді (полифенолдарды) және бояғыш бөлшектерді (меланоидтарды) таңдап алу. Оларды сүзгілер сияқты ағынмен өңдеу әдістеріне қарағанда, партиялық әдіс ретінде қолдану керек. Олардың әрбір бөлшегінде электр заряды болады, ол олардың ыдыратып жатқан коллоидты дисперсияның қарама-қарсы зарядталған бөлшектеріне тартылады. Нәтижесінде екі зат тұрақты кешен құрап, олардың жалпы заряды бейтараптанады. Осыдан кейін жартылай қатты заттардың агломерациясы пайда болады, оны сусыннан жүзіп немесе шөгіп тұратын масса түрінде бөліп алуға болады. Қолданылатын финингтердің адсорбенттік түрлері – белсендірілген көмір және арнайы фининг ашытқылары ғана. Белсендірілген көмірді ағынмен сүзгіге өткізуге болады, бірақ ол көбінесе партиялық ингредиент ретінде қолданылады, кейіннен сусыннан бөліп тастау қажет. Ол бензоидты қосылыстарды және полифенолдардың барлық кластарын толық немесе ішінара жойып, шырындар мен шараптарды түссіздендіріп, иістен тазарта алады. Дәстүрлі түрде ашытқымен тазарту үшін адсорбциялық агенттер ретінде гидратацияланған ашытқылар қосылады. Шамамен 30% белоктан тұратын ашытқы жасуша қабырғалары шараптың қосылыстарымен, мысалы полифенолдық немесе металдық қосылыстармен химиялық байланысқа түседі. Шындығында, ашытқымен тазарту – таңдалған ұшқыш күкірт қосылыстарын (VSC) байланыстыру үшін мыс сульфаты қолданылған кезде, артық мыс иондарын (0,5 мг/л-ден жоғары) жоюдың тиімді тәсілі. Иондық финингтер – мыс сульфаты және PVPP. Сулы сусындарда еріген кезде мыс сульфатының мыс иондары жағымсыз сульфидтермен химиялық байланысқа түсе алады. Соның салдарынан пайда болған кешендерді басқа финингтермен жою қажет. PVPP-нің әрекеті оның карбонил тобы мен полифенолдардың фенолды сутектері арасындағы сутекті байланыстар арқылы жүзеге асады. Ол гелатинмен алынып тасталатын конденсирленген таниндер мен леукантоцианиндерге емес, төмен молекулалық салмақты полифенолдарды тартады. Ферменттік финингтер – пектин және пектиназа. Олар жеміс шараптары мен шырындарында тұмандылық тудыратын үлкен полисахарид молекуласы – пектиннің ыдырауына көмектеседі. Олар шырынды ашыту алдында қосылатын сирек финингтердің бірі.
Тамақ қорыту мәселесі
Өкінішке орай, пайдалы антиоксидантты флавоноидтар кейбір тұндырғыштармен бірге кетіп қалады. Астрингиялық дәмді азайту үшін кверцетин қызыл шараптан желатин, казеин және PVPP тұндырғыштары арқылы алынып тасталады. Егер басқа тұндыру әдістері қолданылса, кверцетин шарапта қалады. Сол сияқты, катехин флавоноидтары PVPP және полифенолдық қосылыстарды бағыттайтын басқа тұндырғыштармен де алынып тасталады.
Вегетариандыққа қатысты мәселелер
Кейбір тұндырғыштар жануар тегінен алынған өнімдер болса, ал кейбіреулері емес, тұтынушыларға нақты шарап немесе сыра вегандық, вегетариандық болып табылады ма, әлде екеуі де емес пе, дегенді білу қиынға түсуі мүмкін, егер өндіруші немесе сатушы оны осылай белгілемесе. Barnivore веб-сайты шараптар мен сыралардың халықаралық деректер базасын ұстап тұрады, олардың әрқайсысын "Веганға жарамды" немесе "Веганға жарамсыз" деп жіктейді.