Кіріспе

1953 жылы Уорд Мурдың "Жубилейді әкеліңдер" кітабы – американдық жазушы Уорд Мурдың 1953 жылы жарық көрген балама тарих романы. Тарихтың өзгеше бағыты 1863 жылдың шілдесінде басталады, сол кезде Америка Конфедерациясы Геттисбург шайқасында жеңіске жетеді және кейіннен, 1864 жылдың 4 шілдесінде Америка Құрама Штаттарының тапсырылуынан кейін, кітапта "Тәуелсіздік соғысы" деп аталатын қақтығыста жеңіске жеткенін жариялайды. Романның оқиғасы 20-шы ғасырдың ортасында кедейленген Америка Құрама Штаттарында өтеді, Конфедерация мен оның қарсыласы – Герман Одағы арасында соғыс қаупі туған кезде. Тарих күтпеген жаңа бұрылысқа ұшырайды, басты кейіпкер Ходж Бэкмейкер, тарихшы, Оңтүстік соғысты жеңген сәтті көру үшін уақытқа саяхаттауға шешім қабылдайды. "Жубилейді әкеліңдер" фразасы "Грузия арқылы марш" атты танымал әскери әннің қосымшасына сілтеме жасайды.

Тарих

Роберт Лидің Геттисбург шайқасындағы ұлы жеңісі мен Филадельфияны басып алуынан кейін, АҚШ 1864 жылғы 4 шілдеде Рединг шарты арқылы Конфедерацияның тәуелсіздігін мойындауға мәжбүр болды, бұл күн Оңтүстік Тәуелсіздік күні ретінде белгілі болды. Ли 1865 жылы Джефферсон Дэвистің орнын басып, Конфедерацияның екінші президенті болды (іс жүзінде Конфедерация Конституциясы Дэвистің өкілеттігін 1868 жылдың басында аяқтауды көздеген). Ли мейірімді ұлттық саясат орнатуға және құлдарды азат етуге ұмтылса да, оның империалистік емес ұмтылыстары күшейіп келе жатқан империалистік амбициялары бар Конгресс тарапынан тоқтатылды. Конгресс Мексикаға күш жіберіп, Латын Америкасына оңтүстікке қарай кеңейді. Вашингтон, Балтимор (осы екі қала мен Александрияның бірігуінен құралған) және Лисбург (бұрынғы Мексика қаласы) сияқты қалалар мәдениет пен білімнің әйгілі халықаралық орталықтарына айналғанда Конфедерация гүлденді. Еуропадағы Императорлар соғысында (1914–1916 жж.) Германия одағының шешуші жеңісінен кейін Конфедерация әлемнің екі үлкен державасының біріне айналды. Германия одағы (Германия және Австро-Венгрия империяларының бірігуі) қайта жанданған Испан империясымен одақ құрды. Күштер тепе-теңдігін сақтау үшін Конфедерация Британ империясымен одақтасты. 1950 жылдарға дейін КСРО мен Германия арасындағы шиеленіс күшейді, және әлемдегі адамдар соғыс қаупі астында өмір сүрді, ал қорғаныссыз АҚШ шайқас алаңына айналуы анық болды.

Мәдениет

Конфедерацияның өмір сүру деңгейі, экономикалық өсуі, саяси ықпалы, білім беру деңгейі және әскери күші Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі АҚШ-ты еске салады. Құлдық, әсіресе Роберт Ли сияқты адамдардың күш-жігерінің арқасында жойылғанмен, этникалық азшылықтардың жағдайы әлі де қиын. Бірақ, иммиграцияға рұқсат етіледі, иммигранттар Латын Америкасының бағындырылған халқына ұқсас, Конфедерацияның поддандылары (азаматтары емес) болып саналады. Сайлау құқығы 1864 жылдың 4 шілдесінде Конфедерация азаматы болған ата-тегі бар ер адамдарға ғана беріледі. Технология басқа бағытта дамыды, себебі ішкі жану қозғалтқышы, шам және ауадан ауыр ұшатын аппараттар жасалмады. Бумен жұмыс істейтін «мини-автомобильдер» және дирижабльдер бай елдердегі негізгі көлік құралдары болып табылады, ал көпшілік қысқа қашықтыққа жылқымен, ал ұзақ сапарларға пойызбен жүреді. Барлық хабар алмасу хаттар мен телеграф арқылы жүзеге асырылады, ол осы кезде көптеген тұрмысты үйлерде телефон сияқты кең таралған, және барлық балалар телеграфты кішкентай кезінен үйренеді, бұл оқу сияқты табиғи және қарапайым іс-әрекетке айналды. Кино дамытыла береді, ал дыбыс қысылған ауамен жұмыс істейтін аппарат арқылы шығарылады. Конфедерацияның гүлденуіне қарамастан, АҚШ мәңгілік рецессияға түсіп, жұмыссыздық пен жемқорлық кеңінен таралған, құлдыраудың алдында тұрған мемлекет ретінде бейнеленеді. АҚШ-тың жағдайы соншалықты нашар, Айовадан әрі трансконтиненталдық теміржол салынбаған, ал Конфедерация жеті теміржол салды. Батыс штаты Дезереттегі мормондар ғана, полигамияны сақтап, жақсы жағдайға ие. Басқа жағдайда, табысты жер иелері мен ұлттық лотереяның сәтті жеңімпаздары ғана орташа азаматтардың жартылай кедейліктегі өмірінен жоғары көтеріле алады, ал көптеген еңбекке қабілетті ересектер азын-малын қамтамасыз ету үшін кәсіпкерлерге «құлдыққа» түсуге мәжбүр. АҚШ азаматтары қараларға Конфедерация мүшелеріне қарағанда жаушылықпен қарайды, оларды Одақтың құлауының басты себебі деп санайды және аз жұмыс орындары үшін жағымсыз бәсекелестік деп есептейді. Америкадан Африкаға кетпеген қара нәсілділер ақ нәсілділер тарапынан үнемі мазақталады, қорқытылады, мазаланып, кейде жаппай линчеленеді. Республикалық және Демократиялық партиялар жойылды, жаңа екі партиялық жүйе Конфедерацияның ықпалындағы вигтер мен тиімсіз популистерден тұрады. (Уильям Дженнингс Брайан, Джордж Норрис және Норман Томас ең танымал популистердің қатарында саналады, ал 1940 жылы виг Томас Э. Дьюидің президент болып сайлануы сипатталады.) АҚШ әскері іс жүзінде жоқ (1864 жылғы келісімнің шартындай көрінеді), шетелдік державалар өз азаматтарына шабуыл жасалған аймақтарда АҚШ-та қарсылықсыз әскерлерді жиі орналастырады - бұл жиі кездесетін жағдай, өйткені көптеген ауылдық аймақтар нашар басқарылады және оларда тәртіпсіздік кеңінен таралған, қарақшылар аз саяхатшыларға үнемі қауіп төндіреді. Ұзаққа созылған экономикалық депрессия ерте некеге шығуды және әр отбасында аз балалы болуды қолдайтын пұритандық мәдениетке әкелді. Бұл, иммиграцияға тыйым салумен және амбициялық жастардың эмиграциясымен бірге, жалпы халық санының азаюына әкелді. Жоғары білім беру құлдыраудың алдында, білімнен гөрі мәртебеге көбірек мән береді, және оқытушылар «аномальді идеяларды» көрсеткен жағдайда, үнемі тексеріліп, Маккартизмді еске түсіретіндей бірден жұмыстан шығарылады.

Сюжет

Романның баяндаушысы Ходжинс "Ходж" МакКормик Бэкмейкер, ол біздің уақыт жолымызда, 1877 жылы, өмірінің күнделігін жазады. Ходж 1921 жылы Ваппингс-Фолс қаласында, Нью-Йорк штатының Датчесс округінде дүниеге келген. 1938 жылы 17 жасында ол АҚШ-тың ең ірі қаласы Нью-Йоркке (бірақ кейбір Конфедерация қалаларымен салыстырғанда артта қалған) колледжге немесе университетке түсуге талпынады. Аз мал-мүлігін тонап алғаннан кейін, ол "Ұлы Армия" ұлтшыл ұйымымен байланысқа түседі, ол саботаж бен терроризм арқылы АҚШ-ты бұрынғы даңқына қайтару үшін жұмыс істейді. Ұлы Армияның бір операциясы – испан валютасын фальсификациялау, мақсаты – Испания аумағында Конфедерация мен Герман Одағы арасында соғыс тудыру, АҚШ-ты екі үлкен державаның соғыс алаңынан сақтау. Ұйымның іс-әрекетіне сынды көзбен қарағанмен, Ходж кітап дүкенін жамылғы ретінде пайдаланатын Ұлы Армия мүшесімен жұмыс істеуге және тұруға келіседі. Тамақ пен оқуға мүмкіндік үшін риза, Ходж алты жыл бойы кітап дүкенінде тұрады. (Жас Ходж өмірі негізінен Уорд Мурдың өмірбаянына негізделген.) Осы уақытта ол Консул Энфандинмен танысады, ол Гаити Республикасының елшісі, Мейсон-Диксон сызығынан оңтүстікке қарайғы жалғыз тәуелсіз американдық республика. 1944 жылы Ходж Нью-Йорктен Пенсильванияның ауылдық аймағына кетеді, онда Солтүстік пен Оңтүстік арасындағы соғысқа маманданған тарихшы болу арманы, Хаггерсхавен атты кооперативтік қоғамға қабылдану арқылы шындыққа айналады. Қоғамды соғыстан кейін жеңіске жеткен жерге қоныстанған Герберт Хаггервеллс есімді Конфедерация майорының балалары құрған. Ол өзінің жұмысқа алушысы Барбара Хаггервеллспен танысады, ол уақыт саяхатын жасауға жақын тұрған, эмоционалдық тұрғыдан бұзылған зерттеуші ғалым. Бұл бөлімде көптеген қосымша кейіпкерлер енгізіледі, олардың ішінде Солтүстік Америкадағы өз түрлеріне қарсы қырғындардан кейін тірі қалған соңғы азиялық американдықтардың бірі және Ходж бен Барбара арасында махаббат үшбұрышын құратын құпия испандық босқын да бар. 1952 жылы уақыт машинасы аяқталады, Ходж Гетисбург шайқасын өз көзімен көру мүмкіндігін пайдаланады, ол Хаггерсхавеннен алыс емес жерде болған. Уақыттың айырмашылығын бақылау үшін арнайы сағат киіп, ол 1863 жылға қайта оралады, онда ол қатысымен капитан Герберт Хаггервеллс қаза табады ("енді майор болмайды", - деп Ходж өлген адамның Хаггерсхавеннің қонақ бөлмесіндегі суреттегі жас нұсқасы екенін мойындайды), ол шайқаста Оңтүстік үшін Кішкентай Дөңгелек Төбені басып алған болар еді. Ходждің уақыт жолында Хаггервеллс адамдары төбені ұстап тұрды, сондықтан Конфедерация бір жылдан кейін Филадельфияда Одаққа қарсы жеңіске жетті. Нәтижесінде (біздің уақыт жолымызда) Одақ полковнигі Стронг Винсенттің 83-ші Пенсильвания жаяу әскері мен полковник Джошуа Чемберленнің 20-шы Мейн ерікті жаяу әскер полкі төбені ерте басып алып, Конфедерацияның шабуылын сәтті тойтарады. Романның авторы Ходж Кішкентай Дөңгелек Төбе шайқастың, содан кейін соғыстың кілті екенін айтады. Ходжтің әрекеттері төбені Одақтың бақылауына көшірді, сондықтан оқиғалар біздің уақыт жолымыздағыдай ойналады, Ходж таңғалады, ол Пикеттің шабуылының өзі оқығаннан өзгеше нәтижеге ие болғанын көреді. Оңтүстік шайқаста жеңіліп, соңында соғысқа ұтылады. Тарих біз білетін әлемді құру үшін өзгерген кезде, Ходж өзінің бұрынғы шындығына орала алмайтынын біледі, өйткені уақыт саяхатын дамытуға мүмкіндік берген жағдайлар өзгермейтіндей өзгерді: технология басқа бағытта дамиды, ал Хаггервеллс Барбараны дүниеге келтірмей қайтыс болады, сондықтан Хаггерсхавен мен уақыт машинасы ешқашан болмайды. Ходж біздің уақыт жолымызда қалып, Хаггерсхавенде тұратын, бірақ қазір Тамис отбасына тиесілі егістікте шаруа болып жұмыс істейді. 1863 және 1877 жылдар аралығында (осы оқиғаны жазып жатқан кезде) Ходж соғыстан кейінгі өзгерген АҚШ-тың кейбір жағынан өзінің өткеніндегі уақыт жолынан жақсырақ екенін түсінеді. Ол сондай-ақ адамдардың әрқашан Азамат соғысы туралы, Оңтүстік Тақ бостандығы соғысы емес, сөйлейтінін қызықты көреді, өйткені соғыстың жеңімпаздарының атауы басым. Алайда, ол Рутерфорд Б. Хейздің іс-шараларына қатысты алаңдаушылық білдіреді, ол қайта құру дәуірін мерзімінен бұрын аяқтап, азаматтық құқықтар ісіне нұқсан келтіреді деп күдіктенеді. Содан кейін Ходж өзінің оқиғасын жазу қажеттілігін түсіндіреді, өйткені ол басқа уақыт жолдарының параллель әлемдерде бар болу мүмкіндігін қарастырды, бірақ ол өзі туған болашақтың алдын алғандықтан, олар арасында саяхаттау мүмкін болған жалғыз өлшемді жойғанын түсінді. Осымен оқиға ортасынан тоқтатылады. Оқиғадан кейін жазылған "редакторлық ескертуде" Фредерик Винтер Тамис 1953 жылы, кітап шыққан жылы үйін жөндеу кезінде Ходждің күнделігін тапқандығы айтылады. Фредерик әкесі Ходжды ескі қызметкер ретінде білген, ол жұмыс істеуге тым қарт болғаннан кейін зейнетақы алып жүрген. Отбасы Ходждың өзі туған әлем туралы әңгімелерін тыңдағанды ұнататын, бірақ оның толыққанды саналы емес екенін ойлаған. Кіші Тамис оқиғаның "Оз әйгілегі" еске салғанын айтады. Тамис қолжазбамен бірге ерекше, екі сағаттық дизайнға ие сағат тапқанын және жақындағы тарих кітабынан цитата келтіріп кітапты аяқтайды, онда Конфедерацияның Кішкентай Дөңгелек Төбені басып алуына не себеп болғаны сұралады, "үлкен салдарлары бар қателік".

Қабылдау

Грофф Конклин романды "бай және реалистік қиялданып жазылған маңызды түпнұсқалық туынды" деп сипаттады. Ричард А. Лупофф оны "ешқашан жазылмаған ең тапқыр параллель әлемдер туралы әңгімелердің бірі" деп атады. Алгис Будрис болса: "Мен үшін "Жүбіле әкел" романды оқу қиын болды", - деп жазды. П. Шейлер Миллер де романның тартымдылығы шектеулі екенін айтты, бірақ оның салмақты, мұқият ойластырылған құрылымын жоғары бағалады. "Jewish Daily Forward" газеті "Жүбіле әкел" романын "алтернативті тарихтың үздік әдеби үлгілерінің" қатарына қосты. Алдисс және Уингров оны "тамаша альтернативті тарих романы" деп атап, оның "зейінділігі мен тапқырлығы" жанрға үлкен әсер еткенін көрсетті. Конфедерацияның Азамат соғысында жеңіске жетіп, тәуелсіз мемлекет құру тақырыбы жаңа емес еді, өйткені Уинстон Черчилльдің "Егер бұл басқаша болғанда" және Мюррей Лейнстердің "Уақытпен қатар" шығармалары 1930 жылдары осы идеямен ойнаған болатын. Дегенмен, Мурдың кітабы одан дамыған, бұл екі туындыға қарағанда кең аудиторияға жетті және көптеген жазушыларды осы тақырыпта жұмыс істеуге ынталандырды. Бірақ, дерлік барлық жазушылар АҚШ-тың қалған бөлігін Мурдың кітабындағыдан жақсы жағдайда көрсетті. МакКинлей Кантордың "Егер Оңтүстік Азамат соғысын жеңсе" (1960, кітап түрінде 1961 жылы басылды) және Гарри Туртлдоувтың "Оңтүстіктің қарулары" (1992) романдары Роберт Э. Лидің жеңіске жеткен Конфедерацияның президенті ретінде Джефферсон Дэвисті алмастыру сюжетін қамтиды (Кантордың кітабында Ли Геттисбургте жеңіске жетеді, ал Туртлдоувтың кітабында оған соғыста жеңілгеннен кейін уақыт саяхатшылары көмектеседі). Кейіннен Туртлдоув Конфедерацияның тәуелсіздігінің өте әртүрлі нұсқасын 11 кітаптан тұратын "Оңтүстік жеңісі" сериясында бейнеледі, ол Лидің Геттисбург шайқасынан 9 ай бұрын соғысты жеңіп алуымен басталады, бұл Пикеттің шабуылы, Кішкентай дөңгелек және т.б. сұрақтарын маңызсыз етеді. Ньют Гингрич және бірнеше авторлар Конфедерацияның Геттисбургте жеңіске жетіп, бірақ одақтың соғысты жеңіп алуын (нақты тарихқа қарағанда жылдамырақ) көрсететін үш кітаптан тұратын серия жариялады.

Жариялану тарихы

"Бриг Юбилей" романының қысқаша, повесть түріндегі нұсқасы 1952 жылғы қараша айында "The Magazine of Fantasy & Science Fiction" журналында, роман жарыққа шығудан бұрын жарияланды. Бучер мен Маккомас кеңейтілген нұсқаны "көрсетілген аядағы егжей-тегжейліліктің және кейіпкерлерді сипаттаудың толыққанды негізделген артуы" үшін мақтады.

Роман 1953 жылы Ballantine Books және Farrar, Straus & Young баспаларынан шықты. Ол 1965 жылы Four Square Science Fiction баспасында қайта басылды. 1970 жылдары Avon Books, ал 1997 жылы Del Rey Books баспалары оны қайта шығарды. 2001 жылы повесть "ХХ ғасырдың ең жақсы балама тарих әңгімелері" антологиясына қосылды.