Кіріспе

Аверроа карамбола – Оңтүстік-Шығыс Азияның тропикалық аймақтарына тән Оксалидацеа тұқымдасының ағаш түрі. Бұл кішкентай ағаш немесе бұта, биіктігіне дейін өседі, гүлдері қызғылт-қызыл түсті. Гүлдері кішкентай, қоңырау пішіндес, бес құлпынағы бар, шеттері ақшыл. Тропикалық жағдайларда гүлдері көбінесе жыл бойы гүлдейді. Ағаш жемістері жеуге жарамды, сондықтан тропикалық және субтропикалық аймақтарда өсіріледі.

Өсімдіктердің тез қозғалысы

Өсімдіктердің жылдам қозғалысы көптеген өсімдіктерде кездеседі және қозғалыс жылдамдығына және өсімдіктің жағдайына байланысты әртүрлі механизмдер бар. Кейбір өсімдіктер 2 секунд ішінде қозғалыс жасай алады, ал кейбіреулеріне 20 секундқа дейін уақыт керек болуы мүмкін. Сонымен қатар, кейбір өсімдіктерде қозғалыс белсенділік потенциалын іске қосумен немесе су қысымының өзгеруімен, жасушаларға иондардың кіруі мен шығуымен байланысты болуы мүмкін. Аверроа карамбола өсімдігінде жапырақтардың көлденеңнен тік күйге өтуіне шамамен 20 секунд кетеді. Бұл механизм иондар мен судың ағынымен байланысты. Жапырақтар сыртқы тітіркендіргіштерге (мысалы, қолдар, шөп жегіштер) тап болғанда, бұл электрлік тітіркендіргішке айналады, содан кейін иондардың (әсіресе калий мен хлоридтің) пульвинустан шығуына әкеледі. Пульвинус ішінде иілгіш және кеңейткіш жасушалар бар, және осы жерде калий мен хлоридтің концентрациясы өзгереді. Диаграммада көрсетілгендей [диаграмма қайда?], жасуша тургорлы күйде болғанда жапырақтар көлденең болады және жасушалар сумен толы болады. Хлорид пен калий жасушалардан шыққанда, су да шығып кетеді, нәтижесінде жапырақтар тік күйге келеді. Жапырақтардың төмен қарай иілуі видеода көрсетілгендей бірнеше секундқа созылады. {Қай видеода?} Бірақ жапырақтар немесе ағаш шайқалғанда, пульвинустағы жиырылғыш белоктар белсендіріледі, олар жапырақтардың иілуіне себеп болады. Жапырақтардың иілуінің бірнеше артықшылықтары бар: бірі – жапырақтардың иілуі өсімдіктің нашар тамақтанғанын және тартымсыз көрінуін қамтамасыз етеді, сондықтан шөп жегіштер басқа өсімдікті жеуге мәжбүр болады. Сонымен қатар, бұл қозғалыс өсімдікке судың жоғалуын азайтуға және зақымданудан сақтануға көмектеседі. Бұл қозғалыстың өсімдіктер үшін судың жоғалуын қалай азайтатынының механизмі мен себебі толыққанды белгілі емес. Алайда, белгілі бір механизм – газ алмасу жүзеге асатын өсімдіктің «аузы» болып табылатын жапырақ тілігінің жабылуы. Ол фотосинтез үшін маңызды көмірқышқыл газын сіңіреді. Бұл қозғалыс жапырақ тілігін қоршап тұрған күзетші жасушалар арқылы жүзеге асырылады. Ауада жеткілікті су болмағанда, күзетші жасушалар K+ иондарын қоршаған жасушаларға шығарады, бұл күзетші жасушалардан судың шығуына себеп болады. Су шығарылғаннан кейін күзетші жасушалар мен жапырақ тілігі кішірейеді, бұл судың тіліктен шығуына кедергі жасайды. Бұл ақпарат Яхьяның жұлдызды жеміс ағашының топырақтағы судың әртүрлі деңгейлеріне жауап беруін зерттеуінен алынған. Ағаштар жылыжайда өсірілді және топырақтағы судың төрт деңгейі болды. Жапырақ тілігінің жауабы, деңгейі және булану мөлшері тіркеліп, содан кейін талданды. Соңында, жұлдызды жеміс ағаштарындағы иілу қозғалысы жапырақтардың зақымдануын азайтуға, жапырақ температурасының артуынан қорғауға, сондай-ақ күннен фотохимиялық тиімділіктің (фотосинтез үшін пайдаланылатын жарық энергиясының) жоғалтуына көмектеседі. Артық сәулелену осы жапырақтарды тітіркендіреді, олар жылдам қозғалысқа жауап береді. Жапырақтарды жарық көзіне параллель етіп орналастыру маңызды, өйткені жапырақтар тікелей күнге қарамайды. Бұл ақпарат жапырақтардың күнге ұшырауын, шатырдың диаметрін және тамырдың өсуін тіркеу арқылы табылды. Ағаштар күнге әртүрлі деңгейде ұшырады, және ағаштың жауабы өлшеніп, талданды. Ол Үндістан субконтиненті мен Шри-Ланкаға австронезиялық саудагерлермен бірге лангсат және сантол сияқты ежелгі австронезиялық өсімдіктермен бірге әкелінген болуы мүмкін. Бұл өсімдік Оңтүстік-Шығыс Азияда өседі, бірақ бұл өсімдік табиғатта кездеспейтіндіктен, оның қайдан шыққан жерін анықтау қиын.

Қолданылуы

Аверроа карамболасы жұлдыз жеміс ретінде кеңінен танымал, себебі кесілгенде жұлдыз тәрізді пішінімен ерекшеленеді. Бұл жеміс жеуден басқа, Азияның дәстүрлі медицинасында қызылша, ішек паразиттері, бас ауруы және басқа да ауруларды емдеу үшін қолданылады. Жұлдыз жемісінде оксалат қышқылы бар, оның шамадан көп мөлшері денсаулыққа зиян келтіруі мүмкін. Жұлдыз жемісінің шырыны зығыр матадан дақтарды кетіруге пайдалы.

Өсіру

Аверроа карамболаның жемісінің әртүрлі пішіндері бар, олар жемістің дәмі, текстурасы және пішіні бойынша ерекшеленеді, кейбіреулері өте қышқыл, ал басқалары тәтті болады. Бұл өсімдік Малайзия мен Тайваньда өсіріледі, сондай-ақ Таиландта, Израильде, АҚШ-та, Бразилияда, Филиппинде, Қытайда, Австралияда, Индонезияда және Үндістанның жылы аймақтарында, сонымен қатар осыған ұқсас климатты аймақтарда аз мөлшерде кездеседі. Ол көптеген аймақтарда тағамдық жемістер алу үшін коммерциялық егіс ретінде өсіріледі. Гүлдер жеміс беру үшін жарықша опырықтануды қажет етеді, сондықтан тұқымнан өсірілген өсімдіктер әртүрлі болуы мүмкін. Өсімдіктер тұқымдан өнгеннен кейін шамамен бір жылдың ішінде гүлдеп, жеміс бере алады. Тропикалық аймақтардағы үлкен өсімдіктер, ортаның қолайлы болған жағдайында, жыл бойы гүлдеуі мүмкін, ал өсімдіктерде бір уақытта гүлдер, піспеген және піскен жемістер болуы мүмкін. Басқа климаттық және қоршаған орта жағдайларында өсімдіктер көктемде гүлдеп, содан кейін жыл бойы ара-арасында гүлдей береді. Көптеген әртүрлі сорттар өсіріледі, олардың көпшілігі белгілі бір өсіру аймақтары үшін жемістің дәмін жақсарту және максималды өнімділікті қамтамасыз ету үшін таңдалады, әр елдің немесе аймақтың өзіне тән таңдаулары бар. Жемісте зиянды заттар болуы мүмкін. Бұл зиянды заттар әдетте бүйректермен сүзіліп шығарылады, бірақ диализ жасап жүрген немесе бүйрек жетіспеушілігімен ауыратын науқастар жеміс шырынын ішкеннен кейін ауыр симптомдарды, кейбір жағдайларда өлімге алып келуі мүмкін.