Кіріспе

Паранайба өзені – Бразилиядағы өзен. Оның бастауы Минас-Жерайс штатында, Мата-да-Корда тауларында, Рио-Паранайба муниципалитетінде, 1148 метр биіктікте орналасқан. Осы тау тізбегінің екінші бетінде Сан-Франциско өзенінің саласы – Абате өзенінің бастауы жатыр. Өзеннің ұзындығы шамамен Гранде өзенімен қосылғанға дейін созылады, одан кейін екеуі бірігіп Парана өзенін құрайды, бұл нүкте Сан-Паулу, Минас-Жерайс және Мато-Гросу-ду-Сул штаттарының шекарасын белгілейді.

География

Паранайбаның негізгі салалары – Сан-Маркос, Корумба, Мея-Понте және Боис. Оның арнасындағы негізгі бөгеттер – Баррагем де Эмборкасао, Баррагем Итумбиара және Баррагем де Сан-Симао. Итумбиараға жақын орналасқан Кашоэра Дурада Бразилиядағы ең маңызды гидроэлектр станцияларының бірі болып табылады және Гояния мен Бразилиа қалаларын энергиямен қамтамасыз етеді. Паранайба тек Илья Солтейраның жасанды көлінде, Сан-Симао бөгетіне дейін 180 км қашықтықта жүзуге жарамды. Оның ресурстарын пайдалануға жасалған үлкен қысым оның күрделі экологиялық проблемаларға тап болуына себеп болып отыр. Құмды өндіру және түпкілікті орманды кесу салдарынан оның жағалаулары эрозияға ұшырауда, сонымен қатар оның бассейніндегі қалалардың дерлік 100% ағын суларын тазаламастан төгеді, оның ішінде Гояния қаласының 95% ағын суы тікелей Мея Понте өзеніне құйылады, ол кейін Паранайбаға қосылады. Паранайба өзені – Паранай өзенінің ең маңызды бастауы, оның бастауы Мата-да-Корда тауларында, "Рио-Паранайба" муниципалитетінде (Мато-Гросу) орналасқан. Паранайбаның Абаете өзеніне қосылған жері, сондай-ақ Сан-Франсиску өзенінің саласы, осы таулардың екінші жағында жатыр. Паранайбаның Гранде өзенімен қосылатын жері Паранайбаның бастауынан шамалы қашықтықта орналасқан. Осы қосылған жерде Сан-Паулу, Минас-Жерайс және Мато-Гросу-ду-Сул штаттарының шекаралық нүктесі болып табылатын көпір салынған. Паранайба өзені бай алмастық кен орындарымен және үлкен гидроэнергетикалық әлеуетімен танымал. Паранайбаны үш бөлікке бөліп зерттеуге болады: жоғарғы, орталық және төменгі Паранайба.

Жоғары Паранайба

Ескерту: әрбір сегменттің бастапқы км нүктесі (және 1070-тен басталатын кері санау), ұзындығы, еңіс сияқты мәліметтер келтіріледі. Оның бастауы 1000 км-де орналасқан, 370 км-ге дейін, яғни 700 км-ге дейін Минас-Жерайс штатының барлық аймағында солтүстік бағытта, орташа биіктігі 760 м және 25 см/км еңіспен ағады. Минас штатындағы Патос қаласынан 770 м биіктікте өтеді, Магалхаес тауынан және Серра-да-Мата-да-Корда тауының ар жағындағы Барбаса тауынан төмен ағатын көптеген шағын салалармен суға толады. 729 км биіктігінде, көпірде Контендас (Гояс) жеріне жақын орналасқан шағын Верде өзенінің суын қабылдайды, содан кейін көпірдің астында оңтүстік-шығысқа перпендикуляр бұрылып, Минас және Гояс штаттарының шекарасын құрайды. 700-800 км аралығында еңіс 50 см/км-ге жетеді, орташа ені бар аңғармен ағып өтеді, 730-732 км және 783-790 км аралықтарында бұзылған құрылымдар кездеседі. Өзен бойындағы жерлер көлбеу және жақсы өңделмеген.

Төменгі Паранайба

Дурада сарқырасының су қоймасынан Гранде өзенімен қосылғанға дейін, 330 км қашықтықта. 199-шы және 330-шы шақырым аралығында 33 см/км көлбеулік бар. Осы учаскенің шекарасында, қолжетімді энергияны пайдалана отырып, "Дурадо сарқырасы" гидроэлектр станциясы салынды. Бұл станция бұрын Centrais Elétricas de Goias (CELG) компаниясына тиесілі болған, кейін жекешелендіріліп, қазір "Empresa Endesa Cachoeira" компаниясына қарасты. 658,000 кВт генераторы және 19 метрлік құлауы арқылы CELG компаниясына энергия жеткізеді. Оның су қоймасы Орта Паранайбаның шамамен 78 км-ін алып жатыр. Осы жерден 195 шақырымға дейін Сан-Симао (Симон) каналы орналасқан, ол базальттан қазылған, 23 шақырым ұзындығы және 35 метр тереңдігі бар. Бұл канал Минас-эн-Гояс шекарасында жатыр. Осы учаскеде Сан-Симао тоғаны орналасқан, ол 2.680 МВт қуатпен жұмыс істейді. Өзен Сольтейра аралының тоғанынан бастап Сан-Симао тоғанына дейін 180 км қашықтықта кеме жүруге қолайлы. Гранде өзеніндегідей, кеме жүруді қиындататын мәселелер бар, мысалы, биік сарқырамалар, тасымалдар және т.б. Дегенмен, Бразилияның орталық аймағына, соның ішінде федералды астанасы Бразилиаға дейін кеме қатынасының болуы өте пайдалы болар еді.

Сан-Симао каналы

Бразилиядағы ең үлкен экологиялық шығындардың бірі – өзеннің төменгі ағысында орналасқан Сао-Симао каналының (Канал де Сао-Симао) жоғалуы болды. Бұл базальтқа қазылған, 23 шақырымға созылып, тереңдігі 35 метрге жететін тар шатқал еді, Минас және Гойас штаттарының шекарасында орналасқан. Өзен сулары екі параллель арнаға бөлінген соң, қайтадан бірігіп, сарқырамалар галереясын құрайтын ортақ арнаға ағып кіретін. Бүгінде осы керемет көрініс жойылды. Сан-Симао су электр станциясының қуатын арттыру қажеттілігінен бөгет салынды, нәтижесінде үлкен көл пайда болып, ол каналды жауып тастады.