Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Браунсбергтегі (Браниево) бұрынғы иезуит мектебі. Collegium Hosianum – 1565 және 1566 жылдары Польша Корольдігінің Браунсберг қаласында поляк кардиналы Станислав Хозиус құрған иезуит колледжі. Сол кезде қала кардинал Хозиус басқаратын Вармияның поляк князь-епископтығының құрамына кірген. Collegium Hosianum Еуропадағы ең ірі иезуит мектептерінің бірі және Контрреформацияның маңызды орталықтарының бірі болды. Ол әсіресе түрлі елдерден келген католик дін қызметкерлерін даярлау мақсатында құрылған.
Former Jesuit school in Braunsberg (Braniewo), Kingdom of Poland
The Collegium Hosianum was the Jesuit collegium founded in 1565, 1566 by Polish Cardinal Stanislaus Hosius in Braunsberg (Braniewo), Kingdom of Poland. The town was then part of the Polish Prince Bishopric of Warmia under rule of Cardinal Hosius. The Collegium Hosianum was one of the biggest Jesuit schools and one of the most important centres of Counter Reformation in Europe and was particularly established to educate Catholic clergy of different countries.
Тарих
Бірінші иезуиттерді Вармияға оның кардиналы Хозиус Пруссияда және Орталық және Шығыс Еуропаның басқа жерлерінде кең таралған протестанттық қозғалысқа қарсы тұру үшін шақырды. Иезуиттер 1564 жылғы 2 қарашада келді. Олар Пруссияның басым көпшілігі протестант буржуазиясының қарсылығына ұшырап, елде діни жарылысқа себеп болды. XVI ғасырдағы қиын материалдық жағдайларға қарамастан, олар тез арада көптеген білім беру мекемелерін құрды: гимназия (1565), поляк шляхтасы үшін convictus nobilium мектебі (1565), Епархиялық семинария (1567), Папа семинариясы (1578) және кедей студенттерге арналған жатақхана (1582). XVI ғасырдағы негіз 20 иезуитке есептелген, бірақ олардың саны көп ұзамай 80-ге жуықтады, бұл мектептердің қаржысымен және жеткілікті оқу кабинеттерімен байланысты проблемаларға әкелді. Коллегия бұрынғы францискан монастырінің ғимаратында ашылды. Ғимараттарды жаңарту Вармия епископтығының қаражатымен жүзеге асты. Коллегия ғимараттың батыс жағында, convictus – солтүстік жағында, ал мектеп – шығыс жағында орналасқан. Алғашқы жылдары гимназияда оқу кабинеттері жетіспегендіктен, ол үлкен болған жоқ. Онда бес стандартты "сынып" (курс) болды, олардың ең төменгісі "infirma", ал ең жоғарысы "rhetoric" болды. Мектептердегі бастапқы проблемаларға протестанттардың бойкоттап, неміс және поляк студенттері арасында туындаған қақтығыстар қосылды. Браниеводағы Коллегия Польшадағы және бүкіл Еуропадағы басқа иезуит мектептерінен ерекше оқу бағдарламасымен ерекшеленді: 1566 жылдан бастап стандартты пәндерден өзге неміс тілі, математика, ән салу және диалектика оқытылды. Діоцезалық және Папалық семинария ашылғаннан кейін теологиялық курстар енгізілді, ал 1592 жылы философиялық курстар да қосылды, бұл мектептің жоғары беделінің көрсеткіші болды. Мектеп элиталық болғандықтан, студенттердің саны 130-дан 300-ге дейін ауытқып отырды. Коллегия халықаралық сипатқа ие болды; жергілікті немістерден басқа, студенттер бүкіл Еуропадан келді, олардың көпшілігі поляктар еді, ал 1580-жылдардан бастап шведтер мен русиндер де келді, оларды Антоний Поссевинус шақырды. Коллегия 1626 жылы Польша мен швед корольдігінің Густав Адольфпен соғысы (1625-1629 жылдардағы Польша-швед соғысы) салдарынан уақытша жабылды және 1637 жылы қайта ашылды. 1646 жылы Вармия каноны Маттей Монтан (Матиас Берг) жаңа, үлкен мектеп ғимаратын қаржыландырды. 1665-1668 жылдары Пруссия мен Польшаға шведтердің басып кіруі салдарынан мектеп қайтадан жабылды, бұл «швед су тасқыны» деп аталды. XVIII ғасырда Коллегияда гуманитарлық ғылымдар, теология, математика, грек және еврей тілдері оқытылды. 1701 жылы және одан кейін поляк иезуиттері Коллегияны толыққанды университетке айналдыру үшін Римге өтініш бірақ, сәттілікке жете алмады. 1743 жылы олар Браунсберг қаласынан жаңа мектеп ғимараты үшін жер сатып алды, ол келесі жылдары салынды. Польшаның бөлінісі кезінде 1772 жылы Браунсбергпен бірге Вармия князь-епископтығы Пруссия Корольдігінің құрамына кірді, ал 1773 жылы Иса қоғамы таратылды. Пруссия үкіметі 1780 жылы жабық Коллегияны Гимназия Академикасына айналдырды, ол 1818 жылдан бастап Лицей Хосиан деп аталды, ал 1912 жылы Мемлекеттік академияға айналды. 1945 жылы Браунсберг Польшаға қайта оралды және оның полякша аты Браниево болды. Коллегиядан тек қана еден қабырғалары мен барокколық порталдардың бірі ғана сақталды. Дегенмен, кешеннің қалған бөлігі 1960-1973 жылдар аралығында қайта жаңартылды. Орта мектеп қайта ашылды. Соғысқа дейінгі қираудан сақталған оң жақ бұрыштық мұнара «Pfaffenturm» (шамамен «пастор мұнарасы») деп аталады және бұрынғы францискан монастырының орнын еске салады. Қазіргі таңда ол орта мектептің әкімшілік ғимараты болып табылады. Оңтүстік жақтағы ор бөлімі «Пфлауменгрунд» (шамамен «саз бақшасы») деп аталды. Ашық арена орнатылды, оның айналасын ордың қалған суы қоршап тұр.
The first Jesuits were called to Warmia by its cardinal Hosius, in order to counter the widespread Protestant movement in Prussia and elsewhere in Central and eastern Europe. The Jesuits arrived 2 November 1564. They were strongly opposed by the largely Protestant Prussian burghers and caused a religious split in the country. Despite difficult material conditions throughout the 16th century, they quickly founded many educational establishments: gymnasium (1565), convictus nobilium school for Polish szlachta (1565), Diocesan Seminary (1567), Papal Seminary (1578) and dormitory for poor students (1582). The 16th century foundation was designed for 20 Jesuits, but the number soon approached 80, which resulted in problems with the finances of the schools and suitable number of school rooms. The Collegium was opened in a former Fransciscan friary. Renovation of the buildings was possible by funds given by Bishopric of Warmia. The Collegium was located in the western part of the building, convictus in the northern, and in the eastern part was located a school. In the first years the gymnasium was not very big due to lack of classrooms. There were five standard "classes" (courses) in it, of which the lowest was "infirma", and the highest was "rhetoric". To the initial problems of the schools were added boycotting by the Protestants and some fights between German and Polish students. The Collegium in Braniewo distinguished itself from the other Jesuit schools in Poland and all of Europe with a specific curriculum: from 1566 there were taught German language, mathematics, singing and dialectic apart from standard subjects. After opening of the Diocesan and Papal Seminary some theological courses were introduced, and in 1592 also philosophical courses, which was a sign of the high reputation of the school. The school was elite and the number of students was not high, fluctuating from 130 to 300. The Collegium had an international character; besides local Germans, students came from all over Europe, with the majority of Poles, since the 1580s Swedes and Ruthenians added by Antonius Possevinus. The Collegium was temporally closed in 1626 due to war of Poland with Swedish king Gustavus Adolphus (Polish Swedish War (1625–1629)), and reopened in 1637. In 1646 Matthaeus Montanus (Matthias Bergh), a canon of Warmia, funded a new, large schoolhouse. In the years 1665 1668 the school was closed again due to destructive Swedish invasion in Prussia and Poland, Swedish Deluge. In the 18th century in the Collegium humanities, theology, mathematics and Greek and Hebrew languages were taught. In 1701 and later Polish Jesuits applied to Rome for changing the Collegium into full university, but without success. In 1743 they bought from the city of Braunsberg a location for a new schoolhouse, which was built in the next years. At the time of the Partitions of Poland the prince bishopric of Warmia with Braunsberg became a part of the Kingdom of Prussia in 1772, and in 1773 the Society of Jesus was suppressed. The Prussian government turned the closed Collegium in 1780 into Gymnasium Academicum, from 1818 called Lyceum Hosianum, which in 1912 became a State Academy. In 1945 Braunsberg returned to Poland and to its Polish name Braniewo. Of the Collegium, only the ground floor walls and one of the baroque portals were still standing. The rest of the complex was reconstructed between 1960 and 1973, however. A secondary school was reinstated. The right side corner tower, left over from before the wartime destruction is known as the "Pfaffenturm" (loosely, "priest tower") and recalls the position of the former Franciscan monastery. Today it also comprises the assembly hall of the secondary school. The moat section to the south was known as the "Pflaumengrund" (loosely, "plumb orchard"). A small open air arena has been installed, surrounded by the moat's remaining water.
Кірістер
Ермланд иезуиттерінің белгілі бір сомадағы табыстары олардың жылжымайтын мүліктерінен түсті, олардың жалпы сомасы 1603 жылы 700 злоты, 1622 жылы 2540 злоты, 1651 жылы 3530 злоты, 1681 жылы 2263 злоты, 1730 жылы 3102 злоты, 1764 жылы 5680 злоты құрады. Әртүрлі кезеңдерде иезуиттерге мына ауылдар тиесілі болды: Старый Двор (Альтхоф), Блейшофен, Кишпорк (Христбург), Дашково, Дьбинец, Лавице (Хансдорф), Гиплау, Хирсфельде, Джулианово (Юлиенсхойе), Клайжак, Кросно (Кроссен), Лабухи (Лабух), Новая Церковь (Нейкирхен), Петликов, Ротфлиес, Руциана Гора, Санков, Турзнице, Вангори және Вроние.
Fixed incomes of the Ermland Jesuits came from their real estates, which aggregated in 1603 700 zlotys, in 1622 2,540 zlotys, in 1651 3,530 zlotys, in 1681 2,263 zlotys, in 1730 3,102 zlotys, in 1764 5,680 złotys. To the Jesuits belonged (in different periods) villages: Stary Dwór (Althof), Bleishöfen, Kiszpork (Christburg), Daszkowo, Dębiniec, Ławice (Hansdorf), Hiplau, Hirsfelde, Julianowo (Julienshöhe), Klajzak, Krosno (Krossen), Łabuchy (Labuch), Nowa Cerkiew (Neukirchen), Petlików, Rothflies, Ruciana Góra, Sanków, Turznice, Wangory i Wronie.
Папа семинариясы
Паптық семинария (Паптық түлектер үйі) 15 наурыз 1581 жылы ресми түрде құрылды. Оның негізін қалаушы – Антоний Посевин. Паптық семинария протестант елдерінен келген жастарға арналған мектеп болды, олар бітірген соң өз елдеріне оралып, қайта католиктікке өтулерін насихаттады. Көптеген түлектер философия мен теологияны оқу үшін бірінші Вильно иезуит университетіне келді. 16 ғасырда семинариядағы оқушылар саны 23-тен 40-қа дейін ауытқып отырды. 1586 жылы Паптық семинарияның құрамында Швед колледжі дербес бөлім ретінде ашылды. 17 ғасырдың соңында Паптық семинариясының ректоры Джон Дрюс әдемі бақшасы мен фонтандары бар жаңа ғимарат салды.
Papal Seminary (Papal Alumnate) was established officially on 15 March 1581. Its founder was Antonius Possevinus. The Papal seminary served as school for the youths from Protestant countries, who after graduating went back to their countries and encouraged their recatholization. Many alumni after graduating came first to Wilno to study philosophy and theology in Jesuit University of Wilno. In the 16th century the number of alumni fluctuated from 23 to 40. In 1586 the Swedish College was established as an autonomous part of the Papal Seminary. John Drews, rector of the Papal seminary at the end of the 17th century, built a new building with fancy garden and fountains.
Діоцезалық семинария
Діоцезалық семинария Вармия епископтығының семинариясы ретінде қызмет етті. Оны 1567 жылы Станислав Хозиус қаржыландырып, 1567 жылғы 25 қарашада ашты. 16 ғасырда ол 17-ден 24-ке дейін шәкірттерді бітірді. Діоцезалық семинарияға коллегиум ректоры және префект (лат. praefectus) – кейіннен регенс деп аталған адамдар жетекшілік етті, олар студенттерге жауапты болды. Семинария дін қызметкерлерінің үйінің ғимаратында орналасқан.
Diocesan Seminary served as a seminary for the Bishopric of Warmia. It was funded by Stanislaus Hosius in 1567 and opened on 25 November 1567. In the 16th century it had from 17 to 24 alumni. Diocesan seminary was directed by a rector of the collegium and by a prefect (lat. praefectus), called later a regens, who was responsible for its students. The Seminary was located in the building of the Priestly Fraternity.
Новициат
1568 жылы Браунсбергте Иса қоғамының поляк провинциясының жаңадан кірушілер үйі ашылды. Осы үйге алғаш кірген адам Михаль Чаловский болды, оның емтиханы 15 маусымда 1569 жылы Браунсбергте өтті. 1569-1575 жылдары поляк иезуиттерінің провинциясына 126 адам қабылдануға өтініш білдірді, олардың көпшілігі поляк ақсүйектері болды. Жаңадан кірушілердің алғашқы жетекшісі Роберт Аберкромби болды. Үй бастапқыда колледж ғимаратында, кейіннен тұтқындардың ескі ғимаратында орналасты. 1586 жылы жаңадан кірушілер үйі Браньеводан Краковқа көшірілді.
The novitiate of the Polish Province of Society of Jesus was opened in Braunsberg in 1568. The first person who entered the novitiate was Michał Chałkowski, whose examination took place in Braunsberg on 15 June 1569. In the years 1569 1575 126 people applied for admission to the Polish Province of Jesuits, mainly Polish nobles. The first master of novices was Robert Abercromby. The novitiate was located at first in the building of the collegium, then in the old building of the convictus. In 1586 the novitate was moved from Braniewo to Kraków.
Мектеп кітапханасы
Алғашқы кітапхана (шамамен 2000 томдық) Польша-Швеция соғысы (1626–1629) кезінде швед әскерлері тонап кетті және ол әлі күнге дейін Упсала университетінде бар.
The original library (about 2000 volumes) was plundered by Swedish troops throughout the Polish–Swedish War (1626–1629) and is still existing at the University of Upsala.