Кіріспе
Иранның Занжан провинциясындағы қала. 2006 жылғы халық санауы бойынша халқы 70 836 адамды, 19 136 шаңырақты құрады. 2011 жылғы келесі халық санауы 87 396 адамды, 25 646 шаңыраққа балады. 2016 жылғы соңғы халық санауы бойынша халқы 99 285 адамды, 30 932 шаңыраққа жетті. Тарихи тұрғыдан бұл қала Қазвин мен Занжан қалаларының арасында орналасқандықтан маңызды орын болып келген.
At the 2006 census, its population was 70,836 in 19,136 households. The following census in 2011 counted 87,396 people in 25,646 households. The latest census in 2016 showed a population of 99,285 people in 30,932 households. It has historically served as a place of importance due to lying right between the cities of Qazvin and Zanjan.
Атауы
"Абхар" атауы аймақтағы көптеген су диірмендеріне байланысты, āb (су) және har (диірмен) сөздерінің қосылуынан пайда болған. Жергілікті тұрғындар оны "Аухар" деп атайды. 10 ғасырдағы географиялық кітап "Худуд әл-Алам" да осы атауды "Аухар" деп жазады. Якут әл Хамави (1229 жылы қайтыс болған) перстердің бұл қаланы "Аухар" деп атағанын хабарлайды.
Қор
Абарруд шатқалында б.з.д. 2-мыңжылдыққа дейін сақталған қалдықтар мен артефакттар табылды. Абардың ежелгі тарихы ислам дәуірінің жазушыларының оны Кайян дәуіріндегі мифологиялық және жартылай мифтік тұлғалармен байланыстыруы арқылы одан әрі дәлелденеді. "Тарих и гузида" еңбегінде Хамдалла Мустафи (1339/40 жылдан кейін қайтыс болған) Абхар қаласын Каяния билеушісі Дара II-нің негіздегенін, ал оның тарихи аналогы Ахеменид билеушісі Дарий III болғанын хабарлайды. Алайда, "Нұзхат әл-Құлуб" еңбегінде Хамдалла Мустафи қаланың негізін Кая Хосровқа жатқызады. Якут әл-Хамави Абхар қаласы мен оның бекінісін Сасанид билеушісі Шапур II-ге негіздегенін айтады. Одан кейін бұл ежелгі бекініс орнына жаңа бекініс салынған немесе қосылған болуы мүмкін. Хамдалла Мустафидің мәліметінше, Нұштагин Ширгир Салжұқи ұрпағы Баха әл-Дин Хайдар бекініс орнында Хайдария қамалын салған.
Тарих
Абар ежелгі заманнан бері Динаварды Қазвин мен Занжанға, сондай-ақ Иранның орталық аймақтарын Әзірбайжан аймағымен байланыстыратын жол бойында орналасқандықтан маңызды нүкте болып келді. 643 немесе 645 жылы Иранды арабтар басып алған кезде Әл-Бара ибн Азиб оны жаулап алды. Абхар тұрғындары бастапқыда бірнеше күнге созылған қарсылық көрсетті, бірақ ақырында арабтар келіскен бейбітшілікке қол жеткізді. Абхар Джибал аймағының бөлігі болды, ол кейін 11-12 ғасырларда Парсы Ирағы деп белгілі болды. 10 ғасырда жазылған Ибн Хоқалдың мәліметінде Абхар тұрғындары түркі тілдес болған. Саманид әмірі Исмаил Самани өзінің билігі тұсында Абхарды басып алды. 916 немесе 917 жылы Абхар (Занжан, Қазвин және Раймен бірге) Саманидтерден Саджид Юсуф ибн Әби'л Саджға, Әзірбайжан мен Армения халифалық провинцияларының дербес билеушісіне өткен. Юсуф бұл шабуылды бұрынғы халифалық уәзірі Әли ибн Иса ибн әл-Жаррах оған аймақтың билеушісі қызметін бергенін айту арқылы ақтауға тырысты. Дегенмен, көптеген авторлар бұл мәлімдемені жасалма деп санайды. 917 жылы Васиф әл-Бактимуриге халифа әл-Муқтадир Абхар және басқа да аймақтардың билеушісі лауазымы берілді. 928 жылы Абхарды қысқа мерзімге солтүстік Иранның Әлид билеушісі Әбу Мұхаммед Хасан ибн Қасим басып алды. Бірақ көп ұзамай оны Асфар ибн Шируя қаладан қуды, ол бұл жерді өзіне қаратып алды. 930 жылы Асфарға Зиярид қолбасшысы Мардавиж сатқындық жасап, тұзаққа түсірді, ол Абхарды қоса алғанда, оның барлық иеліктерін басып алды. 942 жылы Саманид әскерінің қолбасшысы Әбу Әли Шағани Абхарды басып алды. 997 жылы дайламит Салларид әулетінің билеушісі Ибрахим II ибн Марзубан II, Буйид билеушісі Маджд әл-Дауланың әлсіз билігін пайдаланып, Жибалдағы Буйид жерін, соның ішінде Абхар, Занжан және Сохревардты қысқа мерзімге басып алды. Абхардан 1013/14 жылдары соғылған монета табылған, ол Салларидтер немесе олардың қарсыластары Равадид әулеті кезінде жасалған болуы мүмкін. 1029 жылы Абхарды Газнавид әскерінің қолбасшысы Масуд басып алды. 1091 жылы Низари исмаилилері Абхар маңында орналасқан Санамкух бекінісін басып алды. Олар 1096 жылға дейін билік етті, содан кейін Сәлжұқ империясының сұлтаны Беркярук оларды жеңді. 1167 жылы Абхарға Әзірбайжанның Елдигузид әулетінің қолбасшысы Инанай басқарған әскер шабуыл жасады. Ануштегин әулетінің хорезмшаһы Ала әл-Дин Текиштен келген әскерлердің қолдауымен Инанай қалаға шабуыл жасап, әйелдер мен балаларды тұтқынға алып, Хорезмге қайтып оралды. 1217 жылы Хорезмшах Мұхаммед II Абхарды басып алды. Абхарды Хамдалла Мұстафи егжей-тегжейлі сипаттаған, ол 14 ғасырда қаланың губернаторы болған. Ол қамалдың ұзындығын 5500 гам (қадам/страйд) деп есептеген. Ол қаладағы өнімдерді, соның ішінде астықты, көптеген жемістерді, әсіресе Сиджистани алмұрттарын, Бу Али шапақайларын және қара шиелерін жоғары бағалады. Ол сондай-ақ Абхар тұрғындарының ақ терілі және Шафии мектебінің жақтастары болғанын, сондай-ақ шейх Әбу Бакр ибн Тахир әл-Тайяр әл-Абхаридің қабірі сол жерде орналасқандығын хабарлады. 17 ғасырда саяхат жасаған француз саяхатшысы Жан Батист Тавернье 1676 жылы жариялаған "Түркия, Персия және Үндістанға алты сапар" атты кітабында Абхарды армяндар тұратын қираған ежелгі қала деп сипаттады. 1673 жылы Абхарға барған тағы бір француз саяхатшысы Жан Шарден бұл жерде бірнеше қырғын мен қиратулар болғанын айтты. Ол қалада 2500-ден астам үй болмаса да, үлкен бақтар бар екенін қосты. Ол оның тұрғындары бұрынғы түркі тілдес халқынан өзгеше, парсы тілінде сөйлейтінін сипаттады. 1840 жылы граф Лоран де Серсей Абхарда 800-900 тұрғыны және 200 үйі бар екенін жазды. Алайда, Зайн әл-Абидин Ширвани (1837 жылы қайтыс болған) Абхарда 700 үй болғанын мәлімдеді. Иранның Қажар шахы Насер әл-Дин Шаһ Қажардың билігі кезінде патшалық артиллерия Абхарды өздерінің негізгі базаларының бірі ретінде пайдаланды.
In 928, Abhar was briefly seized by the Alid ruler of northern Iran, Abu Muhammad Hasan ibn Qasim. He was soon ousted from the town by Asfar ibn Shiruya, who claimed the place for himself. In 930, Asfar was betrayed and ambushed by his Ziyarid commander Mardavij, who took over his domains, including Abhar. In 942, the Samanid general Abu Ali Chaghani captured Abhar. In 997, the ruler of the Daylamite Sallarid dynasty, Ibrahim II ibn Marzuban II, capitalized on the weak rule of the Buyid ruler Majd al Dawla by briefly seizing Buyid land in Jibal, including Abhar, Zanjan and Sohrevard. A coin that was struck in 1013/14 has been found in Abhar, either made under the Sallarids or their opponents, the Rawadid dynasty. In 1029, Abhar was conquered by a Ghaznavid force led by prince Mas'ud. In 1091, the Nizari Ismailis seized Sanamkuh, a fortress located in the environs of Abhar. They controlled until 1096, when they were repelled by the sultan of the Seljuk Empire, Berkyaruq In 1167, Abhar was attacked by a force led by Inanaj, a commander of the Eldiguzid dynasty of Azerbaijan. Supported by soldiers sent by the Khwarazmshah Ala al Din Tekish of the Anushtegin dynasty, Inanaj ran rampant in the town, capturing the women and children before going back to Khwarazm. In 1217, the Khwarazmshah Muhammad II conquered Abhar. Abhar is described in some detail by Hamdallah Mustawfi, who in the 14th century served as governor of the town along with some other places. He estimated that the length of the ramparts was 5,500 gams (paces/strides). He commended the produce of the town, which encompassed of grain and large amount of fruits, especially the Sijistani pears, Bu Ali plums and black cherries. He also reported that the residents of Abhar had fair skin and were adherents of the Shafi'i school, and that the grave of Shaykh Abu Bakr ibn Tahir al Tayyar al Abhari was located there. The 17th century French traveler Jean Baptiste Tavernier, who had been to Abhar, reported the place in his 1676 book Les six voyages en Turquie, en Perse et aux Indes as a sizable, ancient town that was now in ruins and home to a community of Armenians. Another French traveler, Jean Chardin, who had been to Abhar in 1673, reported that the place had seen several massacres and devastations. He added that the town had large gardens despite having little more than 2,500 houses. He described its inhabitants as Persian speaking, contrary to its previous populace, which spoke Turkic. Comte Laurent de Sercey, writing in 1840, reported that Abhar had 800–900 inhabitants and 200 houses. Zayn al Abidin Shirvani (died 1837), however, reported that Abhar had 700 houses. During the rule of the Qajar shah of Iran, Naser al Din Shah Qajar , the royal artillery used Abhar as one of their central bases.