Норфолк тарихы: ежелгі дәуірден бүгінгі күнге дейін

Кіріспе

Норфолк – Англияның шығысындағы ауылдық графтық. Норфолк тарихына қатысты білімдер археологиялық мәліметтердің жеткіліксіздігінен шектеледі, алайда ең ерте кездегі табылған жәдірелер Төменгі Палеолит кезеңінің соңына жатады. Норфолк аумағында соңғы мұз дәуірінен бері адамдар қоныстанған, ал Снеттишемде табылған құралдар, монеталар және қазыналар осы аймақта тығыз және еңбекқор халықтың болғанын көрсетеді. 43 жылы римдіктердің Британияны жаулап алуына дейін Ицени тайпасы осы аймақта өмір сүрген, одан кейін олар жолдар, бекіністер, виллалар мен қалалар салды. 60 жылы Будиканың көтерілісі, римдіктердің тікелей билік орнатуына байланысты болды, одан кейін тәртіп орналып, бейбітшілік орнады, ол рим әскерлері 410 жылы Британиядан кетуіне дейін сақталды. Ағылшын-саксондықтардың келуі Норфолк аумағында римдік және британдық мәдениеттің көп бөлігін жоғалтуға әкелді. Археологиялық қазбалар мен жер-су аттарының мәліметтеріне сүйенсек, шамамен 800 жылы Норфолк толығымен қоныстандырылып, алғашқы қалалар пайда болды. Норфолк – Шығыс Англия Корольдігінің солтүстік бөлігі болды және оны англосаксондық Вуффинг әулеті басқарды. Вуффинг әулетінің өкілдері туралы біздің біліміміз аз, себебі осы кезеңге қатысты тарихи құжаттар сақталмаған. Нормандар кезінде Норвич аймақтың орталығына айналды. Үнемі дамып, шетелмен байланысын нығайта отырып, ол маңызды ортағасырлық қалаға айналды, бірақ ішкі шиеленістерге, нашар санитарлық жағдайларға және өрт-өкіс оқиғаларға ұшырады. Ортағасырлық Норфолк – елдегі ең тығыз қоныстанған және ең өнімді ауыл шаруашылығы аймағы болды. Жерлер қарқынды түрде өңделді, ал жүн саудасы ірі мал шаруашылығының арқасында дамыды. Сонымен қатар, торф өндіру сияқты басқа да салалар маңызды рөл атқарды. Норфолк өркендеген графтық болды және көптеген монастырлар мен шіркеулерге ие болды.

Этимология

"Норфолк" атауы "солтүстік халқы" деген мағына беретін сөздерден шыққан. Ол алғаш рет 1043-1045 жылдар аралығындағы аңглосаксондық өсиетнамаларда, содан кейін аңглосаксондық жылнамасында (1075 жылғы жазбада) Нордфолк деп, ал "Соңғы сот кітабында" Нордфолк деп тіркелген. Атаудың "норс" және "халық" сөздерінен туындағаны жөнінде де болжам бар.

Темір дәуірі

Норфолк аймағының көп бөлігі кейінгі темір дәуірінде қарқынды түрде жыртылғанына дәлелдер бар. Б.з.д. 54 жылы Цезарьға бағынған Кенимагни тайпасы осы кезде Норфолк төмендігі мен жоталарында қоныстанды. Олардың солтүстік-батыс Норфолк аймағында шоғырланған болуы мүмкін, онда Снеттишемде табылған сияқты монеталар мен алқалардың қазыналары табылды. Аймақтың оңтүстігінде табылған монеталар Ицени тайпасының біздің заманымыздың 1-ші ғасырының ортасында Тетфорд маңында орналасқан болуы мүмкін екенін көрсетеді.

Роман Норфолк

Норфолк жағалауы римдіктер қазіргі Норфолк графтығын алғаш басып алған кездегі жағалаудан едәуір өзгеше. Норфолк жағалауының солтүстік бөлігі соңғы екі мың жылда эрозияға ұшырады, оның кейбір бөліктері шамамен 2000 метрге дейін шегінген болуы мүмкін. Шығыс жағалауда үлкен саға, Флегг аралы және жартыарал (қазіргі Лотингленд) басым болды. Wash көлемі әлдеқайда ірі болды, ал қазір Fens деп аталатын аймақ – сумен қоршалған, оқшау аралдарға толы өткірсіз батпақ болды. Сол кезде Норфолк пен Саффолк арасындағы Уэвни өзені маңызды роль атқарды. 43 жылы римдіктер Британияны басып алғаннан кейін, Норфолк аймағында рим әскері орналасқанда бекіністер мен жолдар салынды. Графтықтағы маңызды римдік жолдарына Педдарс жолы және Пай жолы кірді. 47 жылы Ицендердің ұсақ көтерілісінен кейін Прасутагус патшаға клиент-патша ретінде тәуелсіз билік жүргізуге рұқсат берілді. 60 жылы қайтыс болғаннан кейін Рим билігі аумаққа орнатылды, ал оның әйелі Будикаға мұрагерлік құқығы берілмеді, себебі рим заңы бойынша клиент-патшаның тағына тек еркек мұрагерлер ғана талапкер бола алатын. Будика қорланғаннан және қыздары зорланғаннан кейін көтеріліс ұйымдастырды, оның барысында Колчестер (Камулодун), Лондон (Лондиний) және Сент-Олбанс (Веруламиум) қалалары тоналды. Будика жеңілгеннен кейін римдіктер аймақта тәртіпті қалпына келтіріп, Вента Иценорумда (қазіргі Кейстор Сент-Эдмунд) әкімшілік орталық құрды, сондай-ақ Брэмптон қаласында салынған шағын қала мен өзендердегі өткелдерде немесе жолдардың қиылысында дамыған басқа да елді мекендерді салды. Көбінесе ауылдық тұрғындар шашыраңқы шаруашылықтарда, ауылдарда немесе бай римдік виллаларда өмір сүрді. Рим дәуірінде теңіз деңгейі төмендеп, Норфолк батысындағы батпақтар біртіндеп құрғады. Осының нәтижесінде жерді құнарлы егістікке айналдырып, қой шаруашылығы мен тұз өндіруді дамытуға мүмкіндік туды. 3-ші ғасырда римдіктер Саксон жағалауындағы бекіністерді теңізден келетін шабуылдардан қорғану үшін салған. Норфолкте Бург замкісінде (Римдік Гарианнон) салынған бекіністердің қираған қалдықтары әлі де сақталған, бірақ солтүстік жағалаудағы Бранкастер (Бранодунум), шығыс жағалаудағы Кастер-он-Си және Бург замкісінің жанындағы бекіністердің көп бөлігі жойылған. 410 жылы Рим әскерлерінің соңғысы кеткеннен кейін Рим Британиясының көрінетін іздерінің көпшілігі біртіндеп жоғалып кетті.

Norfolk's coastline is markedly different from the coastline that existed when the Romans first occupied what is now the county of Norfolk. The northern coast of Norfolk has eroded over the last two millennia, parts of it perhaps having retreated by up to The eastern coast was dominated by an enormous estuary, the island of Flegg and a peninsula (modern Lothingland). The Wash was much larger in size and the area now known as the Fens was impenetrable marsh containing isolated islands surrounded by water. The River Waveney between Norfolk and Suffolk was at that time a substantial feature. After the Romans conquered Britain in 43 AD, forts and roads were constructed around Norfolk as the Roman army became established. Major Roman roads in the county included the Peddars Way and Pye Road. After a minor rebellion by the Iceni in 47 AD king Prasutagus was allowed to rule independently as a client king. On his death in 60 AD Roman rule was imposed on the territory and his widow Boudica was not allowed to succeed him as Roman law only allowed male heirs to claim a client king's title. After Boudica was humiliated and her daughters raped she led a rebellion in which the towns of Colchester (Camulodunum), London (Londinium) and St. Albans (Verulamium) were sacked. Following the defeat of Boudicca the Romans restored order on the region by establishing an administrative centre at Venta Icenorum (the present Caistor St. Edmund), a small town built at Brampton and other settlements which were developed at river crossings or road junctions. The mostly rural population lived in scattered homesteads, villages or more affluent Roman villas. The level of the sea fell during Roman times and the swamps in the west of Norfolk slowly dried out. The land was then able to be converted into fertile farmland where sheep rearing and salt production could be established. The Saxon Shore forts were built by the Romans in the 3rd century AD as a defence against overseas raiders. In Norfolk the ruins of the forts built at Burgh Castle (Roman Gariannonum), guarding the estuary across from the island of Flegg, still exist, but there is now little remaining of the forts at Brancaster (Branodunum) built on the north coast, and at Caister on Sea, on the east coast and near Burgh Castle. After the last of the armies of Rome had left in 410 AD most of the visible remains of Roman Britain slowly disappeared.

Жұмыспен қамту және қоныстану

IV ғасырда аймақта халық азаю орын алды, бұл саксондар мен пикттердің шабуылдарынан болуы мүмкін. Шамамен 410 жылы герман тілінде сөйлейтін қоныс аударушылар Солтүстік-Батыс Еуропадан келе бастады, осылайша 449 жылы Кентке Хенгист пен Хорсаның қонған мерзімінен бұрын Норфолк аймағындағы англосаксон қоныстануының алғашқы кезеңдерін қалыптастырды. Бұл аймаққа көші-қон өте кең ауқымда жүрген болуы мүмкін; алайда, археолог Тоби Мартин қоныс аударушылар біртұтас тайпалық топтың құрамында келмегенін, ал аймақ халқының өзін Англдер деп тануы этногенездің кейінгі кезеңінде пайда болған сияқты екенін айтты. Англосаксон мәдениеті римдіктер мен ежелгі британдықтардың мәдениетін ығыстырды. Бұл аймақтағы бриттондық жер аттарының саны өте аз. Каунтідәгі көптеген жер аттары туралы алғашқы жазба 11 ғасырға жататын «Domesday Book» кітабында кездеседі, бірақ олардың көпшілігі одан да ертерек пайда болған. Норфолк аймағындағы «ham» жұрнағымен аяқталатын жерлер (бірақ «ingham» жұрнағымен аяқталмайтын) әдетте өзендерге немесе құнарлы топыраққа жақын орналасқан және үлкен виллалардан округтің қазіргі заманғы базар қалаларына дейін маңыздылығы артқан. Аз маңызды елді мекендер көбінесе «ton», «wick» немесе «stead» жұрнақтарымен аяқталады. Қазба жұмыстары мен жер аттарының мәліметтері ертедегі англосаксондықтардың (800 жылға дейін) Норфолктың оңтүстік және оңтүстік-батыс бөліктерін тығыз қоныстандырғанын, ал елді мекендер өзен жүйелері бойында шоғырланғанын көрсетеді. Спонг-Хиллдегі қоныс және зират, онда обалар мен жерлеу құмыралары бар, Норфолк аймағында табылған ең ерте англосаксондық орындардың бірі болып табылады. Сонымен қатар, Кноберсбург (шығыс жағалаудағы белгісіз монастырь орны) ерте англосаксондық құжаттарында кездеседі. Тетфорд пен Норвичтің дамып келе жатқан сауда орындарының маңыздылығын көрсететін жаңа мәліметтер әлі де табылуда. Округтегі көптеген басқа да орындар англосаксон қонысының іздерін көрсетті, мысалы, Солтүстік Элмхамда (ағаштан салынған ғимараттар мен жолдардың қалдықтары) немесе Баусиде (құмыралар, монеталар және металл бұйымдары табылды). Фенландтарда британдықтардың көп бөлігі өмір сүруін жалғастырғаны туралы пікірлер айтылуда. Онда Кингс-Линн сияқты келттік элементтері бар жер аттарына кездесуге болады.

The area experienced a depopulation during the fourth century, possibly due to raids from Saxons and Picts. Around 410 AD, Germanic speaking settlers began to arrive from north west Europe, thus placing the first phases of the Anglo Saxon settlement of Norfolk before the supposed landing of Hengist and Horsa in Kent in 449. The migration here likely occurred on a very large scale; however, archaeologist Toby Martin has stressed that the settlers did not arrive as part of a coherent tribal group, and that the self identification of the people of the region as Angles seems to have emerged from a later period of ethnogenesis. The new culture of the Anglo Saxons replaced the culture of the Romans and ancient Britons. The number of Brittonic place names in this area is extremely low. Though the first written record of most of the place names in the county is the 11th century Domesday Book, most were coined at a much earlier date. Places with names ending in ham in Norfolk (but not those ending ingham) are generally sited favourably by rivers or near fertile soil and grew in importance from large vills into the county's modern market towns. Comparatively less important settlements tended to end with the suffixes ton, wick or stead. Excavations and place name evidence indicates that the early Anglo Saxons (pre 800 AD) seem to have occupied the south and south west of Norfolk most densely, with settlements concentrated along river systems. A settlement and a cemetery at Spong Hill, containing both graves and inhumation pots, is an example of one of the earliest Anglo Saxon sites to have been found in Norfolk. and Cnobheresburgh (the site of an unidentified monastery on the east coast) – exist in early Anglo Saxon documents. Evidence of the importance of the emerging trade settlements of Thetford and Norwich is still being discovered. Numerous other sites in the county have revealed evidence of Anglo Saxon settlement, for instance at North Elmham (where there is evidence of timber buildings and roadways), or at Bawsey (with finds of pottery, coins and metalwork). Suggestions have been made that higher concentrations of Britons continued to live in the Fenlands. There, some place names containing putatively Celtic elements can be found, such as King's Lynn.

Шығыс Англас патшалығы

Норфолк ағылшын-саксон дәуірінің көп бөлігінде Шығыс Англ корольдігінің құрамына кірді. Оның тарихы көбінесе жасырын: көптеген мәліметтер ортағасырлық жылнамаларға негізделген және көбінесе тексеруге келмейді. Осы кезеңде корольдіктің солтүстік жартысы Норфолктің тарихын Шығыс Англияның қалған бөлігінен ажырату мүмкін емес. Шығыс Англияға алғаш рет Уффингтер әулетінен шыққан жартылай тарихи патшалар билік етті, олар 9-ғасырлық Неннийдің «Historia Brittonum» еңбегінде Воденнен Шығыс Англияның Уффасына тегін жатқызады. Ағылшын-саксон дәуірінің ең маңызды тарихи көзі болып табылатын «Ағылшын-саксон жылнамасында» тек Шығыс Англияның Редвальд және оның ізбасарлары Эорпвальд, Анна, Этельберт және Әулие Эдмунд туралы айтылады. Ақпараттың маңызды көзі – Беддің «Англия халқының тарихы» (Historia ecclesiastica gentis Anglorum) еңбегі, онда Шығыс Англияның бірнеше патшаларының, соның ішінде тек атымен ғана емес, өмірімен де белгілі болған алғашқы патша Редвальдтың билік ету кезеңіндегі оқиғалар сипатталған. Шығыс Англия патшаларының тізімдері ортағасырлық Уильям Малмсбери сияқты көздерде сақталған. 664-747 жылдар аралығындағы патшалар туралы ештеңе белгілі емес, ал одан кейін Шығыс Англия патшаларының тегі мен шежіресі белгісіз. 865 жылы викингтер Норфолкке шабуыл жасап, төрт жылдан кейін Шығыс Англ корольдігінің соңғы патшасы Эдмундты өлтірді. Бұрынғы Флегг аралындағы Скратби, Хемсби және Филби сияқты аттары бар ауылдар викингтердің қоныстануына куәлік етеді: Норфолк аймағында викингтердің тағы да басқа жер аттары кездеседі. Викингтердің қоныстануы Норвич және Тетфорд сияқты қалалардың өсуіне серпін берген деп саналады. Эдуард Ескі Шығыс Англияны бағындырып, шамамен 917 жылы викингтердің үстемдігін тоқтатқаннан кейін, бұл аймақ Англия корольдігіне қосылды.

Ортағасырлық Норфолк

Нормандтар шапқан кезде Норфолк Англияның Харольд I графының билігіне кірген және Жеңімпаз Уильямға қарсылық көрсетпеді, ол Ральф де Гейлге Шығыс Англия графтығын сыйлады. 1075 жылғы графтар көтерілісінен кейін граф Ральфтың иеліктері тартылып алынып, Роджер Бигодқа берілді.

Ортағасырлық Норвич

1066 жылы нормандықтардың келуі англосаксондық Норвичтің көп бөлігін қиратуға әкелді. Ральф де Гейл патшаға қарсы көтерілгеннен кейін, нормандықтар қаланың көп бөлігін жаза ретінде өртеп жіберді. Содан кейін олар Норвичті гүлденген халықаралық портына және нормандық биліктің орталығына айналдыра бастады. Норвич қамалы 1075 жылға дейін салынды. Ол мотта және бейли типінде болды және 1200 жылға дейін таспен қайта салынды. Собор ауласындағы жұмыстар 1096 жылы басталды. Оның ішінде собор шіркеуі, бекінілген епископ сарайы және басқа да монастырлық ғимараттар салынды. Ауланың құрылуы қаланың үлкен бөлігін карьерлік шұңқырлар мен құрылыс алаңдарынан тұратын адам тұрмайтын аймаққа айналдырды. Ерте ортағасырлық Норвич космополиттік қалаға айналды және су жағалауы мен Сент-Бенедикт көшесі бойымен батысқа қарай кеңейді. XII ғасырда еврей қауымы гүлденді, бірақ христиан халқы оларды жақтырмады. 1144 жылы еврейлер Вильгельм есімді жас баланың ритуалдық қырғынын жасады деп айыпталды, ол кейін қасиетті деп жарияланды. Олардың синагогы 1286 жылы қиратылды, ал төрт жылдан кейін Англиядағы барлық еврейлер елден қуылды (Қуғын туралы жарлықты қараңыз). Елдің қалған бөлігі сияқты, шіркеу де Норфолк өмірінің орталық бөлігі болды. Англияның басқа графтықтарына қарағанда ортағасырлық приход шіркеулерінің саны көп болды – Норвичтің өзінде бір кезде алпыс екі шіркеу болған. Уақыт өте келе, халықтың азаюы, бәсекелестік немесе жергілікті қайта ұйымдастыру салдарынан олардың саны біртіндеп азайды. Орта ғасырларда көптеген жаңа монахтар қауымдары құрылды. Норфолк айналасында, мысалы, Солтүстік Крик, Бинхам, Литтл Уолсингхэм, Касл-Акр және Тетфорд Приориясында бірнеше діни үйлердің үлкен қалдықтарын көруге болады. Орта ғасырларда Норфолкке жиырмадан астам қамал салынды, ең әсерлісі нормандық жаулап алудан кейін көп ұзамай салынған Норвич қамалы. Ұлы Ярмут және Линн сияқты көптеген қамалдар қазір жоқ: ертедегі қамалдардың көпшілігі шағын және ағаштан салынған. Норфолктегі тас қамалдардың қалдықтарына Касл Райзинг, Касл Акре және Беккенхем кіреді: жер жұмыстарының көптеген мысалдары әлі де бар. Норфолк Бродтарының пайда болуы орта ғасырларда топырақ пен сазды ірі көлемде өндіруге байланысты. Бұрын бұл жерлер 5 метрге дейін тереңдікте орналасқан терең шұңқырлар болған, ондаған жылдар бойы үлкен мөлшерде топырақ қазылған. Топырақ өндіруі англосаксон кезеңінде басталған болуы мүмкін, бірақ Норфолктегі өнеркәсіптің алғашқы дәлелі ортағасырлық аббат жазбаларынан алынған. Джон Окснидтік осы кезеңде қайталанатын үлкен су тасқындарын жазған алғашқы жылнамашы, өйткені теңіз осал шығыс жағалауды бұзып, жерді қиратты. Су тасқыны салдарынан топырақ өндіру азайды және жазбалар топырақ қазу есептерінен фен, батпақ, балық шаруашылығы және Англияның солтүстік-шығысынан теңіз көмірін импорттау сипаттамаларына ауысты. Ұзақ уақыт бойы шұңқырдан топырақ пен саз алу жолындағы күрес үнемі жеңіліске ұшырады, өйткені олар суға толып, содан кейін тұрақты суға батып, жаңа "бродтардың" шығу тегі туралы барлық естеліктер жоғалды. Король Джон мен оның барондары арасындағы соғыстарда Роджер Бигод Норвич қамалын корольге қарсы қорғады, ол 1216 жылы Линннен кері қайтқанда, Уоште өз жүгін жоғалтты. Норфолк 1290 жылы парламентке өкілдер жіберді, ал 1298 жылы графтық және Кингс Линн, Норвич және Ұлы Ярмут қалалары әрқайсысы екі-екі өкіл жіберді. Бұл кезеңге дейін 1342 – шамамен 1429 жылдары өмір сүрген Норвичтік Юлианның да тарихы бар. Ол ағылшын тілінде кітап жазған алғашқы әйел ретінде танымал. Солтүстік Уолшем шайқасы 1381 жылдың 25 немесе 26 маусымында болды. Бұл Норфолктегі шаруалар көтерілісі кезінде әскери қарсылықтың аяқталуын білдірді. "Коммуналардың патшасы" Джеффри Листер бастаған көтерілісшілерді Норвич епископы Генри Ле Деспенсер бастаған күш жеңді: бұл орын Норфолктегі бес белгілі шайқас алаңдарының бірі. Осы кезеңнен қалған Норфолктің тағы бір аңызы – Суаффэм саудагері. Бұл ертегінің мұрасы шіркеудің хор аймағында осы күнге дейін көрінеді. Мұнда екі ағаш орындық тұр. Біріне саудагер мен оның иті, екіншісіне дүкен есігін қарап тұрған әйел бейнеленген.

The arrival of the Normans in 1066 led to the destruction of much of Anglo Saxon Norwich. After Ralph de Gael rebelled against the king, a large part of the town was burned by the Normans in retribution. They then started to develop Norwich into a prosperous international port and a centre of Norman power. Norwich Castle was built by 1075. It was of a motte and bailey type and was rebuilt in stone before 1200. Work on the cathedral precinct started in 1096. Within it was built a cathedral church, a fortified bishop's palace and other monastic buildings. The formation of the precinct turned a large part of the town into an unpopulated area of quarry pits and building yards. Early mediaeval Norwich grew into a cosmopolitan city and expanded around the waterfront and westwards along St. Benedict's Street. During the 12th century there was a thriving Jewish community, but it was unpopular with the Christian population. In 1144 the Jews were accused of the ritual murder of a young boy named William, who was subsequently canonized. Their synagogue was destroyed in 1286 and four years later all the Jews in England were expelled from the country (see Edict of Expulsion). As with the rest of the country, the Church was central to mediaeval life in Norfolk. Far more mediaeval parish churches were built than in any other county in England – Norwich alone once had sixty two churches. Over time the numbers have slowly declined, due to depopulation, competition or local reorganisation. Many new monastic communities were established during the Middle Ages. Extensive remains of several religious houses can be seen around Norfolk, such as at North Creake, Binham, Little Walsingham, Castle Acre and Thetford Priory. Over twenty castles were built in Norfolk during the Middle Ages, the most impressive being Norwich Castle, built soon after the Norman Conquest. Many castles, such as those at Great Yarmouth and Lynn, no longer exist: most early castles were small in size and would have been timber built. The remains of stone castles in Norfolk include those at Castle Rising, Castle Acre and Buckenham: numerous examples of earthwork remains still exist. The Norfolk Broads owe their existence to the large scale extraction of peat and clay during the Middle Ages. They were once deep pits, up to 15 feet (5 m) in depth, from which an enormous amount of peat was dug over a period of centuries. Peat extraction may have begun during the Anglo Saxon period, but the first evidence of the industry in Norfolk is from mediaeval abbey records. John of Oxnead is the first chronicler to record the major floods that recurred during this period, as the sea breached the vulnerable east coast and devastated the land. As a result of flooding, the extraction of peat declined and the records change from peat digging accounts to descriptions of fen, marsh, fisheries and the importing of sea coal from the north east of England. Over a long period the battle to obtain peat and clay from the pits was steadily lost, as they become water logged and then permanently flooded and all memory of the origin of the new 'broads' was lost. In the wars between King John and his barons Roger Bigod garrisoned Norwich Castle against the king, who in 1216 on his retreat from Lynn lost his baggage in The Wash.

Norfolk returned members to parliament in 1290, and in 1298 the county and the boroughs of Kings Lynn, Norwich and Great Yarmouth returned each two members. The story of Julian of Norwich (1342 – c. 1429) also dates to this period. She is noted as being the first woman to have written a book in English. The Battle of North Walsham occurred on 25 or 26 June 1381. It marked the end of military resistance in Norfolk during the Peasants' Revolt. The rebels led by the 'King of the Commons' Geoffrey Litster were defeated by a force led by Henry le Despenser, Bishop of Norwich: the site is one of only five known battlefields in Norfolk. Another legend from Norfolk dating to this period is the Pedlar of Swaffham. The legacy of this tale can be seen to this day in the choir area of the church. Here stand two wooden pews. One has the carvings of a pedlar and his dog, the other of a woman looking over the door of a shop.

Кетт көтерілісі (1549 ж.)

Норфолк айманындағы жергілікті жер иелерінің қоршаулары бұзылғаннан кейін, мыңдаған адам Роберт Кеттке қосылып, 1549 жылдың шілдесінде Маусхолд Хитте үлкен ұйымдастырылған лагерь құрды. Көтеріліс негізінен жерді қоршауға алу, ортақ ресурстарды тонау және ақсүйектердің билікті теріс пайдалануына жауап ретінде туды. Билік оларды жалпы кешірім ұсынысымен таратуға тырысқаннан кейін, Норвич қаласының қақпалары көтерілісшілерге жабылды, бірақ олар қорғанысты бұзып, қаланы басып алды. Лондон қаласында үкімет дағдарысқа жауап ретінде Норвичті қайтару үшін Нортгемптон маркизін жіберді, ол бастапқыда қарсылықсыз қалаға кірді, бірақ көтерілісшілер оны әскерімен бірге Кембриджге қайтаруға мәжбүр етті. Осы сәттен бастап Кетт үлкен сәттілікке жете алмады. Ол көтерілісті Ұлы Ярмутқа таратуға тырысқанда сәтсіз болды. Уорвик графы Норвичке жетіп, үлкен күштермен қалаға кірді. Кетттің әскері сандар жағынан кем болғанына қарамастан, кешірім ұсынысын қабылдамады және қанды көше шайқастарынан кейін Маусхолд Хитке қайта шегінуге мәжбүр болды. Кетт қаланы қайта басып алуға тырысты, бірақ Уорвиктің қолдауымен келген жалдамалы әскерлер оны лагерден кетуге мәжбүр етті. 1549 жылдың 27 тамызында болған қанағатсыз шайқаста көтерілісшілер жеңіліске ұшырады және Кетт тұтқынға алынды. Кейіннен ол мемлекетке опасыздық жасады деп айыпталып, Норвич қамалының қабырғасына асылды.

Норфолк ағылшын азаматтық соғысы кезінде

Графство Англияның азамат соғысы кезінде Парламентті қолдады, бірақ роялисттік көзқарас та күшті болды. Норвич пен маңызды порттардың қорғанысы күшейтілді және 1642 жылдың желтоқсанында аймақты соғыс жағдайына келтіру үшін Шығыс қауымдастығы құрылды, бірақ Норфолк Парламент бақылауында болған соғыс кезеңінде аз қан төгілді. 1643 жылдың қыркүйегінде папизмге қарсы наразылық толқыны Норвич соборына елеулі зиян келтірді, ал келесі жылы собор әскерлермен басылып алынды. Жозеф Холлдың сөзінше:

"Барлық орган құбырлары, киім-кешек, екі копа, жақында Жасыл алаңның мінберінен кесілген ағаш крест, қолжетімді қызмет кітаптары мен ән жинақтары қасиетсіз және құрметсіз процессиямен қоғамдық базардағы отқа әкелінді. Халықтың кресіне жақын барлық осы жалған табыну нышандары отқа құрбандыққа шалынуы керек еді."

Норфолк территориясында азамат соғысы кезіндегі жалғыз маңызды шайқас Кингс-Линнде болды, онда роялисттік көзқарас ең күшті болды. 1643 жылдың сәуірінде Парламент Кингс-Линн қаласын тергеп, қаланың көрнекті роялистерін ұстауға бұйрық берді. Сол тамызда, роялисттік күштердің жақын арада келетініне сенімді болған қала ашық түрде корольді қолдады. Қала граф Манчестердің қоршауында қалды және бомбалаудан зардап шекті, бірақ Парламенттің жеткілікті күш жинақтау әрекеттері қиындықтарға ұшырады және қала Манчестер 16 қыркүйекте қорғанысқа шабуыл жасайтынын мәлімдегеннен кейін ғана капитуляциялады. Норфолк территориясында корольге көмектесуге роялисттердің үміті осымен аяқталды. 1646 жылы Норфолк тарихындағы ең ірі апаттардың біріне әкелетін оқиғалар тізбегі басталды. Астық бағасының өсуіне байланысты салықтың артуы және округтік істерге орталық үкіметтің араласуының күшеюі округтегі жағдайды шиеленістірді. Бұл 1646 жылы округ бойынша көптеген қарсылық акцияларына, соның ішінде Норфолк және Кингс-Линндегі тәртіпсіздіктерге әкелді. Округтың ең ірі қаласы Норвич дәстүрлі мәдениетті қолдаушылар мен пуритандықтар арасында бөлінді. 1647 жылы қала тұрғындары Джон Уттингті сайлады, бұл жергілікті пуритандықтарды ашуландырды, олар оны Лондонда ұстауға бұйрық алды. Кейбір тарихшылар Уттингті роялист деп есептесе де, Скотт Э. Хендрикс жағдай одан да күрделі болғанын айтады. Ол 2012 жылы округтегі оқиғаларды зерттеген кезде Уттинг патшаның емес, дәстүрлі мәдениеттің жақтасы болғанын, оның ішінде таверналардағы жақсы қарым-қатынас, спектакльдер және басқа да дәстүрлі ойын-сауық түрлері кіргенін мәлімдеді. Сонымен қатар, ол Рождество сияқты дәстүрлі мерекелерді тыйым салудың қажеттілігін көрмеді, бұл қадамды қаладағы көптеген шәкірттер қолдады, бірақ Норвич пуритандарын ашуландырды. Бұл жарылыс "Ұлы соққы" деп аталды, қаладағы тәртіпсіздіктерді күрт тоқтатты.

18 ғасырдағы Норфолк

1785 және 1786 жылдары Норфолк графтығында алғашқы авиациялық іс-қимылдар тіркелді, Норвичтегі Квантрелл бақтарынан бірнеше пилотты газ шарымен ұшулар жасалды.

XIX ғасырдағы Норфолк

19 ғасырдың ортасында жүзден астам Норфолк отбасылары одан да үлкен егістіктерге ие болды, ал округте көптеген шағын жер иелері болды. 1875 жылдан кейін Англиядағы ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіпте ұзақ дағдарыс басталды, ол иеліктерден түсетін табысты азайтты және олардың иелеріне ауыр қысым жасады. Бұл жағдай отбасылық келісімдер немесе жомарт шығындар салдарынан жиналған қарыздармен, көбінесе ұрпақтар бойы сақталған және 1894 жылы мұра салығының енгізілуімен одан да ушықты. Қарызға батқан жер иелері өз мүлкін сатуға, аң аулау үшін жалға беруге, штатты қысқартуға немесе басқа жерде тұруға мәжбүр болды. Иеліктерге ешқандай қамқорлық жасалмады, өйткені иелері ақша үнемдеуге тырысты, ал көптеген иеліктер шаруашылықтар, саябақтар мен ормандық жерлер сатылып, үйлер тозуға тасталғандықтан жойылды. 1880 жылдан кейін көптеген ірі иеліктер қожайындары ауысты, бөлінді немесе кішірейтілді, өйткені жерді округтен тыс шаруалар мен кәсіпкерлер сатып алды. 1890 жылдардағы Норфолк халқының күрт өсуімен байланысты тұрғын үй құрылысының өркендеуі қалалардың шетіндегі және жағажай курорттарындағы кейбір жер иелеріне жерлерін сатудан пайда табуға мүмкіндік берді.

ХХ ғасырдағы Норфолк

Бірінші дүниежүзілік соғыс Норфолк округі үшін бірнеше жағынан маңызды болды. Көптеген әскери жасқа жеткен ерлер жергілікті полктарға шақырылып, Францияда соғысуға жіберілді. Норфолк округіндегі дерлік әрбір ауылда соғыста қаза болғандардың есімдері жазылған соғыс ескерткіші бар. Соғыс алғаш рет округ аумағында кең ауқымды авиациялық қызметтің дамуына әкелді, көптеген әуежайлар мен қону алаңдары салынды. Ерекше айта кетерлігі, округтің оңтүстігіндегі Пулхам базары сияқты, небары бірнеше жерде ғана әуе кемелері орналасқан. Норвичтегі Боултон мен Пол және Кингс Линндегі Савидж компаниялары ұшақ өндірісіне қатысты, әрқайсысы соғыс үшін жүздеген ұшақтар жасады. Боултон мен Пол компаниясы қазірге дейін ағаш өңдеумен айналысады және 1960 жылдарға дейін авиация саласында қызмет етті. Боултон мен Полтан басқа, Лоренс Скотт және Электромоторлар фирмасы да соғысқа қатысып, әскери-теңіз күштеріне оқ-дәрілермен қатар электр моторларын және басқа да құрамдас бөліктерді жеткізді. Округ әуеден бомбалауға ұшыраған алғашқы жерлердің бірі болды, өйткені неміс Zeppelin әуе кемелері бірнеше рет шабуыл жасады. Соғыстың соңында Норфолк жағалауындағы L70 Zeppelin әуе кемесін Корольдік әуе күштерінің майоры Эгберт Кэдбери атып түсірді. Апатқа ұшыраған Zeppelin ішінде неміс әскери-теңіз әуе кемелерінің командирі, фрегатенкапитан Петер Штрассер болды. Кемедегі барлық адам қаза тапты, олардың көпшілігі жағалаудағы шіркеулердің маңындағы зираттарға жерленді.

Норфолк пен Норвичтің алғашқы тарихы

Бломфилд, Фрэнсис және Паркин, Чарльз. Норфолк округінің топографиялық тарихына эссе. (Интернет мұрағатында): 1-том 2-том 5-том 7-том 8-том 9-том 10-том 11-том. Кіріспе және 1–6 томдар Wikisource-та мәтін түрінде қолжетімді. Чемберс, Джон (1829). Норфолк округінің жалпы тарихы. Кук, Джордж Александр (1820). Ұлыбритания топографиясы немесе британдық саяхатшының қалталық анықтамалығы 9-том. Даблдей, Герберт Артур және Пейдж, Уильям. Норфолк округінің Виктория тарихы. 1-том (1901) 2-том (1906). Хупер, Джеймс (1900). Джаррольдтың Норвичке арналған ресми нұсқаулығы. Рай, Уолтер (1885). Норфолк тарихы.