Кіріспе

Еврей Киелі кітаптарының масореттік мәтінінің басылымы – Biblia Hebraica Stuttgartensia, қысқартылған түрі BHS немесе сирек қолданылатын BH4. Бұл – Ленинград кодексінде сақталған Еврей Киелі кітаптарының масореттік мәтінінің басылымы, масореттік және мәтіндік сын ескертпелерімен толықтырылған. Ол Рудольф Киттель бастаған Biblia Hebraica сериясының төртінші басылымы болып табылады және Штутгарт қаласындағы Deutsche Bibelgesellschaft (Германиялық Киелі кітап қоғамы) тарапынан жарық көреді.

BHS папкалары мен редакторлары

Бұл еңбек 1968 жылдан 1976 жылға дейін 15 бөлімшеде жарық көрді, кітаптағы латынша кіріспеден алынған осы шығарылым кестесіне сәйкес.

Бөлімше редакторы | Жарияланым | Жыл (Бөлімше)
------- | -------- | --------
01 | Librum Geneseos (Тұңғыш кітап) | Otto Eißfeldt | 1969 (1-бөлімше)
02f | Libros Exodi et Levitici (Шығу және Леви кітаптары) | Gottfried Quell | 1973 (2-бөлімше)
04 | Librum Numerorum (Сандар кітабы) | Wilhelm Rudolph | 1972 (3a-бөлімше)
05 | Librum Deuteronomii (Ережелер кітабы) | J. Hempel | 1972 (3b-бөлімше)
06f | Libros Josuae et Judicum (Жошуа және Төрешілер кітаптары) | Rudolf Meyer | 1972 (4-бөлімше)
08 | Librum Samuelis (Самұил кітаптары) | Pieter Arie Hendrik de Boer | 1976 (5-бөлімше)
09 | Librum Regum (Патшалар кітабы) | Alfred Jepsen | 1974 (6-бөлімше)
10 | Librum Jesaiae (Есая кітабы) | David Winton Thomas | 1968 (7-бөлімше)
11 | Librum Jeremiae (Жеремия кітабы) | Wilhelm Rudolph | 1970 (8-бөлімше)
12 | Librum Ezechielis (Езекиіл кітабы) | Karl Elliger | 1971 (9-бөлімше)
13 | Librum XII Prophetarum (Он екі пайғамбар кітабы) | Karl Elliger | 1970 (10-бөлімше)
14 | Librum Psalmorum (Збурлар кітабы) | H. Bardtke | 1969 (11-бөлімше)
15 | Librum Iob (Айуб кітабы) | Gillis Gerlemann | 1974 (12a-бөлімше)
16 | Librum Proverbiorum (Нақыл сөздер кітабы) | F. Fichtner | 1974 (12b-бөлімше)
17 | Librum Ruth (Руф кітабы) | Theodore Henry Robinson | 1975 (13a-бөлімше)
18f | Libros Cantici Canticorum et Ecclesiastes (Ән әндері және Насаятшы кітаптары) | F. Horst | 1975 (13b-бөлімше)
20 | Librum Threnorum (Ақтаулар кітабы) | Theodore Henry Robinson | 1975 (13c-бөлімше)
21 | Librum Esther (Естер кітабы) | F. Maass | 1975 (13d-бөлімше)
22 | Librum Danielis (Даниял кітабы) | Walter Baumgartner | 1976 (14a-бөлімше)
23 | Libros Esrae et Nehemiae (Езра және Нехемия кітаптары) | Wilhelm Rudolph | 1976 (14b-бөлімше)
24 | Libros Chronicorum (Шығу кітаптары) | Wilhelm Rudolph | 1975 (15-бөлімше)

Масореттік түсіндірмелер мен ескертпелерді барлық Biblia Hebraica Stuttgartensia басылымдарында өңдеу және дамыту құрметі Gérard E. Weil-ге тиесілі болды. Ол сондай-ақ 1971 жылы Рим папасының Киелі кітап институтында Massorah Gedolah iuxta codicem Leningradensem B 19a кітабын жарыққа шығарды, бұл Масора Магнаның алғашқы басылымы және Масораға қатысты оның бірегей білімін көрсетеді.

Ленинград кодексі

Бұл кітаптың мақсаты – Масореттік мәтіннің Ленинград кодексінде жазылған күйіндегі дәл көшірмесі болу. Кітаптың кіріспе пролегоменасында редакторлар «осыған орай, жазушылардың анық қателіктерін жоюдан тартынды» делінген (олар сын аппаратында белгіленген). Ленинград кодексінде жоқ Силлуқ және Метег сияқты диакритикалық белгілер де қосылмаған. Өзінен бұрынғы Biblia Hebraica Kittel сияқты, BHS мәтінге Ленинград кодексіндегі бос орындарды көрсету үшін «ס» (стома, setumah: «жабық бөлім») және «פ» (петуах, petuchah: «ашық бөлім») әріптерін қосады, бұл мәтінді бөлімдерге бөледі. Ленинград кодексінен тағы бір айырмашылығы – кітаптардың реті: Тарих кітаптары әдеттегі еврей библияларындағыдай, Забур кітабынан кейін соңына жылжытылған, бірақ кодексте Забур кітабынан бұрын келеді.

Мазмұны

БХС Еврей жазбаларының үш дәстүрлі бөлімінен тұрады: Тора (תורה "нұсқау"), Невим (נבאים "пайғамбарлар") және Кетувим (כתבים "жазбалар"). Шегінде масореттік ескертулер бар. Бұл ескертулер кодекске негізделген, бірақ оларды біркелкі ету және түсінуді жеңілдету үшін көптеген өзгертулер енгізілді. Дегенмен, осы ескертулерді түсіндіру үшін толық кітаптар жазылған. Кейбір ескертулер *sub loco* ("осы жерде") деп белгіленген, яғни мәтінде қандай да бір мәселе бар екенін көрсетеді, көбінесе ол мәтінмен қайшы келеді. Редакторлар бұл мәселелердің қандай екенін және оларды қалай шешуге болатынын ешқашан түсіндірген жоқ. *Sub loco* ескертулері әртүрлі мәтіндік нұсқаларды түсіндірмейді; олардың басым көпшілігі сөздердің дұрыс есептелмеуіне/жиілігіне қатысты ғана ескертулер. Дэниел С. Минатт, "Biblia Hebraica Stuttgartensia" Торасындағы *sub loco* ескертулері (Бибал, 1994); Кристофер Дост, "Biblia Hebraica Stuttgartensia" Торасындағы *sub loco* ескертулері (Горгиас, 2016) еңбектерін қараңыз. Түбірдегі жазбалар еврей мәтініне ұсынылған мүмкін түзетулерді көрсетеді. Олардың көпшілігі Самариялық Бес кітап, Өлі теңіздің кітаптары және Септуагинта, Вульгата және Пешитта сияқты ертедегі Киелі кітап аудармалары ("версиялары") негізінде жасалған. Ал қалғандары болжамдық түзетулер.

Biblia Hebraica Stuttgartensia: Оқырманның басылымы

2014 жылдың қыркүйек айында Германияның Киелі кітап қоғамы мен Хендрикссон баспасы "Biblia Hebraica Stuttgartensia: A Reader's Edition" (қысқаша BHS Reader) деп аталатын басылымын шығарды. Бұл басылымда стандартты BHS-тің еврей мәтінімен бірдей мәтін бар, бірақ қабырғалық жиектерде Масора жоқ, ал беттің төменгі жағында BHS-тің сын аппаратының орнына "Лексикалық және грамматикалық аппарат" орналасқан. Басылым мәтіндегі әр сөз үшін ағылшын тіліндегі аударманы ұсынады: 70 немесе одан көп рет кездесетін сөздер кітаптың соңындағы сөздікте, ал 70 реттен аз кездесетін сөздер аппаратта тізімделеді. Аудармалар көбінесе Ескі өсиеттің еврей және арамей тілдерінің сөздігінен, сондай-ақ DCH және Браун-Драйвер-Бриггс сөздіктерінен алынған. Аудармалармен қатар, сөздердің грамматикалық жіктелуі қысқартулар жүйесімен кодталған (мысалы, кітаптағы кіріспе мысалында "והקריבו" сөзі аппаратта "Hr10s0 קרב" деген белгіге ие екендігі көрсетілген, бұл сөздің "קרב" түбірінен жасалған, үшінші еркек жекеше түріндегі Hiphil суффикстік етістік екенін, wāv сақталатын және үшінші еркек жекеше прономиналдық суффиксі бар екенін білдіреді). Сондай-ақ, 50 беттік қосымшада күшті және әлсіз этимологиялық түбірлер мен есімдердің жұрнақтары үшін парадигма кестелері келтірілген.

Сын

Киелі кітап зерттеушісі Эммануэль Тов BHS-ті кейбір қателіктері үшін сынға алды, сондай-ақ оқырмандарға ескертпестен, кейінгі басылымдардағы қателерді түзегеніне де нараздылық білдірді.