Кіріспе

Филип К. Диктің 1962 жылғы "Жоғары қамалдағы адам" романы – Екінші дүниежүзілік соғыста Осі державалары жеңіске жеткен балама тарихы повестемесі. Оқиға 1962 жылы, соғыс 1947 жылы аяқталғаннан кейін он бес жыл өткенде өтеді, және Жапон империясы немесе нацистік Германияның бөлінген Америка Құрама Штаттарын билеуімен тіршілік ететін бірнеше кейіпкердің өмірін көрсетеді. Романның атау кейіпкері – "Шегіртке ауыр жатыр" атты романның құпия авторы, ол одақтас державалардың жеңіске жеткен соғысының құпия балама тарихын қамтиды. Диктің тақырыптық шабыттарына Уорд Мурдың "Юбилейді әкеліңіз" (1953) американдық Азамат соғысының балама тарихы және Хитайдың "І-Цзин" кітабы жатады, ол оқиғада және кейіпкерлердің іс-әрекеттерінде маңызды рөл атқарады. "Жоғары қамалдағы адам" 1963 жылы "Үздік роман" үшін Хьюго сыйлығын жеңіп алды, ал 2015 жылы Amazon Prime Video телеарнасы үшін "Жоғары қамалдағы адам" телесериалына бейімделді.

Өмірбаян

"Жоғары қамалдағы адам" атты альтернативті тарихта Джузеппе Зангара 1933 жылы сайланған президент Франклин Д. Рузвельтті өлтіреді, нәтижесінде Ұлы депрессия жалғасады және 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда АҚШ-тың араласпау саясаты қалыптасады. Американың белсенсіздігі нацистік Германияға континенттік Еуропаны және Кеңес Одағын Рейхке басып алуына және қосып алуына мүмкіндік береді. Бұдан кейін яһудилер, ромалар, Киелі кітапты зерттеушілер, славяндар және нацистер адам төмен санаған басқа да халықтар қырылысқа ұшырады. Осістік державалар Африканы бірлесіп жаулап алды, ал 1962 жылы Оңтүстік Американы бақылау үшін бәсекелеседі. Жапония империясы АҚШ-тың батыс жағалауын басып алды, ал нацистік Германия шығыс жағалауын басып алды; одақтастардың қарсыласуы 1947 жылы Екінші дүниежүзілік соғысты аяқтады. 1962 жылға қарай Жапония империясы мен нацистік Германия әлемнің супердержаваларына айналды, әлемде, әсіресе бұрынғы АҚШ және Оңтүстік Америкада геосаяси суық соғыс жүргізеді. Жапония Тынық мұхитындағы өркендеу одағын Американың Тынық мұхиты мемлекеттері (PSA) құру арқылы кеңейтті, саяси бейтарап Роки таулары штаттары шығыстағы нацистік мемлекеттермен буферлік аймақ қызметін атқарады. Нацистік Солтүстік Америка екі елден тұрады: Оңтүстік және бұрынғы Америка Құрама Штаттарының солтүстік-шығыс бөлігі, кітапта "АҚШ" деп аталады, екеуі де нацистерге бағынышты марионеттік режимдермен басқарылады. Канада тәуелсіз мемлекет болып қала береді. Қартайған Адольф Гитлер үшіншілік сифилис салдарынан қабілетсіз болып қалды, Мартин Борман Германияның рейхсканцлері міндетін атқарады, ал нацистердің ішкі шеңбері – Жозеф Геббельс, Рейнхард Гейдрих, Герман Геринг, Артур Зейсс-Инкварт Гитлерден кейін Ұлы германдық Рейхтің фюрері болу үшін күреседі. Технологиялық жағынан алғанда, нацистер Жер теңізін құрғатып, жаңа жерлерді игерді, сутегі бомбасын жасады және қолданды, әлемді аралап, сондай-ақ Айға, Венера және Марсқа колонизациялық миссиялар үшін ракеталар жасады.

Сюжет

1962 жылы Жапон империясы мен нацистік Германияның Екінші дүниежүзілік соғыста жеңіске жеткеніне он бес жыл толды. Американың Тынық мұхиты штаттарындағы Сан-Францискода жапондық сот расистігі қара нәсілді құлдарға айналдырып, қытай тұрғындарын екінші дәрежелі азаматтарға тоғытты. Бизнесмен Роберт Чилдан сол жерде американикаға маманданған антикварлар дүкенінің иесі, ол бұрынғы АҚШ мәдени артефакттарын құрметтейтін жапондық клиенттерге арналған. Бір күні Чилданға жоғары дәрежелі сауда шенеунігі Нобусуке Тагомиден өтініш келіп түседі, ол швед өнеркәсібі Бейнске әсер ету үшін сыйлық іздейді. Чилдан Тагомидің өтінімін орындай алады, себебі ол Wyndam Matson Corporation металлургиялық комбинаты жасаған жалған антиквариаттармен жақсы жабдықталған. Жақында Wyndam Matson зауытындағы жұмысынан босатылған Франк Фринк (бұрынғы Финк) – құпия еврей және соғыс ардагері, ол зергерлік бұйымдар жасау және сату бизнесін бастау үшін бұрынғы әріптесімен бірігуге келіседі. Осы уақытта, Роки таулары штаттарында Фриктің бұрынғы әйелі Джулиана Фринк Колорадо штатының Канон-Сити қаласында дзюдодан сабақ береді және жеке өмірінде итальяндық жүк көлігі жүргізушісі және бұрынғы солдат Джо Синнаделламен қарым-қатынаста болады. Фринк зергерлік бизнесін қаржыландыру үшін Wyndam Matson Corporation-ға ақша талап ету арқылы шантаж жасайды, олардың Чилданға жалған антиквариаттармен қамтамасыз еткенін жариялаумен қорқытады. Тагоми мен Бейнс кездеседі, бірақ Бейнс Жапониядан үшінші тарапты күтіп отырғаны үшін нақты мәміле жасауды үнемі кейінге қалдырады. Нацистік Германияның канцлері Мартин Борманның аурудан кейін қайтыс болғанын нацистік ақпарат құралдары хабарлайды. Чилдан жапондық клиенттің құрметіне ие болу үшін Фриктің «нағыз металлдан жасалған» зергерлік бұйымдарын алып келеді, ол Чилданның таңғалысына, оның көптеген У, рухани санаға ие екенін айтады. Джулиана мен Джо Колорадо штатының Денвер қаласына жол тартады, бірақ жолда Джо импульсивті түрде олар Вайоминг штатының Шайенне қаласына, «Шөлбездің ауыры салмағы» романының құпия авторы Хоторн Абендсенмен кездесу үшін сапарға шығуға шешім қабылдайды. Бұл роман Екінші дүниежүзілік соғыстың баламалы тарихын ұсынады, онда одақтастар Осін жеңеді. Нацистер оны АҚШ-та тыйым салған, бірақ жапондықтар оны Американың Тынық мұхиты штаттарында басып шығаруға және сатуға рұқсат береді. Абендсен «Жоғарғы қамал» деп аталатын күзетілген мүлікте тұрады. Осы уақытта нацистік ақпарат құралдары Иосиф Геббельстің нацистік Германияның жаңа канцлері болғанын жариялайды. Ұзақ күтілістен кейін Бейнс пен Тагоми жапондық байланыспен кездеседі, ал Sicherheitsdienst (SD), нацистік қауіпсіздік қызметі, шын мәнінде нацистік дезертир Рудольф Вегенер болатын Бейнсті қамауға жақын. Бейнс өзінің байланыс адамы, жапон генералына, Геббельстің Жапон аралдарына нацистердің жасырын шабуыл жасау жоспары – «Дәнел» операциясы туралы ескертеді, мақсаты Жапон империясын жою. Фринк құпия еврей екені анықталып, Сан-Франциско полициясымен қамауға алынады. Басқа жерде екі SD агенті Бейнс пен Тагомиге қарсы тұрады, ол өзінің ежелгі американдық тапаншасын екі агентті де өлтіру үшін қолданады. Колорадода Джо Вайомингтегі Жоғарғы қамалға саяхатқа шығар алдында сыртқы келбеті мен мінез-құлқын өзгертеді; Джулиана Джо Абендсенді өлтіруге ниеттенгенін түсінеді. Джо өзінің ниетін растаған кезде өзін швейцариялық нацист екендігін көрсетеді; Джулиана Джоны өлтіреді және Абендсенді ескертуге барады. Вегенер Германияға оралып, Рейнхард Гейдрихтің (Дәнел операциясына қарсы фракцияның мүшесі) Геббельске қарсы төңкеріс жасап, өзін нацистік Германияның канцлері етіп орнатуды біледі. Тагоми СД агенттерін өлтіргеніне таңғалады және тапаншаны Чилданға қайтару үшін антикварлар дүкеніне барады; оның орнына, Фриктің зергерлік бұйымдарының бірінен рухани энергияны сезіне отырып, Тагоми зергерлік бұйымдарды сатып алады. Тагоми содан кейін жан-жақты рухани тәжірибеге ұшырайды, ол кезінде ол Сан-Францисконың баламалы нұсқасын бір сәтте көреді, бұл туралы ол ешқашан көрмеген Эмбаркадеро автомагистралі және ақ адамдар жапондықтарға мойынсұнбайды деген фактісі дәлелдейді. Кейін Тагоми Сан-Францискодағы неміс консулымен кездеседі және немістерді Фрикті босатуға мәжбүрлейді, оны Тагоми ешқашан кездестірмеген, нацистік Германияға ұстап беру туралы бұйрыққа қол қоюдан бас тартады. Джулиана Шайенне келгеннен кейін...

Құсбегі ауыр жалған

"Жоғарғы қамалдағы адам" кітабындағы бірнеше кейіпкерлер Хауторн Абендсеннің танымал "Қоянды ауыр сезінеді" романын оқиды, оның атауы оқырмандардың пікірінше, Киелі кітаптан алынған: "Қоян жүк болады". Екінші дүниежүзілік соғыстың баламалы тарихы ретінде, одақтастар Осік державаларын жеңген жағдайда, нацистік режим Оңтүстікте "Қоянды ауыр сезінеді" романын тыйым салады, ал Американың Тынық мұхиты штаттары Абендсеннің альтернативті романын басып шығаруға және сатуға рұқсат береді. Жазушы ретінде Дик "И-Цзин" кітабын "Жоғарғы қамалдағы адам" романының тақырыбын, сюжетін және мазмұнын құру үшін пайдаланды. Дик "Жоғарғы қамалдағы адам" повесіне жапон және тибет поэзиясының ықпалын айтады; (i) романның 48-бетіндегі хайку Дональд Кин редакциялаған "Жапон әдебиетінің антологиясының" бірінші томынан (1955), (ii) 135-бетіндегі вака өлеңі Д.Т. Сузукидің "Дзен және жапон мәдениеті" (1955) еңбегінен, және (iii) Вальтер Эванс Венц редакциялаған "Тибет өлілер кітабы" – Бардо Тодол (1960) кітабынан алынған. Сондай-ақ, Натанаэль Уэсттің "Жалғыз жүректер ханымы" (1933) повесінің әлеуметтанулық ықпалын атап өтеді. "Жалғыз жүректер ханымы" ретінде жұмыс істегеніне қарамастан, журналист дінде, жыныстық еркіндікте, ауылдық демалыста және көп жұмыста көңіл табуға тырысады; бірақ ешбір іс-әрекет оған әлеммен зияткерлік және эмоционалдық байланысынан туындайтын жеке өзіндік сезімді сыйламайды. "Жоғарғы қамалдағы адам" Дикке 1963 жылы "Үздік роман" үшін Хьюго сыйлығын әкелді. Романның қағаздық басылымын қарап шыққан Роберт Сильверберг "Amazing Stories" журналында: "Диктің прозасы құбылысқа толы, кейіпкерлері керемет шынайы, ал сюжеті таң қалдырады" деп жазды. Фредерик А. Кройцигер "Ғылыми фантастиканың діні" еңбегінде Диктің екі баламалы шындықты жасауымен байланысты тарих теориясын зерттейді. Дегенмен, ешқайсысы – Екінші дүниежүзілік соғыстың нәтижесінің қайта қаралуы немесе қазіргі әлеміміздің ойдан шығарылған суреттемесі – біз таныс әлемге ұқсамайды. Бірақ олар солай болуы мүмкін! Міне, кітаптың мәні де осында. Кітапта екі рет сипатталған, әр жолы әртүрлі болса да, осы әлем біз білетін және таныс әлем екенін айтады. Шындығында, бұл біз білетін жалғыз әлем: кездейсоқтық, жақсылық, тағдыр әлемі. Романның Folio Society басылымына жазған кіріспесінде Урсула К. Ле Гуин "Жоғарғы қамалдағы адам" американ әдебиетіне ғылыми фантастиканың жасаған тұңғыш, маңызды және ұзақ сақталатын үлесі болуы мүмкін деп жазады.

Аудиокітап

1997 жылы Джордж Гидалл оқыған, шамамен 9,5 сағатқа созылатын және жеті аудиокассетаға жазылған "Жоғары қамалдағы адам" атты толық аудиокітап жарық көрді. 2008 жылы Blackstone Audio компаниясы Том Уайнердің (Том Вайнер ретінде көрсетілген) оқыған, шамамен 8,5 сағатқа созылатын жеті дискіден тұратын аудиокітап нұсқасын шығарды. 2014 жылы Brilliance Audio компаниясы үшінші толық аудиокітап жазбасын шығарды, оны Джефф Каммингс оқыды, оның ұзақтығы 9 сағат 58 минутты құрады.

Теледидар

Кітапты экранға бейімдеуге бірнеше әрекеттен кейін, 2014 жылдың қазан айында Amazon компаниясының кино өндіріс бөлімі Вашингтон штатындағы Рослин қаласында "The Man in the High Castle" сериалының пилоттық эпизодын түсіре бастады, оны Amazon Prime видеостриминг қызметі арқылы көрсету үшін. Пилоттық эпизодты Amazon Studios 2015 жылдың 15 қаңтарында жариялады, және Amazon Studios вице-президенті Рой Прайс мәлімдегендей, бұл Amazon-ның "көрермендер арасында ең көп талған пилоты" болды. 2015 жылдың 18 ақпанында Amazon сериалына жасыл жарық берді. Сериал 2015 жылдың 20 қарашасында стримингке қолжетімді болды.

Толық емес жалғасы

1976 жылғы сұхбатында Дик "Жоғары қаладағы адам" романының жалғасын жазуды жоспарлап отырғанын айтты: "Оның нақты аяқталуы жоқ. Мен оны ашық соңы деп есептеймін. Бір күні оның жалғасы шығады". Дик "бірнеше рет жалғасын жазуға тырысқанын", бірақ көп ілгерілемегенін айтты, себебі ол "Жоғары қаладағы адам" үшін алғашқы зерттеулерінен қатты мазаланып, "қайтадан нацистер туралы оқуға" шыдай алмады. Ол жалғасты басқа автормен бірлесіп жазуды ұсынды: "Маған осыны істеуге көмектесетін біреу керек. Егер сіз, мысалы, Рейнхард Гейдрих туралы жаза бастасаңыз, оның ішкі әлеміне енуіңіз керек, оның бетіне қарай аласыз ба? Рейнхард Гейдрихтің бетіне қарай алу мүмкін бе?". Соңында Дик ұсынылған жалғастың Рей Нельсонмен бірлесіп жазылған ("Олар тірі" атты фильмге түсірілген әңгіменің авторы ретінде танымал) басқа романға, "Ганимедтің басып алуына" айналғанын мойындады. Диктің "Альбемуттен еркін радиосы" романының бастапқыда "Жоғары қаладағы адам" романының жалғасы ретінде жоспарланғаны айтылады. Дик осы ерте нұсқаның сюжетін, бұрын VALISystem A деп аталған "Альбемуттен еркін радиосының" сюжетін былай сипаттады: <blockquote>Құдайға жақын және сүйіспеншілікке толы ETI [жерден тыс интеллект] [Жоғары қаладағы адам] романының авторы Хоторн Абендсенге, нацистік құпия полициясы оған қол жеткеннен кейін қиын өмірін жалғастыруға көмектеседі. VALISystem A, тым терең ғарышта орналасқан, Абендсеннің романын аяқтауына ешқандай нәрсе кедергі келтірмейді.</blockquote>