Кіріспе

Университет қаласындағы екі ерекше қауымдастық

"Қала" және "университет" – университет қаласындағы екі ерекше қауымдастық; "қала" академиялық емес тұрғындарды, ал "университет" – университет қауымдастығын, әсіресе Оксфорд, Кембридж, Дурхам және Сент-Эндрюс сияқты ежелгі білім орталықтарында метафоралық түрде білдіреді. Бұл термин қазіргі университет қалаларын және маңызды мемлекеттік мектептері бар қалаларды сипаттау үшін де қолданылады. Бұл метафора тарихи мағынаға ие, бірақ қалалық жоғары білім туралы ғылыми еңбектерде және күнделікті тілде жиі қолданыла береді.

Терминнің шығу тегі

Орта ғасырларда Еуропа университеттеріне қабылданатын студенттер көбінесе төмен дәрежелі дін қызметкері мәртебесіне ие болып, дін қызметкерлері киетін киімге ұқсас киім киетін. Бұл киімдер академиялық ұзын қара көйлекке айналып, оны капюшон мен сырғанатпен бірге тағуға көшті. Көйлек жылытылмаған және желдеткішсіз ғимараттарда оқуға ыңғайлы болғандықтан университеттерде дәстүрге айналды. Көйлек сонымен қатар әлеуметтік белгі ретінде де қызмет етті, себебі ол физикалық еңбекке жарамсыз еді. Капюшон көбінесе колледждердің түстерімен әшекейленіп, жас ғалымның университетке қатыстылығын көрсететін. Осылайша, студенттер ерекше киімдері арқылы қала тұрғындарынан ерекшеленіп, бөлініп тұрды; содан "қала және студенттік киім" деген тіркес пайда болды.

Университет - пана

Жоғары білім беру мектебі идеясы қалалық ортада өзіндік және дербес мекеме ретінде б.з.б. 387 жылы Платон құрған Академияға дейін жетеді. Академия Афина қаласының қабырғасынан тыс жерде білім алудың қасиетті орталығы ретінде құрылды. Академияның ізбасарлары тоғыз ғасырдан астам уақыт бойы сақталды, соңғы нұсқасы император Юстинианның 529 жылы басқа пұтқа табынушы мектептермен бірге жабылуымен аяқталды. 12 ғасырда, ортағасырлық университеттер пайда болған кезде – алдымен Италияда, содан кейін Еуропа бойынша – олар физикалық кампустарсыз құрылды. Профессорлар жай ғана қонақ қалаларда лекция залдарын жалға алды. Бастапқыда университеттерде кампусқа жататын ғимараттар аз болды (кейбір университеттерде құрылған жатақханалардан басқа). Көптеген студенттер университет қалаларында жатаққа орналасты. Ғалымдар көбінесе қалалардың белгілі бір аудандарында жиналатын, ең танымалсы – Париждегі Сена өзенінің сол жағалауы (Rive gauche), латын тілінің қолданылуына байланысты «Латын кварталы» (Quartier Latin) деп аталды. Осылайша, ортағасырлық мекемелер Академияға қарағанда қалалармен тығыз байланысты болды. Ортағасырлық университеттердің көпшілігі қалаларда құрылуы бекер емес. Мектептердің жұмыс істеуі үшін тұрақты халық және жанды базар мен басқару жүйесін қамтитын инфрақұрылым қажет болды, бірақ олардың қабылдаушы қалаларға тәуелділігі шектеулі болды. Көп жағдайда ортағасырлық университеттердің қаржысы негізінен, тіпті толығымен Католик шіркеуінің кірістерінен түсетін қаражат есебінен құрылды. Осының салдарынан университеттер муниципалдық кірістерден және, көбінесе, азаматтық биліктен тәуелсіз болды. Ортағасырлық студиум Католик шіркеуінің игілігін алушы және ғалымдардың азаматтық заңнан босатылуы арқасында киелі мәртебесін сақтап келді. Мұндай ерекше юрисдикциялар Орта ғасырларда сирек емес еді. Қолданылатын заң адамға, ұйымға және аймаққа қарай өте әртүрлі болды: қалалардың өзіндегі құқықтық жүйелер қоршаған ауылдық жерлерден мүлдем өзгеше болды, тіпті қала ішінде әр гильдияның әдетте өз ерекше артықшылықтары мен құқықтары болды. Университеттердің тәуелсіз юрисдикциясы осы жүйенің бір бөлігі болды.

Қарсы қатынастың анатомиясы

Ортағасырлық университеттер мен қала арасындағы алғашқы қарым-қатынас түрлі себептермен қарсыластыққа толы болды, ал уақыт өте келе университеттердің артқан автономиясы мен жергілікті биліктен тәуелсіздігі қалалармен арадағы шиеленісті күшейтті. Сонымен қатар, университеттердің көршілес аймақтарға қадам басқандары қала мен университет арасындағы келіспеушіліктерге себеп болды (бұл жағдай бүгінде де сақталуда). Ортағасырлық университеттер шеберлердің (оқытушылардың) және/немесе студенттердің гильдиясы ретінде, қолөнер гильдияларының үлгісімен құрылды. Оқушылар жарғы алғаннан кейін, лекциялық залдар мен басқа да жеңілдіктер үшін қалалық билікпен әділ жалдау ақысын келісіп алуға кірісер еді. Олар физикалық кампусқа инвестиция жасамағандықтан, талаптары орындалмаса, басқа қалаға көшіп кетумен қорқытатын. Бұл тек қана сөз емес еді. Португалиядағы Лиссабон университетінің ғалымдары Коимбраға көшіп, кейін 14 ғасырда Лиссабонға қайта оралды. Ғалымдар ереуілге шығып, қаладан кетіп, жылдар бойы қайтып оралмайтын жағдайлар да болды. Мұндай оқиға 1229 жылы Париж университетінде (студенттер бастаған) көтерілістен кейін болды. Университет екі жыл бойы Парижге оралмады. Университет студенттерінің көпшілігі шетелдіктер еді, олар ерекше мінез-құлықтарымен, киімдерімен және ортағасырлық Батыс Еуропадағы жоғары білімнің лингва франкасы – латын тілінде сөйлеп, жазатын. Студенттер көбінесе жергілікті диалектте сөйлей алмайтын, ал қала тұрғындарының көпшілігі латын тілін білмейтін. Тілдік кедергілер мен мәдени айырмашылықтар ғалымдар мен қала тұрғындары арасындағы қарым-қатынасты жақсартпады. Қала мен университет арасындағы қарым-қатынас бір жағынан мақтанға, екінші жағынан наразылыққа толы болды. Ортағасырлық университет студенттері қарапайым азаматтық соттардың құзыретінен белгілі бір босатуларға ие болды. Бұл артықшылықтарды әдетте Папа тағайындаған епископ немесе архиепископ – Апостольдық консерватор қорғады. 1231 жылғы Папаның Parens scientiarum ("Ғылымдардың әкесі") булымен, Париж университетінің жарғысы бойынша Папа Григорий IX магистрлерге, егер біреу ғалымға қарсы зәбір көрсетсе және он бес күн ішінде түзетілмесе, лекцияларын тоқтатуға рұқсат берді. Лекцияларды тоқтату құқығы қала мен университет арасындағы қақтығыстарда жиі қолданылды. Папалар да бірнеше рет ғалымдарды жергілікті биліктің қол сұғуынан қорғау үшін араласты. 1288 жылы Папа Николай IV қалалық билік он бес күн ішінде ғалымдарға қарсы қабылданған жарлықтарды жоймаса, Падуадағы оқу орталығын жабумен қорқытты. Университет қалалық билікке қарсы шағымдарын Әулие Таққа жеткізуі жиі болды және оның шағымдары көбінесе қабылданды. (Толығырақ ақпарат алу үшін "Католик энциклопедиясын" қараңыз.) Осылайша, ортағасырлық студенттер дін қызметкерлерінің заңдық қорғауында болды, олар оларды зияннан сақтады. Олар тек шіркеу сотында, канондық заң бойынша сотталуы мүмкін. Азаматтық заңнан қорғаныш студенттерге қала маңында заңды бұзуға еркіндік берді. Бұл көбінесе студенттердің арасында, олар азаматтық биліктен иммунитеттің арқасында қылмыстық әрекеттер жасауына әкеп соқты. Бұл ерекше құқықтық жағдай қала мен университет арасындағы шиеленісті одан әрі күшейтті.

Қала мен киімді салыстыру

Орта ғасырдағы университет қалаларында әртүрлі басымдықтары мен адалдығы бар екі бөлек басқарушы орган бірдей шектеулі кеңістікті бөліскен кезде қақтығыс сөзсіз туындады. Бұған қоса, орта ғасырлық өмірде зорлық-зомбылық жиі кездесетін, ғалымдар мен қала тұрғындары ғана емес, сонымен қатар қарапайым азаматтардың, тіпті Еуропаның әртүрлі аймақтарынан келген университет студенттерінің арасында да кең таралған құбылыс еді. Қала мен университет арасындағы зорлық-зомбылыққа толы қақтығыстар үнемі қайталанып тұрды. Осы оқиғалардың ең танымалдарының бірі – 1355 жылғы 10 ақпанда Оксфорд университетінде болған Сент-Схоластика күні шайқасы. Әдеттегідей, мейрамханадағы дау екі күнге созылған шайқасқа ұласты, онда садақпен қаруланған жергілікті тұрғындар академиялық ауылға шабуыл жасап, көптеген ғалымдарды өлтірді немесе мүгедек қалдырды. Қайғылы оқиғаға қатысушылар қатаң жазаланды, содан бері қала әкімі мен сот өкілдері Сент-Схоластика күнінде қаза тапқандардың жаны үшін дұға оқу рәсіміне қатысып, университеттің құқықтарын сақтауға жыл сайын ант беруге міндетті болды. Оксфорд 500 жыл бойы осы трагедияға байланысты аза тұту күнін атап өтті. Кембридж университеті алғаш рет 1209 жылы Оксфорд қаласының тұрғындары мен Оксфорд университетінің ғалымдары арасындағы ұрыс-керіс салдарынан көптеген ғалымдардың жаңа орынға қашуға мәжбүр болуынан құрылды. Кейіннен Кембридж университетіндегі ғалымдар мен қала тұрғындары арасындағы шиеленіс патшаны Кембридж университетіне ерекше құқықтар мен қорғау беруге итермеледі, бұл университеттің өмір сүруіне және болашақ жетістіктеріне зор үлес қосты. 15 ғасырдың ортасына қарай патшалар университеттердегі студенттердің билігін шектеуге кірісті. Олар папаның өкілдеріне университеттерді реформалауды тапсырды және студенттердің бойкоттары мен ереуілдерін тыйымлады. Содан бері, патша билігінің немесе революциялық үкіметтің, диктатордың немесе парламенттің кезінде Еуропалық университеттер әдетте орталық билік тарапынан басқарылды, бірақ бақылау деңгейі уақыт өте келе және әртүрлі аймақтарда әртүрлі болды. Жоғары орта ғасырдың құлшыныстарынан кейін Еуропа университеттері мен қабылдаушы қалалар арасындағы қарым-қатынас өзара қолдау көрсетуге қарай дамыды. Кейбір жағдайларда қалалар жалақы төлеуге және несие беруге кірісіп, сонымен қатар кітап саудасын, тұрғын үйлерді және студенттерге қажетті басқа да қызметтерді реттеді. Ақырында, қалалар өз университеттеріне қарсылас ретінде емес, мақтан тұтуға бастады.

Ерте заманауи

Ғасырлар бойы қала мен университет арақатынасы екіұшты болып келді. Кейде дағдарысқа ұшыраған университетті оны қоршаған қаланың дамуы құтқарып қалады, ал кейде қаланың өркендеуі университет тұрақтылығына қауіп келтіреді. Сонымен қатар, университет қаланың мәдени өміріне бағыт-бағдар беріп, үйлесімділікке қол жеткізген кездер де болды, бірақ басқа уақытта ол өзіне жұмылып, қалалық мәдениеттің ыдырауына себепкер болды. Орта ғасырдан кейінгі дәуірде қала мен университет арасындағы қарым-қатынас жақсарғанмен, дау-дамайлар мен қақтығыстар жиі қайталанды. Оксфорд қалалық кеңесі Оксфорд университетімен көптеген келіспеушіліктерге тап болды, мысалы, 1675 жылы екі тарап та түрлі салалардағы азаматтарға лицензия беру құқығы үшін күресті. Бұл дау университеттің шеберлерге жеңілдік беру құқығын сақтап қалуымен аяқталды (ол құқыққа 14 ғасырдан бері ие болған), ал қала азаматтарға университетке қатысы жоқ кәсіптерді таңдау құқығын берді.

Йель және Нью-Хейвен

Йель колледжінің студенттері мен Нью-Хейвен, Коннектикут тұрғындары арасындағы оқиғалардың тағы бір қысқаша тарихы қала мен колледж арасындағы қарым-қатынастың үнемі шиеленісіп тұрғанын көрсетеді. Осы даулардың мәні діни мәселелерден бастап, тікелей қақтығыстарға дейін жетеді. 1701 жылы негісталған Йель 1716 жылы Нью-Хейвенге көшірілді. 1753 жылы президент Томас Клап студенттер үшін алғашқы шіркеудің орнына колледж ішінде жеке жексенбілік құлшылық өткізуді бастады, себебі ол Джозеф Нойес дін қызметкерінің теологиялық тұрғыдан күдікті деп санады. (Йель университеті конгрегациялық пасторлармен құрылған, бірақ қазіргі уақытта діни байланысы жоқ.) Бұл қадам Коннектикут дін қызметкерлерін наразылыққа толтырып, Йель студенттерінің Нью-Хейвен қаласымен күрделі қарым-қатынасының бастауын берді. Бір ғасыр бойы Нью-Хейвен студенттер мен "қалалықтар" арасында ортағасырлық университеттердегідей зорлық-зомбылыққа толы бірнеше қақтығыстарды бастан өткерді. 1806 жылы толыққанды көтеріліс – көптеген осы сияқты оқиғалардың біріншісі – теңізшілер мен Йель студенттері арасында жұмсақ ұрыс, таяқтармен және пышақтармен болды. 1841 жылы қалалық өрт сөндірушілермен қақтығыс орын алды. Йель студенттері өрт сөндіру станциясына шабуыл жасап, жабдықтарды бүлдіргеннен кейін, қала тұрғындарынан құралған топ колледжді өртеп жіберумен қорқытты. Тәртіп сақтау үшін әскери бөлімдер шақырылды. 1854 жылы Нью-Хейвен театрында студенттер мен қала тұрғындары арасындағы қақтығыстан кейін кірпіштер мен оқтар ұшып кетті. Қалалық топтың басшысы пышақталғаннан кейін студенттер колледжге шегінді. Жергілікті тұрғындар екі милиция зеңбірегін әкеліп, колледжге бағыттады, бірақ полиция оларды атуға рұқсат бермеді. 1919 жылға дейін жағдай салыстырмалы түрде тыныш болды, сол кезде Йель студенттерінен келген деп санайтын қорлауларға ашуланған жергілікті әскерлер Олд Кампусқа шабуыл жасады. Қақпалардың құлыпталғанын көрген олар жүздеген терезелерді сындырып, қаладағы театрлар мен мейрамханаларға өтіп, кездескен студенттерге шабуыл жасады. 1959 жылы студенттердің қала көшелерінде өткізген қар добы лақтыруы бақылаудан шығып, Нью-Хейвен полициясының ұстауына әкелді. Студенттер Сент-Патрик күні шеруі кезінде полиция қызметкерлеріне қар шары лақтырды. "Қарлы көтеріліс" деп аталған бұл оқиға ұлттық БАҚ-тың назарын аударды – 1960 жылдардың аласапыранының алғы көрінісі.

Қазіргі заманғы

1960 жылдары Солтүстік Америка мен Еуропада, Парижден Мексика қаласына, Калифорнияға дейін студенттік наразылықтар толқыны өтті. Калифорния университеті Берклиде құрылған Сөз бостандығы қозғалысы көбінесе осы наразылықтардың бастауы деп есептеледі. АҚШ студенттік қозғалысы негізінен кампуста еркіндік пен шешім қабылдауға қатысу құқығын талап етумен байланысты болды, бірақ оған екі маңызды мәселе түрткіс берді – афроамерикандықтардың азаматтық құқықтары және Вьетнам соғысына қарсылық. Ең қауырсыны оқиғалар 1970 жылғы көктемде Огайо штатындағы Кент мемлекеттік университетінде Ұлттық гвардия әскерлері төрт студентті атқанда, ал Миссисипи штатындағы Джексон мемлекеттік университетінің жатақханаларына полиция шабуыл жасағанда болды, нәтижесінде екі бейкүнә адам қаза тапты. «Қала мен университет» арасындағы айырма көптеген көне университеттерде байқалады. Швецияның Уппсала қаласында дін қызметкерлері, патшалар мен ғалымдар тарихи түрде Фирис өзенінің батыс жағалауында, қаланың қалған бөлігінен шалғай орналасқан. Собор (1435 жылы қасиеттендірілген), қамал және университет (1477 жылы негісталған) ансамблі бүгінгі күнге дейін көбінесе өзгеріссіз сақталған. Орта ғасырлардан бері сауда белсенділігі географиялық тұрғыдан өзеннің шығыс жағында шоғырланған. Көптеген ортағасырлық дәстүрлер қазіргі заманға дейін жетіп келді, ал университеттер белгілі бір тарихи жеңілдіктерді сақтап келеді. Мысалдар: 1) Кейбір университеттерде студенттерді 1960 жылдарға дейін университет басшылығына анықталуы үшін манта киюге мәжбүр еткен. 2) Ресей патшалары тұсында полицияға университеттерге кіруге тыйым салынған, бұл дәстүр 1968 жылғы жазда Прагадағы репрессия кезінде де сақталды.

1960 жылдан кейінгі кезең: климаттың өзгеруі, мәселелердің өзгеруі

Қалалар мен университеттер жоғары орта ғасырлардағы тұрғын үйлердің біртұтас орналасу үлгілерінен ерекшеленіп, бөлініп кетті. Колледждер физикалық құрылыстарды иеленген сайын, студенттер санына жақын кампустар қалыптасты. Еуропа университеттерінде жатақ үйлер кеңінен таралған, ал американдық колледждер (көбінесе шағын қалаларда орналасқан) студенттерді жатақ үйлерге қатаң бақылаумен орналастырды. Екі қауымдастықтың шекаралары анық белгіленді, бірақ 1970-ші жылдарға қарай және содан кейінгі сот шешімдерімен бұл ерекшелік күшін жойды. Маятник ортағасырлық үлгіге қайта бұрылып, студенттерге тұратын жері мен мінез-құлқында айтарлықтай тәуелсіздік беруге мүмкіндік берді. Америкалық студенттердің кампустан тыс тұру тенденциясы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңде пайда болды. "Әскери қызметтен қайтқандарды қайта оқуға бейімдеу туралы" заң, халық арасында "G.I. заңы" деп танылған, көптеген ардагерлерге колледжді бітіруге қаржылай көмек көрсетті. Көптеген ардагерлер дәстүрлі студенттерден үлкен болды немесе күтіп отырған отбасылары болды, бұл кампустан тыс тұрғын үйдің өсуіне серпін берді. Ғасыр соңына қарай американдық колледж студенттерінің 85%-ы кампустан тыс тұрды деп есептелді (Карнеги комиссиясы). Бұл тұрғын үй тенденциясы және басқа да факторлар қала мен университет арасындағы айырмашылықты азайтуға (бірақ міндетті түрде шиеленісті емес) ықпал етті. Университеттер қалаларға енгізілді, ал қалалар университеттерді сіңіріп, бейімдеді. Сан-Франциско мемлекеттік университеті сияқты қашықтықтан келетін, сабақтарға қатысу үшін кампусқа барып, оқу күні аяқталғаннан кейін кететін студенттерді көптеп қабылдайтын қашықтықтан білім алатын колледждер пайда болды. Сонымен қатар, американдық университеттер филиалдар ашып, тіпті сабақтарды дүкендердегі үй-жайларда өткізеді. Дегенмен, кампус пен қоғамның соңғы кездегі интеграциясы проблемасыз болған жоқ. Біріншіден, қалалық университет үлкен көлік қозғалысын тудырып, жақын аудандардағы тұрақ мәселесін ушықтыруы мүмкін. Университетке жақын аудандардың сапасы нашарлауы мүмкін. Биотехнология сияқты жоғары білімді жұмыс күші қажетті салалар колледж қауымдастықтарына тартылуы мүмкін. Бұл білім экономикасының өсуі және қосымша жақсы жағдайға ие тұрғындар қоғамдық кеңістік үшін бәсекелестікті күшейтуі немесе жер құнын арттыруы мүмкін. Университеттердің кеңеюі кейбір аудандардың бұзылуына және қала тұрғындарының көптеген адамдарының қоныс аударуына әкелді. Бұл факторлар қала мен университет арасындағы шиеленісті күшейтеді, бірақ кейбір жағдайларда университет пен жергілікті қоғамдық ұйымдар қайта жандандыру жобаларында бірлесіп жұмыс істейді. Жергілікті тұрғындар мен университет қауымдастығының мүшелері басқа саяси, экономикалық және демографиялық мәселелер бойынша қақтығысуы мүмкін. АҚШ-тың Солтүстік-Шығысындағы кейбір жерлерде студенттерді сайлауға тіркелуіне кедергі келтіруге тырысты, оның орнына олар ата-аналарының үйінде дауыс беруді талап етті. Колледж қалаларындағы көптеген университеттер корпорацияланбаған жерлерде орналасқан, бұл кампуста тұратын студенттердің қалалық сайлауда дауыс беруіне кедергі келтіреді. Қалалық университеттердің көлемі мен күрделілігі артуымен олар қала тұрғындарының көптеген қызметкерлерін жұмысқа алады. Кәсіпорындарда кәсіподақтар құрылып, келісімшарттар бойынша ұжымдық сауда-саттық жүргізеді. 1971 жылы Йель университетінің қызметкерлері арасындағы 53 күндік ереуіл мектеп тарихындағы ең ұзақ ереуіл болды. Кәсіподақ жетекшілері Йельдің Нью-Хейвенге деген әлеуметтік міндеттемесі ереуілдің негізгі мәселесі деп мәлімдеді. Нью-Хейвендегі университет қызметкерлері 1970, 1980 және 1990 жылдары қайта-қайта ереуілге шықты. Тарихи тұрғыдан алғанда, АҚШ-тағы барлық колледж студенттерінің жартысынан астамы кампустан тыс дербес тұрған. Алайда, оқу орындарында оқушылар саны артып, студенттерге баспана жетіспейтін жерлерде студенттер мен тұрғындардың арасында кампустан тыс студенттерге баспана алу үшін бәсекелестік қала мен университет арасындағы қарым-қатынаста жиі туындайтын шиеленістің себебіне айналды. Қалалық және университеттер полициялық юрисдикция мәселесін шешу үшін келіссөздер жүргізуді жалғастыруда. Бүгінде көптеген университеттер мен колледждер өздерінің полиция күштерін ұстап тұрады. Студенттердің көпшілігі кампустан тыс жерлерде тұратын қалаларда университет полициясы осы аудандарды патрульдеуге рұқсат етілуі мүмкін, бұл қосымша қауіпсіздік шарасын қамтамасыз етеді. Алайда, азаматтық еркіндік жақтастары мектеп басшылары адамдардың қауіпсіздігін қорғау үшін ғана жергілікті құқық қорғау органдарына араласуға шақыруы керек деп санайды. Мұндай араласу кейбір юрисдикцияларда мектеп басшыларының студент заң бұзып жатыр деген негізді күмәні болған жағдайда заңмен міндеттелген. Әдетте, колледж өз қауіпсіздік күштерін ұстаса, жергілікті полиция кампусқа баруға құлшынбайды (Кент штаты және Джексон штатындағы оқиғалар араласу трагедияға айналғанының мысалы). Кампустан тыс өткізілетін шулы кештер мен олармен байланысты артық шу және қоғамдық мастық қала мен университет арасындағы антагонизмді тудыруы мүмкін. Колорадо университеті (Боулдер, Колорадо, АҚШ) және Куинс университеті (Кингстон, Канада) көшедегі кештер тәртіпсіздікке ұласқан жағдайлардың мысалы болып табылады. 1995 жылы Вотерлу қаласындағы Уилфрид Лауриер университетінде "Эзра көшесіндегі тәртіпсіздік" оқиғасы болды, онда Эзра көшесіндегі студенттердің жыл соңындағы кешінде 1500 адам келді. Кештің қатысушылары көп мөлшерде сыра ішіп, бөтелкелер лақтырып, 42 адамның қамауға алуына және екі ауыр жарақат алуына әкелді - біреуі кешке лақтырылған бетон сынығынан әйелдің зардап шегуі, екіншісі джип машинасының басып өтуі. Нәтижесінде университет студенттік мінез-құлықты реттеу үшін жаңа "Жүргізу кодексін" қабылдады. Тұрақты, аз деңгейдегі бұзылыстар да жергілікті қоғамдық ұйымдармен шиеленісті күшейтеді. Мысалы, Йорк университеті құрылғаннан бері Хеслингтон жергілікті халқы пабтардың жұмыс уақытын ұзартуға жасалған әрекеттерге қарсы наразылық білдірді, себебі пабтар жабылатын кезде бұзылыстар туындайды. 1970 және 1980 жылдары назар көбінесе кампустан тыс студенттік ұйымдарға аударылды, олардың кейде шулы шаралары 1978 жылғы "Animal House" фильмінде пародияланды. Айырықша, студенттік ұйымдардағы шараларды шектеуге бағытталған "әлеуметтік жауапкершілік" шаралары шиеленісті күшейтті, өйткені шаралар кампустан тыс жерлердегі үйлерге және кештерге көшті. Әлеуметтік шараларды кампустан тыс жерге жылжыту мас күйде көлік жүргізу оқиғаларын да арттырады, өйткені кештің қызығын көруге ниеттенген студенттер кампустан тыс жерге итеріледі. АҚШ-та мемлекеттік университеттер мен қалалар арасында қала мен университет байланысының құны мен пайдасы туралы көптеген даулар туды. Университеттер өздерінің қала экономикасының тірегі екенін мақтан тұтады, ал қалалар институт оларды салықтан "тоналды" деп мәлімдейді, бірақ университеттер кампустарын кеңейткенде, көбірек жер мен мүлік жергілікті салық тізімінен алынады. Қарым-қатынастың негізгі қаржылық шарттарын қайта қарауға әрекеттер жасалып жатыр. Салықтан босатылған институттар ретінде университеттер қалалық үкіметтің қазынасына үлеспеуге заңдық міндеттемесі жоқ, бірақ кейбіреулері келісім бойынша жасалған салықтарды төлейді (Бостон сияқты). Құқықтық шайқастардың көбеюіне қарамастан, университеттер мен қалалар ынтымақтастыққа ұмтылады, өйткені мектептер қалалық қызметтерді қажет етеді және ұзақ мерзімді жоспарларды бекіту үшін қаланың келісіміне мұқтаж, ал университеттер қалалық қызметтер үшін өтемақы алуға мұқтаж. "Қоғаммен байланысты университет" - қазіргі уақытта қоғамдық серіктестіктерді және қалалық шенеуніктермен бірлескен жоспарлауды сипаттайтын жаңа термин. Сонымен қатар, кейбір колледж қалаларында мәдениет студенттер мен студент емес адамдардың екеуінің де құрылымында қалыптасады, мысалы, Роллинг Стоун журналы бойынша №1 музыкалық колледж қаласы деп танылған Джорджия штатындағы Афины. Афинада студенттер танитын және қатысатын жергілікті мәдениет көбінесе студент емес адамдар, осы жағдайда музыканттар тарапынан қолдалады немесе құрылады. "Студенттер" мен "қалалық тұрғындар" арасындағы белгілі бір түсінбеушілік немесе бәсекелестік сақталғанымен, бірлесіп өмір сүру...

2000 жылдан кейінгі жылдар: университеттер агломерациясы мен білімнің жайылуы

2000-жылдардан кейін қала мен университеттердің қарым-қатынасы өзгерді, себебі агломерацияның әсерлері қала экономикасында зерттеліп, жақсы түсінілді. Университет агломерациясы немесе шоғырлану, көптеген жоғары білім беру мекемелерінің бір географиялық аймақта орналасуымен жүзеге асады. Бұл өзгеріс қала мен университеттер арасындағы қарым-қатынас үшін маңызды болды, өйткені университеттер мен оларды қоршаған қауымдар арасындағы байланыс енді екіжақты емес, көпжақты болып табылады; енді қала мен университет емес, қалалар мен университеттер. АҚШ-тағы мұндай агломерацияның айқын мысалдары – Сан-Франциско шығанағы аймағындағы көптеген колледждер мен университеттер, олар Силикон алқабының дамуына үлес қосты, сондай-ақ Солтүстік Каролинадағы танымал Зерттеу үшбұрышы. Метрополиялық аймақтардағы агломерациялар сарапшылардың айтуынша, «білім таралуына» алып келеді, яғни адамдар арасындағы идеялар алмасуына дейін қарапайым анықтама беріледі. Физикалық жақындық білімнің, идеялардың, тәжірибенің және адамдардың жылдам алмасуына мүмкіндік береді. Білім таралуының кең таралған мысалы – бизнес-парк, онда көбінесе өзара байланысы жоқ көптеген компаниялар бір кешенде орналасып, бір-бірінің қатысуынан ғана пайда көреді. Клермонт колледждерінде бес бакалавриаттық гуманитарлық колледж және екі магистратуралық оқу орны бір-біріне қарама-қарсы көшеде орналасқан, бұл әр колледждің студенттерінің басқа колледждердің студенттерімен әлеуметтік және клубтарда қарым-қатынас жасауына мүмкіндік береді. Сонымен қатар, Клермонт колледждері бір-бірімен ынтымақтастық жасайды, студенттер басқа колледждерде сабақтарға қатыса алады, басқа колледждердің асханаларында тамақтана алады және Хоннольд Мудд кітапханасы, студенттердің денсаулық сақтау қызметтері және кампус қауіпсіздігі сияқты ортақ ресурстардан қосымша пайда көреді. Дегенмен, бір-біріне жақын орналасқан колледждер мен университеттер тек олардың өзіне ғана емес, сонымен қатар олар орналасқан аймақтар үшін де пайдалы. Калифорния университетінің Мерсед және Ұлттық экономикалық зерттеулер бюросының сарапшылары университеттердің олардың қауымдастықтарына тигізетін әсерін анықтауға қол жеткізді, соның салдарынан «жоғары білім беруге жұмсалатын қаражаттың 10%-ға артуы жергілікті білім беруден басқа сектордағы еңбек табысын шамамен 0,8%-ға арттырады» деген қорытындыға келді. Сонымен қатар, Беркли университетінің зерттеушілері жергілікті еңбек нарығындағы университет зерттеушілерінің санының артуы сол аймақта берілген патенттердің санының өсуімен байланысты екенін анықтады. Осылайша, көптеген аймақтар өздерінің шекараларындағы жоғары білім беру мекемелерінің көптігінен пайда көреді. Алайда, мұндай артықшылықтар көбінесе студенттердің, профессорлық-оқытушылық құрамның көптігі және университеттерді қолдау үшін қажетті ресурстар жергілікті билік органдарына үлкен жүктеме түсіруі мүмкін. Жоғарыда аталған Калифорния штатының Клермонт қаласында жергілікті билік өкілдері салық жүктемесін теңестіру үшін сату салығын көтеруге тырысты, өйткені көптеген колледж студенттері қалаға салық төлемейді, бірақ қалада сауда жасайды. XXI ғасырдағы шиеленістер университеттердің кеңеюімен күшейді, бұл қалалардың «студенттікке» ұшырауына әкелді, өйткені студенттер жергілікті тұрғындарды ығыстырып, жеке үйлер көп тұрғын үйлерге айналдырылды. Бұл жылжымайтын мүліктің құнының өсуіне, жергілікті тұрғындар үшін тұрғын үй сатып алудың қиын болуына, мектептер мен басқа да қызметтердің жабылуына және тәртіпсіздіктің күшеюіне әкелуі мүмкін. Ұлыбританиядағы мысалдарға Сент-Эндрюс, Дарем және Манчестердің Фаллоуфилд аудандары жатады. Бұл студенттерді жергілікті қауымдастыққа жақсырақ интеграциялауға бағытталған бастамаларға әкелді, мысалы Шеффилдтегі схема бойынша студенттер жергілікті күтім үйлерінде ерікті болады, ал Бристоль университетінде студенттер мен жергілікті жастар арасындағы жатақханалар, соның ішінде күтімге мұқтаж жандар, негізгі жұмысшылар және үйсіз қалған адамдар арасында бөліседі.