Кіріспе

Папуа-Жаңа Гвинеядағы арал

Норманби аралы – жанартаулық, L-тәрізді және таулы арал, сонымен қатар Д’Энтрекасто аралдары тобының ең оңтүстік аралы. Ол Папуа-Жаңа Гвинеяның Милн-Бэй провинциясының бөлігі. Аралдың пішіні ретсіз және созылыңқы, ұзындығы 73 км (солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай). Норманби аралы Жаңа Гвинея аралының Шығыс мүйісінен солтүстік-шығысқа қарай орналасқан, Гошен бұғазымен бөлінеді және Доусон бұғазы (Добу жотасы) арқылы Фергюсон аралынан бөлінеді. Ол сондай-ақ, шамамен 2,5 км қашықтықтағы Добу аралынан – кішкентай жанартаулық аралдан да бөлінеді. Аралдың оңтүстік-шығысындағы Превост тау жотасына дейін биіктігі көтеріледі. Жер бедері төменгі жағалау жазықтары мен батпақты жерлерді, биік тауларды және тік жағалау беткейлерін қамтиды. Сева шығанағы батыс жағалауда, ал Авайара (Севатаита) шығанағы шығыс жағалауда қорғаныш береді. Аралдың ең ірі елді мекені және Еса’ала ауданының орталығы – аралдың солтүстік шетіндегі Еса’ала, онда шамамен 500 үй, тұрғын үй және құрылыс бар. Аралда қазіргі уақытта аралға және одан саяхаттауға мүмкіндік беретін 2 негізгі әуежай бар: Эса’ала әуежайы (ESA) және Сехулеа әуежайы (AYSL). Эса’ала әуежайында 1,36 км ұзындығы және 60 м ені бар бір топырақты ұшу-қону жолағы бар. Сехулеа әуежайында да бір асфальтталмаған ұшу-қону жолағы бар, оның ұзындығы 830 м және ені шамамен 50 м. 1873 жылы аралға британдық капитан Джон Морсби, HMS Basilisk кемесінің командирі келді және оны Норманби графы, Джордж Август Константин Фиппс, Австралияның Квинсленд штатының губернаторының құрметіне атады. Бұрын алтын өндірісімен белгілі болған Норманби қазір копра мен ағаш экспорттайды. 21 ғасырда ашылған алтын кен орындары игеріле бастады. Норманби аралы туристік бағытқа айналды, көптеген туристік саяхаттар мен круиздер аралдан өтіп, туристерге аралдың көркіне, табиғатына және жануарлар дүниесіне тамашалауға мүмкіндік береді.

Экономика

Норманби аралының кірісі үш негізгі көзден түседі: туризм, алтын өндіру және копра/ағаш өнеркәсібі. Аралдағы алтын өндіру қызметі жақында қайта жанданды, себебі "PNG Gold Corp" (PGK) атты канадалық компания Prevost Range-тің ортасында, аралдың оңтүстік, таулы бөлігінде орналасқан Imwauna жобалық алаңында бұрғылау жұмыстары жүргізу кезінде аралда көп мөлшерде алтын қорының бар екенін анықтады.

Жергілікті халық

Норманби аралының халқы бүкіл аралға тараған шағын тайпалар мен қауымдастықтардан құралған, соның ішінде мыңдаған жылдық тарихы бар тайпалар да бар. Аралда тұратын адамдардың көп бөлігі – ата-бабалары ұрпақтан-ұрпаққа осы жерде өмір сүрген жергілікті халық. Аралда 5 үйден астам тұрғын үйі бар кем дегенде 25 елді мекен бар, олармен қатар шағын лашықтар мен шаруа қожалықтары аралдың бетіне шашырап орналасқан. Арал мен оның тайпалары MASSIM архипелагындағы аралдар арасындағы тауар алмасу жүйесі – Кула саудасына қатысады, онда мыңдаған адам каноэмен жүздеген шақырым қашықтықты жүріп, Кула құндылықтарын алмасады. Ауыл тұрғындары кішкентай, жерден көтерілген ағаш лашықтарда және жақын қарым-қатынастағы шағын қауымдастықтарда тұрады. Арал тұрғындары Транс-Жаңа Гвинея тілдер тобына жататын австронезия тілдерінде сөйлейді. Аралдағы ең ірі екі елді мекен – аралдың солтүстік жағындағы Эсаала және оңтүстік-шығыс жағындағы Сехулеа. Екі елді мекендегі құрылыстардың көп бөлігі – ғимараттың маңындағы ағаштардан салынған ағаш лашықтар. Жергілікті халықтың көпшілігі теңіз жағалауында қоныстанған.