Кіріспе

Люксембургтегі саяси партия

Альтернативті демократиялық реформа партиясы (ADR; , , Alternative Demokratische Reformpartei) – Люксембургтегі консервативті және шартты популистік саяси партия. 1989 жылғы сайлауда партия төрт мандатқа ие болып, саяси күш ретінде бекінді. 1999 жылы саясаткерлердің зейнетақы мәселесін шеше алмауына байланысты сенімсіздік туып, жеті мандатқа дейін өсті, бірақ қазір төрт мандатқа дейін азайды. Ұлттық деңгейдегі маңыздылығы оны Батыс Еуропадағы зейнеткерлердің ең табысты партиясы етеді. Партия консервативті платформаны ұстанады. Демократиялық партия қалдырған орынды толтырып, экономикалық либерализмді қабылдады. ADR Люксембургтегі еурореалистік/жұмсақ евроскептикалық көзқарасты қолдайтын ең ірі партия, сондай-ақ Еуропадағы консерваторлар мен реформаторлар альянсының мүшесі. ADR швейцариялық үлгідегі тікелей демократияны енгізуді көздейді және мемлекеттік мекемелер мен қоғамда люксембург тілінің сақталуын және қолданылуын белсенді түрде қолдайды.

Шығу

АДР-ның тамыры 1987 жылғы 28 наурызда Люксембург қаласында мемлекеттік қызметкерлердің 5/6 жалақысы мен қалған азаматтардың негізгі мемлекеттік зейнетақысы арасындағы теңсіздікке наразылық білдіру үшін өткізілген демонстрацияға дейін барады. Көптеген адамдар жиналды және өзгерістерді талап ететін петицияға 10 000 қол жиналды, бұл ұйымдастырушыларды кеңінен қолдау бар деген сенімге жеткізді. Партия 1987 жылғы 12 мамырда «Баршаға 5/6 зейнетақы» (Aktiounskomitee 5/6 Pensioun fir jiddfereen) атты әрекет комитеті ретінде құрылды. 1989 жылғы 18 маусымдағы депутаттар палатасына сайлауда партия өзінің негізгі қолдаушыларынан тыс дауыстарды жинап, ерекше жетістікке жетті. Көптеген люксембургтіктер АДР-ге наразылық ретінде дауыс берді, бұл АДР-ге 7,3% дауыс жинауға, 60 орынның 4-ін жеңіп алуға және төртінші орынға ие болуға мүмкіндік берді. 1992 жылғы 22 қарашада партия атауы тағы өзгертіліп, «Демократия және зейнетақы әділеттілігі жөніндегі әрекет комитеті» (Aktiounskomitee fir Demokratie an Rentengerechtigkeet) болып салынды. 1993 жылғы 10 қазанда өткен жергілікті сайлауда АДР 7 орын жеңіп алды. 1994 жылғы жалпы сайлауда АДР 9,0% дауыс алып, 5 орынға ие болды, бұл партия ретінде танылу үшін қажетті шектің артынан өтті, бірақ АДР қайта жанданған «Жасылдар» партиясынан кейін бесінші орынға түсті. Бұл АДР-ның бастапқы мақсатын орындады, бірақ бұл партияның өзінің позициясын одан әрі нығайтуына кедергі болмады. 1999 жылғы заң шығарушы сайлауда партия 9,4% дауыс жинап, 7 орынға ие болды. Нәтижелер АДР-ны төртінші орынға қайтарды, бірақ «Жасылдар» партиясы бір уақытта өткен Еуропалық сайлауда өз орындарын сақтап қалды. Партия Еуропа Конституциясын құру туралы келісімге қарсы белсенді науқан жүргізген жалғыз парламенттік партия болды, ол референдумға қойылды және 56,5% дауыспен тартысты түрде қабылданды. 2006 жылғы 2 сәуірде партия атауы тағы өзгертіліп, қазіргі «Альтернативті демократиялық реформа партиясы» (Alternativ Demokratesch Reformpartei) болып салынды. Яерлингтің кеткенінен кейін партия парламенттік фракциясының мәртебесін жоғалтып, енді тек «топ» ретінде танылады, бұл оның болашақ қауіпсіздігіне қауіп төндіреді. 2008 жылғы 29 мамырда АДР депутаттары мен Яерлинг Лиссабон шартына дауыс бермеген жалғыз мүшелер болды. 2009 жылғы палата сайлауында АДР төрт орынды сақтап қалды (оның ішінде 2-і Оңтүстікте), бірақ дауыс үлесі 8,1% құрады: бұл партияның 1989 жылғы алғашқы сайлаудан бергі ең нашар заңнамалық сайлау нәтижесі болды, ал дауыс үлесі бір уақытта өткен Еуропалық парламент сайлауында 7,4% дейін төмендеді. Яерлинг өзінің «Азаматтар тізімімен» сайлауға қатысып, бірде-бір орын жеңіп алмады. Бұл сайлау алдындағы сауалнамалардың күшті болғанына қарамастан, айырмашылықтың себебі қаржы дағдарысының нәтижесінде сайлаушылардың таныс партияларға көшкені болуы мүмкін. 2010 жылғы 8 маусымда АДР Еуропадағы консерваторлар мен реформаторлар альянсына, Еуропалық реалист Еуропалық саяси партиясына қосылды. 2013 жылғы кезектен тыс сайлауда АДР-ның дауыс үлесі тағы да төмендеді, 8,14% -тан 6,64% -қа дейін. Алайда, партия бір орынды қайта жеңіп алды, Жаков Ив Хенкес пен Жан Коломбераның партиядан шығуынан кейін тек екі депутат қалған еді. Біріншісі 2009-2013 жылдардағы заңнамалық кезеңді тәуелсіз ретінде өткізді, ал екіншісі «Толық демократия үшін партияны» құрды. Рой Рединг Орталық округте мандатын қайтарып алып, партияны 3 мандатқа қайтаруға көмектесті. 2015 жылғы Конституциялық референдум науқаны кезінде АДР «3 x Жоқ» дауысына ашық түрде үгіт-насихат жасаған жалғыз партия болды, осылайша 16 жастағылар мен шетелдік тұрғындарға дауыс беру құқығын беруді және министрлердің мандатын 10 жылмен шектеуді қабылдамады. Бұл науқан ең ірі партия – ХДС-ның «дауыс беру кезінде ақпараттандырылу» туралы үгіттеріне қарама-қайшы болды. Әрбір сұраққа сайлаушылардың 70% -ден 80% -і қарсы дауыс бергендіктен, бұл оқиға АДР-ның биліктегі үкіметке қарсы үлкен саяси жеңісін білдірді. Референдумнан 3 жыл өткен соң, 2018 жылғы 2 наурызда АДР референдумға дейін құрылған «3x No» үшін үгіт-насихат жүргізген «Wee 2050 Nee 2015» азаматтар қозғалысымен ынтымақтасатынын мәлімдеді. Ынтымақтастық туралы келісімге сәйкес, «Wee 2050» қозғалысы 2018 жылғы қазан айында өтетін заң шығарушы сайлауда АДР-ның сайлау тізімінде 8 орынға дейін ие болады, ал «Wee 2050» кандидаттары АДР мүшелері болуын талап етпеу арқылы қозғалыстың салыстырмалы түрде тәуелсіздігін қамтамасыз етеді. 2020-2021 жылдары COVID-19 пандемиясы кезінде АДР Люксембургтегі жалғыз саяси партия болды, ол мейрамханаларды жабу сияқты үкіметтік шараларға қарсы шықты, бұл шектеулер жеке бостандықтарды бұзады деп мәлімдеді.

Саяси қолдау

АДР-дың негізгі саяси базасы – ХСВ-ның «дәстүрлі, ауылдық және оңшыл» сайлаушылары. АДР партиясы ХСВ-ның оң қанатынан дауыс алғанымен, АДР-ға дауыс бергендердің көбі ХСВ-ға немесе ДП-ға қарағанда өзін солшыл деп санайды. Партияның көп бөлігі елдің солтүстігінде орналасқан, онда АДР 1999 (16,7%), 2004 (14,7%) және 2009 жылғы Палата сайлауларында (10,3%) ең көп қолдауға ие болды. Бірақ 2013 жылы партия Эст сайлау округінде ең жоғары үлес жинады. Партияның бастапқы мақсаты зейнетақы теңдігі болғандықтан, сайлаушылар базасы зейнеткерлерден құралған. Дегенмен, 24 жасқа дейінгі адамдардың да көп бөлігі АДР-ны жағымды жағынан қарастырады. Партия басшылығы бұл құралға қызығушылық танытпаса да, АДР, әсіресе жастар арасындағы танымал болуының арқасында интернетте кең таралған. Партия 30 000 евродан кем табыс көретін адамдар арасында ең танымал. Партияны елдегі үшінші ірі жалпы кәсіподақ ұйымы – Люксембург жұмысшыларының кіші нейтралды одағы (NGL) қолдайды, ол АДР-дің негізгі күші болды. АДР сонымен қатар бұрын коммунистік партияны қолдаған Люксембургтегі зейнеткерлер мен мүгедектер қауымдастығына (LRIV) жақын.

Депутаттар палатасы

Сайлау Дауыстар % Орындықтар +/– Үкімет 1989 225,262 7.9 (#4) Жаңа 1994 244,045 9.0 (#5) 1 1999 303,734 11.3 (#4) 2 2004 278,792 10.0 (#5) 2 2009 303,734 11.3 (#5) 1 2013 217,683 6.6 (#5) 1 2018 292,388 8.3 (#5) 1 2023 348,990 9.3 (#4) 1

Еуропалық Парламент

Сайлау дауыстары % Орындықтар +/- 1994 70,470 6,9 (#5) 1999 91,118 9,0 (#5) 2004 87,666 8,0 (#5) 2009 83,168 7,4 (#5) 2014 88,298 7,5 (#5) 2019 125,988 10,0 (#5)