Кіріспе

Браунсбергтегі (Браниево) бұрынғы иезуит мектебі. Collegium Hosianum – 1565 және 1566 жылдары Польша Корольдігінің Браунсберг қаласында поляк кардиналы Станислав Хозиус құрған иезуит колледжі. Сол кезде қала кардинал Хозиус басқаратын Вармияның поляк князь-епископтығының құрамына кірген. Collegium Hosianum Еуропадағы ең ірі иезуит мектептерінің бірі және Контрреформацияның маңызды орталықтарының бірі болды. Ол әсіресе түрлі елдерден келген католик дін қызметкерлерін даярлау мақсатында құрылған.

Тарих

Бірінші иезуиттерді Вармияға оның кардиналы Хозиус Пруссияда және Орталық және Шығыс Еуропаның басқа жерлерінде кең таралған протестанттық қозғалысқа қарсы тұру үшін шақырды. Иезуиттер 1564 жылғы 2 қарашада келді. Олар Пруссияның басым көпшілігі протестант буржуазиясының қарсылығына ұшырап, елде діни жарылысқа себеп болды. XVI ғасырдағы қиын материалдық жағдайларға қарамастан, олар тез арада көптеген білім беру мекемелерін құрды: гимназия (1565), поляк шляхтасы үшін convictus nobilium мектебі (1565), Епархиялық семинария (1567), Папа семинариясы (1578) және кедей студенттерге арналған жатақхана (1582). XVI ғасырдағы негіз 20 иезуитке есептелген, бірақ олардың саны көп ұзамай 80-ге жуықтады, бұл мектептердің қаржысымен және жеткілікті оқу кабинеттерімен байланысты проблемаларға әкелді. Коллегия бұрынғы францискан монастырінің ғимаратында ашылды. Ғимараттарды жаңарту Вармия епископтығының қаражатымен жүзеге асты. Коллегия ғимараттың батыс жағында, convictus – солтүстік жағында, ал мектеп – шығыс жағында орналасқан. Алғашқы жылдары гимназияда оқу кабинеттері жетіспегендіктен, ол үлкен болған жоқ. Онда бес стандартты "сынып" (курс) болды, олардың ең төменгісі "infirma", ал ең жоғарысы "rhetoric" болды. Мектептердегі бастапқы проблемаларға протестанттардың бойкоттап, неміс және поляк студенттері арасында туындаған қақтығыстар қосылды. Браниеводағы Коллегия Польшадағы және бүкіл Еуропадағы басқа иезуит мектептерінен ерекше оқу бағдарламасымен ерекшеленді: 1566 жылдан бастап стандартты пәндерден өзге неміс тілі, математика, ән салу және диалектика оқытылды. Діоцезалық және Папалық семинария ашылғаннан кейін теологиялық курстар енгізілді, ал 1592 жылы философиялық курстар да қосылды, бұл мектептің жоғары беделінің көрсеткіші болды. Мектеп элиталық болғандықтан, студенттердің саны 130-дан 300-ге дейін ауытқып отырды. Коллегия халықаралық сипатқа ие болды; жергілікті немістерден басқа, студенттер бүкіл Еуропадан келді, олардың көпшілігі поляктар еді, ал 1580-жылдардан бастап шведтер мен русиндер де келді, оларды Антоний Поссевинус шақырды. Коллегия 1626 жылы Польша мен швед корольдігінің Густав Адольфпен соғысы (1625-1629 жылдардағы Польша-швед соғысы) салдарынан уақытша жабылды және 1637 жылы қайта ашылды. 1646 жылы Вармия каноны Маттей Монтан (Матиас Берг) жаңа, үлкен мектеп ғимаратын қаржыландырды. 1665-1668 жылдары Пруссия мен Польшаға шведтердің басып кіруі салдарынан мектеп қайтадан жабылды, бұл «швед су тасқыны» деп аталды. XVIII ғасырда Коллегияда гуманитарлық ғылымдар, теология, математика, грек және еврей тілдері оқытылды. 1701 жылы және одан кейін поляк иезуиттері Коллегияны толыққанды университетке айналдыру үшін Римге өтініш бірақ, сәттілікке жете алмады. 1743 жылы олар Браунсберг қаласынан жаңа мектеп ғимараты үшін жер сатып алды, ол келесі жылдары салынды. Польшаның бөлінісі кезінде 1772 жылы Браунсбергпен бірге Вармия князь-епископтығы Пруссия Корольдігінің құрамына кірді, ал 1773 жылы Иса қоғамы таратылды. Пруссия үкіметі 1780 жылы жабық Коллегияны Гимназия Академикасына айналдырды, ол 1818 жылдан бастап Лицей Хосиан деп аталды, ал 1912 жылы Мемлекеттік академияға айналды. 1945 жылы Браунсберг Польшаға қайта оралды және оның полякша аты Браниево болды. Коллегиядан тек қана еден қабырғалары мен барокколық порталдардың бірі ғана сақталды. Дегенмен, кешеннің қалған бөлігі 1960-1973 жылдар аралығында қайта жаңартылды. Орта мектеп қайта ашылды. Соғысқа дейінгі қираудан сақталған оң жақ бұрыштық мұнара «Pfaffenturm» (шамамен «пастор мұнарасы») деп аталады және бұрынғы францискан монастырының орнын еске салады. Қазіргі таңда ол орта мектептің әкімшілік ғимараты болып табылады. Оңтүстік жақтағы ор бөлімі «Пфлауменгрунд» (шамамен «саз бақшасы») деп аталды. Ашық арена орнатылды, оның айналасын ордың қалған суы қоршап тұр.

Кірістер

Ермланд иезуиттерінің белгілі бір сомадағы табыстары олардың жылжымайтын мүліктерінен түсті, олардың жалпы сомасы 1603 жылы 700 злоты, 1622 жылы 2540 злоты, 1651 жылы 3530 злоты, 1681 жылы 2263 злоты, 1730 жылы 3102 злоты, 1764 жылы 5680 злоты құрады. Әртүрлі кезеңдерде иезуиттерге мына ауылдар тиесілі болды: Старый Двор (Альтхоф), Блейшофен, Кишпорк (Христбург), Дашково, Дьбинец, Лавице (Хансдорф), Гиплау, Хирсфельде, Джулианово (Юлиенсхойе), Клайжак, Кросно (Кроссен), Лабухи (Лабух), Новая Церковь (Нейкирхен), Петликов, Ротфлиес, Руциана Гора, Санков, Турзнице, Вангори және Вроние.

Папа семинариясы

Паптық семинария (Паптық түлектер үйі) 15 наурыз 1581 жылы ресми түрде құрылды. Оның негізін қалаушы – Антоний Посевин. Паптық семинария протестант елдерінен келген жастарға арналған мектеп болды, олар бітірген соң өз елдеріне оралып, қайта католиктікке өтулерін насихаттады. Көптеген түлектер философия мен теологияны оқу үшін бірінші Вильно иезуит университетіне келді. 16 ғасырда семинариядағы оқушылар саны 23-тен 40-қа дейін ауытқып отырды. 1586 жылы Паптық семинарияның құрамында Швед колледжі дербес бөлім ретінде ашылды. 17 ғасырдың соңында Паптық семинариясының ректоры Джон Дрюс әдемі бақшасы мен фонтандары бар жаңа ғимарат салды.

Діоцезалық семинария

Діоцезалық семинария Вармия епископтығының семинариясы ретінде қызмет етті. Оны 1567 жылы Станислав Хозиус қаржыландырып, 1567 жылғы 25 қарашада ашты. 16 ғасырда ол 17-ден 24-ке дейін шәкірттерді бітірді. Діоцезалық семинарияға коллегиум ректоры және префект (лат. praefectus) – кейіннен регенс деп аталған адамдар жетекшілік етті, олар студенттерге жауапты болды. Семинария дін қызметкерлерінің үйінің ғимаратында орналасқан.

Новициат

1568 жылы Браунсбергте Иса қоғамының поляк провинциясының жаңадан кірушілер үйі ашылды. Осы үйге алғаш кірген адам Михаль Чаловский болды, оның емтиханы 15 маусымда 1569 жылы Браунсбергте өтті. 1569-1575 жылдары поляк иезуиттерінің провинциясына 126 адам қабылдануға өтініш білдірді, олардың көпшілігі поляк ақсүйектері болды. Жаңадан кірушілердің алғашқы жетекшісі Роберт Аберкромби болды. Үй бастапқыда колледж ғимаратында, кейіннен тұтқындардың ескі ғимаратында орналасты. 1586 жылы жаңадан кірушілер үйі Браньеводан Краковқа көшірілді.

Мектеп кітапханасы

Алғашқы кітапхана (шамамен 2000 томдық) Польша-Швеция соғысы (1626–1629) кезінде швед әскерлері тонап кетті және ол әлі күнге дейін Упсала университетінде бар.